a-saila Seychellera | Gramateka

Seychellera

SESELWA, SEYCHELLÉS, SEYCHELLOIS

 

Language family: French Creole, Bourbonnais Creole, Seychellois Creole.

Language codes:        

ISO  639-1   none

ISO  639-2   -

        ISO  639-3   crs

 

Beste izen batzuk:

creole alt seselwa creole french [CRS].

kreol alt seselwa creole french [CRS].

seselwa creole french [CRS] hizk. Seychelles.

seychelles creole french alt seselwa creole french [CRS].

seychelles creole french alt seselwa creole french [CRS].

seychellois creole alt seselwa creole french [CRS].

seychellois creole alt seselwa creole french [CRS].

 

SEYCHELLEAK

 

seselwa creole french (seychellois creole, seychelles creole french, kreol, creole) [CRS] 69.000 hiztun (1995), populazioaren % 95,7 (1982, Barrett). Frantsesean oinarritutako kreolera. Informazioen arabera seychellera dialektoa chagosaren berdina da. Maurizioarekin dituen ezberdintasun estrukturalak nolabait eskasak dira. Ez da egoki ulergarria reunion kreolerarekin. Nonahi entzuten da kaleetan, dendetan eta etxeetan. Birtualki hiritar guztien jatorrizko hizkuntza (D. Bickerton, 1988). Izugarri azkar ari da prestigioa irabazten. Hiztegia, gramatika. Hezkuntzako lehen 4 urteak seselweraz ematen dira; ikasgai batzuetan 5 urte gehiago. Irrati programak.

 

Hizkuntza / lengua: seychellera / seselwa / seychellés / seychellois

Hiztunak / hablantes (2001): 72.700 (Wikipedia).

Herrialdea / país: Seychelleak

 

 

HISTORIA. Oinarria frantsesean duen kreolera Reunion eta Maurizio uharteetan mintzatzen denaren antzekoa. Ingelesa eta frantsesa hizkuntza behikularrak dira, baina zabalduena eta ama-hizkuntza seychellera edo seselwa izanik. 1981ean seychellera hizkuntza ofizial deklaratu zen lehendik ofizialak ziren ingelesa eta frantsesarekin batera. Herriko gehienak hirueledunak dira.

1976an independentzia lortu ondoren, Seychellesko gobernua hizkuntza sustatzea nahi izan du bere ortografia eta arau gramatikalekin, aldi berean Lenstiti Kreol (Kreol Institutua). Halaber ezagutzen da kreol, creole, seychellois creole, seychelles creole french, ilois izenekin ere.

Populazioaren 3 laurdenak Mahe uhartean bizi dira.

 

 

HIZKUNTZA. Ezaugarri nagusiak.

Fonetika.

Morfosintaxia. A) Kreoleraz, artikulu mugatua (le, la eta les frantsesetik eratorria) hitzaren parte da, horregatik ‘etorkizuna’ lavenir da (frantseseko l’avenir ez bezala). B) Edutezkoa izenordaina erantsiz osatzen da, horregatik ‘gure etorkizuna’ nou lavenir da, hitzez hitz ‘gure-a-etorkizun’. C) Berdin pluralean, frantsesezko les Îles Éloignées Seychelles (‘Urruneko Seychelles Uharteak’) kreoleraz Zil Elwanyen Sesel bihurtzen da. Ohartu Zil hitzeko z, frantsesezko  ‘les Îles’-en bezala,  /le"zil/ ahoskatzen dela.

 

Idazkera.  Latindar alfabetoa.

 

 

HISTORIA. Lengua criolla con base francesa parecida a la hablada en la Reunión y en las isla Mauricio. El inglés y el francés son lenguas vehiculares, mientras la más extendida como lengua materna es el seychellés o seselwa. El seychellés se añadió al inglés y al francés  como lengua oficial en 1981. Buena parte de la población es trilingüe.

Después de la independencia en 1976, el gobierno de Seychelles ha buscado el desarrollo de la lengua con su propia ortografía y su normativa gramatical, estableciendo al mismo tiempo Lenstiti Kreol (Instituto  Criollo) con dicho propósito. También es conocido el dioma con otros nombres como kreol, creole, secheyllois creole, seychelles creole french, ilois.

Las 3 cuartas partes de la población viven en la isla de Mahé.

 

LENGUA. Principales características.

Fonética.

Morfosintaxis. A) En criollo, el artículo definido (derivado del francés le, la y les) forma parte de la palabra de manera que ‘el futuro’ es lavenir  (en oposición al francés l’avenir). B) El posesivo se forma añadiendo el pronombre de manera que ‘nuestro futuro’ es nou lavenir, literalmente, ‘nosoptros-el-futuro’. C) Ocurre lo mismo en plural, les Îles Éloignées Seychelles en francés (‘las Lejanas Islas Seychelles’)  se convierte en Zil Elwanyen Sesel en criollo. Nótese que la z en Zil, como en francés ‘les Îles’, se pronuncia /le"zil/.

Escritura. Alfabeto latino.

 

 

GRAMATIKAK, METODOAK, ESKULIBURUAK

 

BREAST-SELF EXAMINATION / EGZAMINASYON OU TETE, Produced by Health Education Unit Ministry of Health, 10 or., Seychelles, 1999.

 

SEYCHELLERA

SESELWA  LANGUAGE

 

Language

Word

Creole

Nou

 

tou

bezwen

 

travay

ansanm

pou

kree

nou

lavenir

French (IPA)

/nuz/

/a.vɔ̃/

/tus/

/bə.zwɛ̃/

/də/

/tra.va.je/

/ɑ̃.sɑ̃bl/

/pur/

/kre.e/

/nɔtr/

/av.nir/

French

Nous

avons

tous

besoin

de

travailler

ensemble

pour

créer

notre

avenir

Gloss

We

have

all

need

of

work

together

to

create

our

future

 

 

Testu-laginak / Text Samples.

 

Jaunari Otoitza edo Gure Aita / Lord’s Prayer.

Ou, nou papa ki dan lesyel,

Fer ou ganny rekonnet konman Bondye.

Ki ou renny i arive.

Ki ou lavolonte i ganny realize

Lo later parey i ete dan lesyel

Donn nou sak zour nou dipen ki nou bezwen.

Pardonn nou pour bann lofans

Ki noun fer anver ou,

Parey nou pardonn sa ki n ofans nou.

Pa les tantasyon domin nou,

Me tir nou dan lemal.

 

Letra / Lyrics

Sesel ou menm nou sel patri.

Kot nou viv dan larmoni.

Lazwa, lanmour ek lape.

Nou remersye Bondye.

Preserv labote nou pei.

Larises nou losean.

En leritaz byen presye.

Pour boner nou zanfan.

Reste touzour dan linite.

Fer monte nou paviyon.

Ansanm pou tou leternite.

Koste Seselwa.

 

Euskal itzulpena

Seychelles gure aberri bakarra,

non bizi garen harmonian,

zoriontsu, maitekor eta bakean.

Jainkoari eskerrak demaizkiogun!

Babes ditzagun gure herriaren edertasuna,

gure ozeano aberatsak,

gure seme-alaben zorionerako

jaraunspen baliotsua.

Gaitezen betiko elkarturik,

jaso dezagun gure bandera

bat eginik betierean.

Bat gaitezen Seychellearrok!

Bat gaitezen seychellearrok!

 

Itzulpen ingelesa

Seychelles our only motherland

Where we live in harmony

Happiness, love and peace

We give thanks to God.

Preserve the beauty of our country

The riches of our oceans

A precious heritage

For the happiness of our children.

Live forever in unity

Raise our flag

Together for all eternity

Join together all Seychellois.

 

Itzulpen frantsesa

Seychelles, notre seule patrie

Où nous vivons en harmonie

La joie, l'amour et la paix

Nous remercions le Bon Dieu!

Préservons la beauté de notre pays

La richesse de notre océan

Un héritage très précieux

Pour le bonheur de nos enfants

Restons toujours unis

Élevons notre drapeau

Ensemble pour l'éternité

Unissons-nous Seychellois!

Unissons-nous Seychellois!

 

HIZTEGIA

 

seychellera

euskara                       

ingelesa

 

alonz

an dorman

an ka ki i...

anba

apre

ase boner

asiz

atansyon

avan

avek

 

bann

benwar

bout tete

byen

 

canser

 

dan

delot kote

debout

deryer

desarz

detekte

difisil

dokter

douler

dous

drwat

 

e

ed

egzaminasyon

en (servyet)

enkonfortab

enn fwa

enportan

enstriksyon

entrodiksyon

 

fanm

fer

 

gos

 

i

 

kan

kantite fwa

kapab

kat

ki

kwa

konnen

koz

kwa ki normal pou ou

 

laform

laglas

lakour

landrwa

lanmen

laparans

lapo

lasante

latet

lebra

ledwa

ler

leren

lili

liv

lo

 

mazinen

met

misk

montre

mou

 

neseserman

ners

 

okenn

omwen

osi

ou

ou capab egzamin

oubien

ouswua

 

pa

paz

peryod

pez

plat

plizyer

ploy

pou

pou

preferableman

problenm

prosedir

protez li

 

regarde

regilyerman

repete

responsabilite

 

sa

santi

sanzman

sentonm

sere

servyet

si

sinny

sipoze

sorti

swazi

swiv

swivan

 

tat

tete ¬ esp. teta

tou le mwan

trete

 

vire

vwar

 

zepol

ziska

zorye

zot pa

zour

 

 

etzan

etzanda lo

... bada

azpian, behean,        -pean

eta gero, -z gero, eserita

arreta

lehenago

-z, -ekin

 

aurkitu

bainu-gela

titipunta, titiburu

kontuz, arretaz

 

minbizi

 

-n, -(en)gan

beste aldean

zutik

atzean

deskarga

detektatu

zail

mediku, doktore

min, oinaze

dutxa

eskuineko

 

eta

lagundu

azterketa

(zapi) bat

deseroso

behin

garrantzitsu

argibide, jarraibide

sarrera

 

emakume

egin

 

ezkerreko

 

da

 

noiz

zenbat aldiz

litekeena, posible

lau

...(e)la, -t(z)ea

zer

ezagutu

galdetu

ahal duzun normalen

 

era, forma, itxura

ispilua

etxe

azalera

eskuak

itxura

azal, larru

osasun

buru

beso

behatz

-nean

gerri

ohe

liburu(txo)

-n

 

gogoratu

jarri

muskulu

erakutsi

leun, suabe

 

nahitaez

erizain

 

-ren bat

gutxienez

baita ere, halaber

zu; zure

zuk azter dezakezu

edo, ala

edo, ala

 

ez

orrialde

periodo

estutu

lau, zelai

hainbat

tolestu                       

-entzat,  -endako

ahal izan

nagusiki

arazo

prozesu

babes ezazu

 

begiratu

erregularki

errepikatu

erantzukizun

 

hau/honek

sentitu

aldaketa

sintoma

teinkatu

zapi

ba..., baldin ba...

zeinu

uste izan

irten, azaldu

aukeratu, hautatu

jarraitu

hurrengo, ondorengo

 

ukitu, haztatu

bular, titi

hilero

tratatu

 

biratu, itzuli

ikusi

 

bizkar

... arte

buruko

ez dira

egun

 

 

lie down

lying down

if it is...

under; down

after

early

sit

attention

before

with

 

to find

bath

nipple

carefully

 

cancer

 

in

on the other hand

standing in

behind

dischasrge

detect

difficult

doctor

pain

shower

right

 

and

help

examination

a (towel)

discomfort

once

important

instruction

introduction

 

women

do

 

left

 

is

 

when

how often

possible

four

that...

what

know

to ask

as normal you can

 

the shape

the mirror

home

surface

hands

the appearance

skin

health

head

arm

finger

when

waist

bed

book(let)

on

 

to remember

to put

muscle

show

soft

 

necessarily

nurse

 

any

at least

as well, too

you; your

you can examine

or

or

 

not

page

period

to press

flat

many

to fold

for

can

preferably

problem, trouble

process

protect it

 

to look

regularly

to repeat

responsibility

 

this

to feel

change

symptom

to tighten

towel

if

sign

to suppose

to appear

choose

to follow

following

 

to feel

breast

once every month

to treat

 

to turn

to see

 

shoulder

until

pillow

they are not

day