a-saila Txinera | Gramateka

Txinera

CHINESE, CHINO, CHINOIS

 Language family: Sino-Tibetan, Chinese.

Language codes:

        ISO  639-1    zh

        ISO  639-2    chi (B)

                              zho (T)

        ISO  639-3    zho – inclusive code

                              Individual codes:                           

                               cdo – Min Dong

                              cjy – Jinyu

                              mn – Mandarin

                              cpx – Pu Xian

                              czh – Huizhou 

                              czo – Min Zhong

                              gan – Gan

                              hak – Hakka

                              hsn – Xian

                              mnp – Min Bei

                              nan – Min Nan

                              wuu – Wu         

                              yue – Yue

                              och – Old Chinese

                              tc – Lare Middle Chinese

                              lzh – Classical Chinese

Linguasphere:  79-AAA

Glottolog: sini1245

                                                              

Beste izen batzuk (autoglotonimoa: 汉语漢語 or 中文
Hànyǔ or Zhōngwén):

beifang fangyan alt chinese, mandarin [CHN].

chinese, mandarin [CHN] hizk. Txina; baita ere AEB, Brunei, Erresuma Batua, Errusia (Asia), Filipinak, Indonesia (Java eta Bali), Kanbodia, Laos, Malaysia (Penintsularra), Maurizio, Mongolia, Singapur, Taiwan, eta Viet Nam ere.

guanhua alt chinese, mandarin [CHN].  

guoyu alt chinese, mandarin [CHN].  

hoton alt chinese, mandarin [CHN].   

huayu  alt chinese, mandarin [CHN].  

hui alt chinese, mandarin [CHN].  

hui alt ho dial chinese, mandarin [CHN].  

hui-zu alt chinese, mandarin [CHN].  

hytad alt chinese, mandarin [CHN].  

kuoyu alt chinese, mandarin [CHN].  

mandarin alt chinese, mandarin [CHN].

northern  chinese alt chinese, mandarin [CHN].  

putonghua alt chinese, mandarin [CHN].

qotong alt chinese, mandarin [CHN].  

standar chinese alt chinese, mandarin [CHN].  

xui alt chinese, mandarin [CHN].  

 MALAYSIA (Penintsularra)

 chinese, mandarin [CHN] 417.070 hiztun (1970eko errolda). Malaysia Penintsularra, Sabah eta Sarawak. Sino-Tibetan, Chinese. Hiztunak nagusiki hiritarrak dira, negozio jendea. Ikus sarrera nagusia Txinan.

 MONGOLIA

 chinese, mandarin (hoton, qotong, hui-zu, hui, xui, northern chinese, mandarin, hytad) [CHN] 35.000 hiztun (1993, Johnstone), barne eginik 2.000 qotong (1982an ustez). Ipar-mendebaldeko Mongolia, Uvs Aimag. Sino-Tibetan, Chinese. Elebitasuna Halh Mongolian. Txinan tradizionalki sunni musulman direnak (huitarrak) Mongolian ‘qotong’ (hoton) bezala ezagutzen dira. ‘Dungan’ Kirgizistanen, ‘hui’ Thailandian. Mongolian txinatar gehienak ez dira musulmanak; Mongoliako khotonen (hoton) ezberdinak. Ikus sarrera nagusia Txinan.

 SINGAPUR

 chinese, mandarin (huayu, guoyu) [CHN] 201.000 hiztun, populazioaren % 7,9 eta 880.000 bigarren  hizkuntzatzat erabiltzen dutenak (mandarinaz alfabetatuak) (1985 ustez). Sino-Tibetan, Chinese. Erabilera areagotzen ari da. % 44k ere etxean txineraren aldaeraren bat erabiltzen du; % 12k ingelesa etxean. Hizkuntza nazionala, eskolan irakatsia. Ikus sarrera nagusia Txinan.

 TAIWAN

 chinese, mandarin (kuoyu, mandarin, putonghua, guoyu) [CHN] 4.323.000 hiztun (1993), populazioaren % 20,1. Bigarren hizkuntzatzat erabiltzen dutenak 15.000.000 baino gehiago. Batez ere Taipei eta 5 hiri probintzial. Sino-Tibetan, Chinese. Dialektoa: taibei mandarin. Erabat ulerkorra Txinako putonghuarekin, baina nahikoa zailtasunez ulerkorra beijing dialektoarekin. Ama hizkuntza duten ia denek min eraginezko gramatikarekin eta hainbat graduko min eraginezko ahoskerarekin mintzatzen dute. Eskolatu asko gogor saiatzen da ahoskera estandarra kultibatzen. Idazterakoan sarri agertzen dira taiwan aldaeren ezberdintasunak. 30/50 urteko belaunaldiko  asko erraz mintzatzen da min taiwaneraz. Hizkuntza nazionala; eskoletan putonghua irakasten da. Ikus sarrera nagusia Txinan. 

 THAILANDIA

 chinese, mandarin [CHN] 5.880 hiztun, Thailandiako txinatar populazioaren %1 (1984 ustez). Bangkok, hiri probintzialak, eta Kra Penintsula hegoaldean. Sino-Tibetan, Chinese. Dialektoa: ho (haw, cin haw, yunnanese, western mandarin, hui, hui-tze, hwei, panghse, pantha, panthe, pathee). Ikus sarrera nagusia Txinan.

 TXINA

 chinese, mandarin (mandarin, guanhua, beifang fangyan, northern  chinese, guoyu, standar chinese, putonghua) [CHN] 867.200.000 hiztun Txina kontinentean (1999), populazioaren % 70, barne eginik 8.602.978 hui (1990eko errolda). Beste batzuen ustez huiak 20.000.000 edo gehiago dira. 1.042. 482,187 han guztiak Txinan (1990eko errolda). Herrialde guztietako populazio osoa  874.000.000 lehen hizkuntza bezala dutenak, 1.052.000.000 bigarren hizkuntzatzat dutenak barne (1999, WA). Changjiang Ibaiaren Txina kontinentearen iparralde guztia hartzen du, Changjiang-en hegoaldeko hesi bat Qiujiang-etik (Jiangxi) Zhenjiang-era (Jiangsu), Hubei osoa hego-ekialdeko izkina ezik, Sichuan, Yunnam, Guizhou, Guangxiren ipar-mendebaldeko partea eta Hunanen ipar-mendebaldeko izkina. Halaber mintzatzen da AEB, Brunei, Erresuma Batua, Errusia (Asia), Filipinak, Indonesia (Java eta Bali), Kanbodia, Laos, Malaysia (Penintsularra), Maurizio, Mongolia, Singapur, Taiwan, Thailandia eta Viet Namen ere. Dialektoak: huabei guanhua (northern mandarin), xibei guanhua (northwestern mandarin), xinan guanhua (southwestern mandarin), jinghua guanhua (jiangxia guanhua, lower yangze mandarin). Wenli forma literarioa da. Txinera idatzia beijing dialektoan dago oinarritua, baina iparraldeko mandarinaren aldaera batzuen eragin oso handia jasan du. Putonghua  da irakaskuntzan erabiltzen den forma ofiziala. Hezhouhoua mintzatzen da Linxia Hui Prefektura Autonomoan eta hegoaldeko Gansu Probintziako Gannan Tibetar Prefektura Autonomoan, eta inguruko eskualdeetan Qinghai Probintzian. Gramatika funtsean altaikoa edo tibetarra da, hiztegia eta fonologia, berriz, funtsean ipar-mendebaldeko mandarinarena edo tibeteraren aldaera gain-hiztegiz eratua. Putonghua  beijing dialektoarekin ulergarria da eta baita ipar-ekialdeko mandarinaren beste aldaera batzuekin ere. Shaanxi-n Lower Plateauko mandarinaren aldaerak ez dira ulerkorrak putonghuarekin. Guilin eta Kunming-eko mandarin aldaerak ez dira ulerkorrak putonghuaren hiztunentzat. Taibei eta beijing mandarina erabat ulerkorrak dira beren artean. Huitarrak ez-turkikoak eta ez-mongoliarrak dira, lehen hizkuntzatzat mandarina duten arabiarrak baizik. Hui nazionalitate ofizial bereizia da. Huitarrak etnikoki ‘khoton’, ‘hoton’ edo ‘qotong’ dira Mongolian, 20.000 txinatar musulman Taiwanen  eta huitarrak Thailandian. Ehunka txinatar judu batzuk Kaifeng hirian, Henan Probintzian hanek oso asimililatuak daude edo txinatar huitar eta mandarinaz mintzo dira. Ofizialki errekonozituak daude. Hizkuntza ofiziala, hiztegia, gramatika, SVO, SOV. Ikus txinatarrak. Hizkuntza ofiziala eskola guztietan irakatsia Han Txinan eta Taiwanen.

 Hizkuntza / lengua: txinera / chinese / chino / chinois.

Hiztunak / hablantes (2002): 1.200 milioi (ia gizadiaren laurdena). Mandarinera (Chino mandarín): 915.000.000; vuyú edo wu txinera: 82.000.000; Kantongo txinera edo yueera (chino cantonés o yuè): 56.187.000; minera (chino min): 52.900.000; huanera edo xiangera (chino huanés o xiang): 39.080.000; kejiakera edo hakkera (chino quejiá o hakka): 29.530.000; ganyuera edo ganera (chino ganyú o gan): 22.000.000 (Rafael del Moral).

Herrialdea / país: Txina, Taiwan, Malaysia, Singapur eta mundu osoan hedatutako komunitate anitz.

 

 

HISTORIA. Duela 3.000 urte baino gehiagoko hizkuntzekin antza duten gutxietako bat da txinera. K.a. XV. m.an  aurkitutako testu batzuen edukiak frogatzen du bere originaltasuna eta kultura aurreratua zuela, etorkizuneko fenomenoez arduratzen baita. Harrigarriak dira bere sintaxi landua  eta lexiko aberatsa, hau 2.000 karaktere baino gehiagokoa, oso kopuru handia flexio morfematikoa erabili ez eta esanahia ulertzeko hitzen ordenak agintzen duen hizkuntza batentzat. Nahiz eta sendoak izan, hain hazpegi primitiboak zituen hizkuntza hura gizadiko eraginkor eta adierazkorrenetako bihurtu zen, Konfuzio, Mentzio, Lao Tzu, Han Fei, Mo Tzu eta  Txuang Tzu-ren obren testigantzari bagagozkio. Shi Huan Di (213 K.a.) enperadoreak agindutako liburu-erreketaren ondoren, orduko testu klasiko gehienak ostera zehatz-mehatz  berridatziak izan ziren.

Gaurko txinatar hizkuntzetan ezin dute elkar ulertu, baina idazteko sistema txinatarra bat eta bera dute. Honela txinatar literaturak guztientzat balio du. Beste txinatar etnia batzuek, minoritarioak baina ugari eta ezberdinak, familia altaiko, tibetar, taiar eta abarreko hizkuntzak dituzte bertakotzat.

Adituen arabera, 10 urteko txinatar haurrek 1.000 ideograma ezagut ditzakete, 3 bat mila 2. mailako estudioen amaieran eta 5.000/6.000  unibertsitateko maila on bat duenak. Txinatar hiztegi handi batek, exhaustiboa izan gabe ere, baditu 45.000 karaktere edo hitz.

 

 Zuhaitza adierazten duen ideogramatik abiatuta (5 trazuz osatua), aipatu ideograma errepikatuta (10 trazu) oihana hitza eratzen du eta hirutan errepikatuta (15 trazu) landaredi ugaria.Gaur txinera ezkerretik eskuinera idazten da, baina denbora askoan eta gaur oraindik herrialdeaz kanpo ere bai, bertikalki idatzi izan da eta eskuinetik ezkerrera.

 

Idazteko konplexutasun honek asko zailtzen du hiztegiak erredaktatzea.  Nola aurkitu ideograma bat? Ideogramak trazu bakarretik hasi eta 30 eduki ditzake. Trazuen kopurua, ordea, ez da berez aski ideograma aurkitzeko.Ideograma batek 2 parte ditu, bata objektu irudikatuaren kategoria adierazten duena, giltza deitua. Adibidez, arrain motak irudikatzeko,  arrain hitzak giltza bat du eta 11 trazuz irudikatzen da: itsasoko izaki guztiek dute ezkerrean giltza hau. Honela, uraren giltza dute likido guztiek, urrearena metal guztiek... Txinerak 214 giltza ditu. Honela ideogramen zerrendan aurkitu behar da dagokion giltza eta ideogramaren ondoan adierazten da bigarren partea, esanahia jasotzen duen hiztegiaren orrialdea.

 

 

 

 

Txinako Herri Errepublikako hizkuntza ofiziala mandarinera da, txinatar familiako hizkuntza txino-tibetarra, guztietan hedatuena. Txinan han yu deitzen zaio. Txinatar iraultzak (1919) puton-ghuera deklaratu zuen hizkuntza batutzat 1949an, Maok boterea eskuratu zuen urtean. Erreforma honetan 2.000 karaktere baino gehiago sinplifikatu ziren. Taiwan, Hong Kong eta Singapurrek lehengo karaktere zaharrei eutsi zieten.

Txinatar idazmakinak  konposaketa tipografikoa duten tailerrak dira gehienbat. Txinatarren meritua da IX. m.aren hondarrean inprenta asmatzea, Gutenberg-ek berea baino ia 500 urte lehenago.

 

 

HIZKUNTZA. Mandarineraren ezaugarri nagusiak.

Fonetika. A) Erabilera orokorrenean 6 kontsonante herskari ditu (p, b, t, d, k, g), 3 afrikari (tç, ts, tş), 6 frikari (f, ç, s, ş, z, χ), 3 sudurkari (m, n, ñ), albokari bat (l) eta 2 bokalerdi (j, w). Fonetikoki b, d, g gorrak dira eta ez aspiratuak eta p, t, k kontsonante oso aspiratuak. B) Bokalak 7 dira: i, І,ε, e, a, o, u.

 

Morfosintaxia. A) Bere tonu-sistema nahiko xumea da eta 4 ditu: altu berdina, goranzkoa, baxu beheranzkoa eta gero goranzkoa. B) Txinera modernoaren gramatikek ongi bereizten dituzte izenak, izenordainak, zenbakiak eta neurriak, aurkitzaileak, partikulak eta aditzak (trantsitiboak, intrantsitiboak, estatiboak, resultatiboak, laguntzaileak eta aditz-kideak). Hizkuntzaren garai zaharrenak ezkero dira hitzak monosilaboak. C) men morfemaz eratzen ditu pluralak. D) Aditzak adjektibo bihurtzen dira izenaren ondoan. E) Aditzak aldakaitzak dira. F) Perpausen esanahia bere ordena logikoak agintzen du: Subjektua + Aditza + Osagarriak (SVO). G) Hona hemen txineraz lehenengo 10 zenbakiak: (1), èr (2), san (3), (4), wǔ (5), liù (6), (7),   (8), jiǔ  (9), shí (10). 

 

 

Idazkera. Txinatar idazkera K.a. XV. m.an jada erabiltzen zen Anyang hiriburu zaharrean aurkitutako testuen arabera, hauek hezurrean (oreinaren omoplatoan)  eta dortoken oskoletan idatziak egonik. Ideogramen formek hainbat aldakuntza jasan dute beren 3 milurteko erabileran. Azkenekoa joan den mendekoa da txinatar gobernuak ideograma konplexuegietan (2.000 inguru)  trazuen sinplifikazioa proposatu zuenean. Aldi berean pinjin deitu idazkera-sistema alfabetikoa baimendu zuen, latindar alfabetoan oinarrituz.

 

 Txinatar idazkeran ez dago inolako erlaziorik zeinu eta honen esanahiaren artean, eta beraz nola bata hala beste biak dago ikasi beharra aldi berean.

Egiptoar hieroglifikoak desagertuz gero, txinera da ideogramen sisteman oinarritzen den hizkuntza bakarra.

 

HISTORIA. Una de las pocas lenguas que presentan similitudes con su antepasado de hace más de 3.000 años. El contenido de unos textos hallados en el s. XV a.C. da pruebas de originalidad y avance cultural porque se pregunta por fenómenos del futuro. Sorprende su elaborada sintaxis y su rico léxico formado por más de 2.000 caracteres, número elevadísimo para una lengua tan antigua que no utiliza la flexión morfemática y que debe hacer depender sus significados  del orden de las palabras. Aquella lengua de rasgos primitivos pero sólidos se convierte en una de las más influyentes y significativas de la humanidad, como atestiguan las obras de Confucio, Mencio, Lao Tzu, Han Fei, Mo Tzu y Chuang Tzu. La mayor parte de los textos clásicos fueron minuciosamente reconstruidos después de la quema de libros ordenada  por el emperador Shi Huang Di (213 a.C.).

 

Las lenguas chinas actuales no son mutuamente inteligibles, pero comparten el sistema de chino de escritura. Así la literatura china pertenece a todas ellas por igual. Otras etnias chinas, que son diversas y numerosas aunque minoritarias, tienen como lengua nativa a lenguas de familia altaica, tibetana, tai, etc.

Según los expertos, los niños chinos a los 10 años conocen unos 1.000 ideogramas, al final de los estudios secundarios unos 3.000 y un buen nivel universitario puede alcanzar entre los 5.000 y 6.000. Un extenso diccionario chino, aunque no exhaustivo, contiene unos 45.000 caracteres o palabras.

A partir del ideograma que significa árbol (formado por 5 trazos), mediante la repetición del mismo ideograma (10 trazos) se forma la palabra bosque y si se repite 3 veces (15 trazos) significaría vegetación abundante.Actualmente el chino se escribe de izquierda a derecha, pero durante mucho tiempo, y aún hoy fuera del país, se conserva la escritura vertical y de derecha a izquierda.

Esta complejidad de escritura dificulta enormemente la redacción de diccionarios. ¿Con qué base se puede buscar un ideograma? Un ideograma puede estar compuesto desde un solo trazo hasta 30. Pero el número de trazos no es por sí mismo suficiente para encontrar un ideograma. En un ideograma se distingue una parte, llamada  clave, que da una idea de la categoría del objeto representado. Para representar los distintos tipos de peces existe una clave que significa pez y que está representada por 11 trazos: todos los seres vivientes del mar tienen en la parte izquierda esta clave. Así, la clave del agua se encuentra en todos los líquidos, la del oro en todos los metales... El chino cuenta con 214 claves. Se busca entonces en la lista de ideogramas la clave deseada y al lado del ideograma se encuentra la página del diccionario donde se explica el sentido.

La lengua oficial en la República Popular China es el chino mandarín, lengua sino-tibetana de la familia china, la más extendida de ellas. Su nombre en China es han yu. La revolución china (1919) adoptó en 1949 una lengua unificada, el puton ghuá, fecha en que Mao llegó al poder. En esta reforma fueron simplificados más de 2.000 caracteres. Taiwan, Hong Kong  y Singapur conservaron sus antiguos caracteres.

Las máquinas de escribir chinas son más bien talleres de composición tipográfica. Los chinos tienen en su haber el mérito de haber inventado  la imprenta al final del s. IX, casi 500 años antes de que lo hiciera Gutenberg.

 

LENGUA. Principales características del chino mandarín.

Fonética. A) En su uso más generalizado conoce 6 consonantes oclusivas (p, b, t, d, k, g), 3 africadas (tç, ts, tş), 6 fricativas (f, ç, s, ş, z, χ), 3 nasales (m, n, ñ), 1 lateral (l) y 2 semivocales (j, w). Fonéticamente b, d, g son sordas y no aspiradas y p, t, k son consonantes fuertemente aspiradas. B) Las vocales son siete: i, І,ε, e, a, o, u.

Morfosintaxis. A) Su sistema de tonos es relativamente simple y se compone de 4: igual alto, ascendente, bajo descendente y luego ascendente. B) Las gramáticas del chino moderno distinguen nombres, pronombres, números y medidas, localizadores, partículas y verbos (transitivos, intransitivos, estativos, resultativos, auxiliares y coverbos).Desde las épocas más antiguas  de la lengua las palabras son monosílabas. C) Forma el plural mediante el morfema men. D) Los adjetivos son verbos que junto a nombres recobran el significado de tales. E) Los verbos son invariables. F) Los significados de las oraciones dependen del orden lógico de la frase: Sujeto + Verbo + Complementos (SVO). G) Los 10 primeros números en chino son: (1), èr (2), san (3), (4), wǔ (5), liù (6), (7),   (8), jiǔ  (9), shí (10). 

Escritura. Su escritura ya fue utilizada en el s. XV a.C.como atestiguan los textos encontrados en la antigua capital, Anyang, y que fueron escritos en un soporte de hueso (omoplato de ciervo) y caparazones de tortuga. Las formas de ideogramas han sufrido diversos cambios durante los 3 milenios de uso. El más reciente tuvo lugar el siglo pasado (XIX) cuando el gobierno chino se propuso la simplificación  de trazos en los ideogramas excesivamente complejos, alrededor de los 2.000. Al mismo tiempo fue autorizado  un sistema de escritura alfabético llamado pinyin e inspirado en el latino.

No existe en la escritura china ninguna relación entre el signo y su pronunciación, por lo que se hace necesario aprender simultáneamente el uno y el otro.

Desde la desaparición de los jeroglíficos egipcios, el chino es la única lengua actual basada en un sistema de ideogramas.

 

 GRAMATIKAK, METODOAK, ESKULIBURUAK

TITULUA TXINERAZ, Frase book and dictionary,  Editorial Arguval, Eulàlia Roura Vinyeta, 15,5x9, 190 or., Málaga, 2001.

CANTONESE CHINESE, Phrase book & dictionary, The world’s best-selling phrase books, Berlitz, 14x10, 224 or., Singapore, 2004.

CHINESE, Teach yourself, A complete course for beginners, 19x12,5, 346 or., Elizabeth Scurfield, Hong Kong, 1991.

CHINESE FOR BEGINNERS, Foreing Languages Press, 18x13, 201 or.,  Peking, 1980.

CHINO PARA ESPAÑOLES, Centro de Lingüística Aplicada Atenea, Consuelo Marco Martínez eta  Wang-Tang Lee Jen,  Koordinatzaileak: Galyna Verba eta Rafael Guzmán Tirado, 17x12, 253 or., Madrid, 2007.

EASY CHINESE, Phrasebook & Dictionary, Wendy Tung, 18,5x12, 256 or., USA, 1994.

MANUAL DE ESCRITURA DE LOS CARACTERES CHINOS,  Pedro Ceinos, Miraguano ediciones, 24x17, 335 or., Madrid, 2002.

PARLONS CHINOIS, Zhitang Yang-Drocourt, L’Harmattan, gramatika, 21,5x13, 384 or., Paris, 2007.

TURISMORAKO GIDA TXINERA/ESPAINIERA, Luis Ojeda, Eulàlia Roura Vinyeta, Editorial Arguval, 15,5x9, 190. or., Malaga, 2001.

 Parlons chinois liburuaren sinopsia:

          Ce livre n’est pas un manuel et le lecteur ne parlera certainement pas chinois après  l’avoir étudié, fut-ce avec l’application la plus assidue. Il aura cependant une connaissance quasi exhaustive de la place qu’occupe la langue chinoise en Chine, en Asie et dans le monde, de son histoire et de son évolution depuis l’époque pré-archaïque jusqu’à aujourd’hui, de son système phonologique et prosodique, morphologique, lexical et syntaxique, enfin de son écriture et de son code graphique.

L' auteur a pris le parti de "parler du chinois" plutôt que d'aider à "parler chinois". Elle a utilisé pour cela les travaux de recherche les plus récents en linguistique chinoise, publiés en Chine, en Europe et aux États-Unis, en sachant retenir ceux qui ont été de réelles avancées dans la description et la compréhension des structures de la langue chinoise.

Il n’existe à ce jour aucun livre comparable, ni en chinois, ni dans une quelconque langue occidentale.

 HIZTEGIAK, LEXIKOAK

 A LITTLE CHINESE-ENGLISH DICTIONARY, Poltsikorakoa,  9,5x6,5, 588 or., 1985.

CHINO-ESPAÑOL, Guía práctica de conversación (txineraz), Ed. Arguval, 15,5x9, 190 or., Málaga, 2001.

CHINO-ESPAÑOL, Nuevo Diccionario, SunYizhen, Lu Chuanshan, Ma Mingwei, Wang Xiaowen, Yang Zhiying, Chen Quan, Lian Meijin, 26,5x19, 1162 or., Txina, 2006.

DICCIONARIO ESENCIAL DE CHINO, 800 caracteres chinos, Foreign Language Teaching and Research Press, 15x9,5, 533 or.,  Beijing, 2009.

ENGLISH-CHINESE AND CHINESE-ENGLISH, A modern dictionary, 21x14,5, 1077 or., 2000.

ESPAÑOL-CHINO / CHINO-ESPAÑOL, 40.000 acepciones, Ediciones Librería Universitaria, S.L., 18,5x11,5, 622 or., Barcelona, 2008.

ESPAÑOL-CHINO, 17.000 acepciones, gramática china, vocabulario, términos usuales, pronunciación, Ediciones LU (Librería Universitaria), 18x11,5, 439 or., Barcelona, 2005.

ESPAÑOL-CHINO, Guía práctica de conversación, Ed. Arguval. 15,5x9, 189 or., Málaga, 2001.

ESPERANTA-ĈINA, Nova vortaro, 12,5x9,5, 328 or., ? 1984.

NOVA VORTARO ESPERANTA-ĈINA, 13x9,5, 327 or., 1984.

POCKET CHINESE DICTIONARY, Foreign Languages Press, 18x10, 572 or., Beijing, 2008.

 TXINATAR ALFABETOA

CHINESE ALPHABET

 Txinatar alfabetoan, minuskulak majuskulak bezala idazten dira eta alderantziz.

In the chinese alphabet, small letters are written like capital letters, and vice versa.

 

A

ēi

B

C

西

D

E

F

艾弗

ài fú

G

H

艾尺

ài chǐ

I

ài

J

jié

K

kāi

L

艾勒

ài lè

M

艾马

ài mǎ

N

艾娜

ài nà

O

ó

P

Q

吉吾

jí wú

R

艾儿

ài ér

S

艾丝

ài sī

T

U

伊吾

yī wú

V

wéi

W

豆贝尔维

dòu bèi ěr wéi

X

艾克斯

yī kè sī

Y

吾艾

wú ài

Z

贼德

zéi dé

 

 Piktogramak / Pictograms

 

 

600 bat txinatar karaktere dira piktogramak (象形 xiàng xíng, "imitazio era"), irudikatzen dituzten gauzak marraztuz. Karaktere zaharrenen arrtekoak dira normalean. Gutxi batzuk, behean beren lehen formaz seinalaturik, K.a. XII. mendeko orakulu hezurretan dira datatuak.

Beheko taulak laburtzen du txinatar karaktere piktografiko gutxi batzuen bilakaera. Ez badago forma moderno sinplifikaturik, karaktere tradizionalaren identikoa dela esan nahi du.

 

Roughly 600 Chinese characters are pictograms (象形 xiàng xíng, "form imitation") — stylised drawings of the objects they represent. These are generally among the oldest characters. A few, indicated below with their earliest forms, date back to oracle bones from the twelfth century BCE.

The table below summarises the evolution of a few Chinese pictographic characters. Where no modern simplified form is provided, it is identical to the traditional character.

 

 

 

Oracle Bone Script

Seal Script

Clerical Script

Semi-Cursive Script

Cursive Script

Regular Script (Traditional)

Regular Script (Simplified)

Pinyin

Meaning

 File:日-oracle.svg  File:日-seal.svg  File:Character Ri4 Cler.svg  File:Character Ri4 Semi.svg  File:Character Ri4 Cur.svg  File:Character Ri4 Trad.svg  File:Character Ri4 Trad.svg

Sun

 File:月-oracle.svg  File:月-seal.svg  File:Character Yue4 Cler.svg  File:Character Yue4 Semi.svg  File:Character Yue4 Cur.svg  File:Character Yue Trad.svg  File:Character Yue Trad.svg

yuè

Moon

 File:山-oracle.svg  File:Character Shan Seal.svg  File:Character Shan1 Cler.svg  File:Character Shan1 Semi.svg  File:Character Shan1 Cur.svg  File:Character Shan1 Trad.svg  File:Character Shan1 Trad.svg

shān

Mountain

 File:水-oracle.svg  File:水-seal.svg  File:Character Shui3 Cler.svg  File:Character Shui3 Semi.svg  File:Character Shui3 Cur.svg  File:Character Shui Trad.svg  File:Character Shui Trad.svg

shuǐ

Water

 File:雨-oracle.svg  File:雨-seal.svg  File:Character Yu3 Cler.svg  File:Character Yu3 Semi.svg  File:Character Yu3 Cur.svg  File:Character Yu3 Trad.svg  File:Character Yu3 Trad.svg

Rain

 File:木-oracle.svg  File:Character Mu4 Seal.svg  File:Character Mu4 Cler.svg  File:Character Mu4 Semi.svg  File:Character Mu4 Cur.svg  File:Character Mu4 Trad.svg  File:Character Mu4 Trad.svg

Wood

 File:禾-oracle.svg  File:Character He Seal.svg  File:Character He Cler.svg  File:Character He2 Semi.svg  File:Character He Cur.svg  File:Character He Trad.svg  File:Character He Trad.svg

Rice Plant

 File:人-oracle.svg  File:人-seal.svg  File:Character Ren2 Cler.svg  File:Character Ren2 Semi.svg  File:Character Ren2 Cur.svg  File:Jan ren.svg  File:Jan ren.svg

rén

Person

 File:女-oracle.svg  File:女-seal.svg  File:Character Nyu3 Cler.svg  File:Character Nyu3 Semi.svg  File:Character Nuu Cur.svg  File:Character Nü3 Trad.svg  File:Character Nü3 Trad.svg

Woman

 File:母-oracle.svg  File:母-seal.svg  File:Character Mu Cler.svg  File:Character Mu3 Semi.svg  File:Character Mu3 Cur.svg  File:Character Mu3 Trad.svg  File:Character Mu3 Trad.svg

Mother

 File:Character Eye Oracle.svg  File:Character Eye Seal.svg  File:Character Eye Cler 2.svg  File:Character Eye Semi 2.svg  File:Character Eye Cur.svg  File:Character Eye Trad.svg  File:Character Eye Trad.svg

Eye

 File:牛-oracle.svg  File:Character Niu Seal.svg  File:Character Niu Cler.svg  File:Character Niu2 Semi.svg  File:Character Niu2 Cur.svg  File:Character Niu2 Trad.svg  File:Character Niu2 Trad.svg

niú

Cow

 File:羊-oracle.svg  File:羊-seal.svg  File:Character Yang2 Cler.svg  File:Character Yang2 Semi.svg  File:Character Yang2 Cur.svg  File:Character Yang2 Trad.svg  File:Character Yang2 Trad.svg

yáng

Goat

 File:馬-oracle.svg  File:馬-seal.svg  File:Character Ma Cler.svg  File:Character Ma3 Semi.svg  File:Character Ma3 Cur.svg  File:Character Ma Trad.svg  File:Character Ma Simp.svg

Horse

 File:鳥-oracle.svg  File:鳥-seal.svg  File:Character Niao3 Cler.svg  File:Character Niao3 Semi.svg  File:Character Niao3 Cur.svg  File:Character Niao Trad.svg  File:Character Niao Simp.svg

niǎo

Bird

 File:Character Gui Oracle.svg  File:Character Gui Seal.svg  File:Character Gui Cler.svg  File:Character Gui1 Semi.svg  File:Character Gui Cur.svg  File:ChineseTrad Gui.svg  File:Character Gui Simp.svg

guī

Tortoise

 File:龍-oracle.svg  File:Character Long Seal.svg  File:Character Long Cler.svg  File:Character Long2 Semi.svg  File:Character Long Cur.svg  File:ChineseTrad Long.svg  File:Character Long Simp.svg

lóng

Chinese Dragon

 File:Character Feng4 Oracle.svg  File:Character Feng Seal.svg  File:Character Feng Cler.svg  File:Character Feng4 Semi.svg  File:Character Feng Cur.svg  File:ChineseTrad Feng.svg  File:Character Feng Simp.svg

fèng

Chinese Phoenix

 

 File:麻-seal.svg

 

 

 

 File:Chinese-ma-hemp.png

 

Hemp

 

HAINBAT TXINERA MOTA

 Kantondar txinera edo yue.

 Hizkuntza: kantonera. Txinatar familiako hizkuntza sino-tibetarra, txinatarrek eurek yue deitua, jatorriz Kantongoa.

Hiztunak: 55.692.000 hiztunek ama-hizkuntza dute gehi 56.187.000 hizkuntza behikular bezala erabiltzen dutenak.

Herrialdea: Txina (49.000.000) Kanton (Guang dong) probintzia eta baita Kwang-si ere; halaber da Hong-Kongeko hizkuntza 2000. urtean Txinari atxikia izan zenetik (6.105.000 hiztun ama hizkuntza dutenak eta 6.600.000 hizkuntza behikular dutenak), Makao (370.000); Hego Txinako hizkuntzarik garrantzitsuena.

Idazkera: milaka urte dituen  txinatar idazkera, txinatar hizkuntza guztientzat amankomuna dena.

 Txinatar ganyu edo gan

 Hizkuntza: ganyuera. Txinatar familiako hizkuntza sino-tibetarra, jatorriz Jiangxi probintziakoa. Hizkuntzari izena ematen dion Gan ibaiak ipar-hego zeharkatzen du eskualdea. Biztanle gehienek badakite mandarinera. Mandarineraren azpimultzo bat da.

Hiztunak: 22.000.000.

Herrialdea: Txina, Kiangsi probintzia, Hubeiren hego-ekialdeko bazterrak eta halaber Tatxih, Hsienning, Txiayu eta Txungyang.

Idazkera: Ohiko txinatar idazkera propioa, beste txinatar hizkuntzek bezala.

 Hunandar txinera edo xiang

 Hizkuntza: hunanera. Txinatar familiako hizkuntza sino-tibetarra, jatorriz Hunan probintzia ipar-ego zeharkatzen duen Xiang ibai ingurua. Ulergarritasun handia mandarinerarekin.

Hiztunak: 39.080.000.

Herrialdea: Txina (38.000.000), Hunan probintzia eta Vietnam (1.080.000).

Idazkera: Ohiko txinatar idazkera propioa, beste txinatar hizkuntzek bezala.

 Mindar txinera edo min

 Hizkuntza minera. Txinatar familiako hizkuntza sino-tibetarra, jatorriz Min ibaiaren inguruko biztanleena.

Hiztunak: 52.900.000.

Herrialdea: Txina (38.000.000), Fujian probintziaren hego-ekialdeko kostaldea, Leizou penintsula, Hainan uharteak, Taiwan (14.690.000) eta Hong Kong (131.000). Halaber da Singapurreko txinatar arrantzaleen komunitatearen hizkuntza.

Idazkera: Txinatar idazkera ideografikoa.

 Txinatar kejia edo hakka

 Hizkuntza: kejiera. Txinatar familiako hizkuntza sino-tibetarra, guanyuera aldaeraren hurbilekoa eta jatorriz hegoaldeko eskualdeetakoa. Hakka hitzak ‘apopiloen etxea’ esan nahi du eta kejia da bere ahoskera hurbila mandarineraz.

Hiztunak: 29.530.000.

Herrialdea: Txina kontinentaleko  lurralde sakabanatuak (27.000.000), Horia ibaiaren  hegoaldea (Kanton, Fujian, Jiangxi, Guangxi, Hunan, Sitxuan), Hong Kong (110.000) eta Taiwan (2.420.000.

Idazkera: beste txinatar hizkuntzek bezala, milaka urte dituen  ohiko idazkera.

Txinatar vuyuera edo wu

 Hizkuntza: vuyuera. Txinatar familiako hizkuntza sino-tibetarra, jatorriz Xangai eta inguruetakoa. Antzinako Wu estatuak eman dio izena.

Hiztunak: 82.000.000.

Herrialdea: Txina, Xangai, Yangzi ibaiaren behe ibilbidea eta Jiangsu, Anhui, Nantong, Haimen, Txitung, Txing-Txian eta Tanyang probintziak.

Idazkera: Txinatar idazkera, familiako hizkuntza guztiena den bakarra.