a-saila Samiera | Gramateka

Samiera

SAMI, SAMI/LAPÓN, SAME/LAPON

 

Language family:  Uralic.

Language codes:

        ISO  639-1    se (Northern Sami)

        ISO  639-2    sma,  sme,  smi,  smj,  smn,  sms

        ISO  639-3    variously:

                                      sia Akkala

                                     sjd  Kildin

                                     sjk  Kemi

                                     sjt  Ter

                                     smn  Inari

                                     sms  Skolt

                                     sju  Ume

                                     sje  Ume

                                     sme  North

                                     smj  Lule

                                     sma  South

                              

Beste izen batzuk (autoglotonimoa: sámegiella; sinonimoak: laponiera, samiera, saàmic, sàmic):

“finnish lapp” gutxiesgarria alt saami, inari [LPI].

“kildin lappish” gutxiesgarria alt saami, kildin [LPD].

“lapp” gutxiesgarria alt saami, inari [LPI].

“lapp” gutxiesgarria alt saami, kemi [LKS].

“lapp” gutxiesgarria alt saami, kildin [LPD].

“lapp” gutxiesgarria alt saami, lule [LPL].

“lapp” gutxiesgarria alt saami, northern [LPR].

“lapp” gutxiesgarria alt saami, pite [LPB].

“lapp” gutxiesgarria alt saami, skolt [LPK].

“lapp” gutxiesgarria alt saami, southern [LPC].

“lapp” gutxiesgarria alt saami, ter [LPT].

“lapp” gutxiesgarria alt saami, ume [LPU].

“northern lappish” gutxiesgarria alt saami, northern [LPR].

“northern lappish” gutxiesgarria alt saami, southern [LPR].

“norvegian lapp” gutxiesgarria alt saami, southern [LPR].

“russian lapp” gaitzesgarria alt saami, skolt [LPK].

“skolt lappish” gutxiesgarria alt saami, skolt [LPK].

ahkkil alt saami, akkala [SIA].

anar alt saami, inari [LPI].

babinsk alt saami, akkala [SIA].

davvin alt saami, northern [LPR].

inari “lappish” gutxiesgarria alt saami, inari [LPI].

kolta alt saami, skolt [LPK].

koltta alt saami, skolt [LPK].

lopar alt saami, skolt [LPK].

lule alt saami, lule [LPL].

northern lapp alt saami, northern [LPR].

northern lappish alt saami, northern [LPR].

norwegian saami alt saami, northern [LPR].

russian lapp alt saami, skolt [LPK].

russian lapp gaitzesgarria alt saami, skolt [LPK].

saam alt saami, inari [LPI].

saam alt saami, kildin [LPD].

saam alt saami, skolt [LPK].

saam alt saami, ter [LPT].

saame alt saami, inari [LPI].

saame alt saami, lule [LPL].

saame alt saami, northern [LPR].

saame alt saami, skolt [LPK].

saami alt saami, northern [LPR].

saami alt saami, southern [LPC].

saami, akkala [SIA] hizk. Errusia (Europa).

saami, inari [LPI] hizk. Finlandia.

saami, kemi [LKS] hizk. Finlandia.

saami, kildin [LPD] hizk. Errusia (Europa).

saami, lule [LPL] hizk. Suedia; baita Norvegia ere.

saami, northern [LPR] hizk. Norvegia; baita Finlandia eta Suedia ere.

saami, pite [LPB] hizk. Suedia; baita Norvegia ere.

saami, skolt [LPK] hizk. Finladia; baita Errusia (Europa) ere.

saami, southern [LPC] hizk. Suedia; baita Norvegia ere.

saami, ter [LPT] hizk. Errusia (Europa).

saami, ume [LPU] hizk. Suedia.

same alt saami, northern [LPR].

same alt saami, skolt [LPK].

same alt saami, southern [LPC].

sámi alt saami, inari [LPI].

sami alt saami, kemi [LKS].

sámi alt saami, kemi [LKS].

samic alt saami, inari [LPI].

samic alt saami, southern [LPC].

samic, alt saami, northern [LPR].

skolt alt saami, skolt [LPK].

skolt lappish alt saami, skolt [LPK].

southern lapp alt saami, southern [LPC].

torne dial saami, northern [LPR].

 

ERRUSIA (Europa)

 

saami, akkala (ahkkil, babinsk) [SIA] 7 hiztun 100 pertsonako populazioan (1995, M. Krauss). Southwest Kola Peninsula. Uralic, Finno-Ugric, Finno-Permic, Finno-Cheremisic, Finno-Mordvinic, Finno-Lappic, Lappic, Central. Duela gutxi aitortua hizkuntza bereizitzat, skoltaren hurbilena. Iraungitzear.

saami, kildin (“kildin lappish”, “lapp”, saam) [LPD] 650 hiztun 1.000 pertsonako populazioan,  (1995, M. Krauss). 1.900 saami Errusian (1995, M. Krauss). Uralic, Finno-Ugric, Finno-Permic, Finno-Cheremisic, Finno-Mordvinic, Finno-Lappic, Lappic, Central. Asko elebidunak errusieraz. Haur gutxi hiztun. “Lapp” izena gaitzesgarria dute; nahiago ‘saami’. Badute alfabetizazioa. Idazteko sistema propioa.

saami, skolt (“skolt lappish”, “russian lapp”, “lapp”, saam, lopar, kolta, skolt) [LPK] 20/30 hiztun 400 laguneko populazioan (1995, M. Krauss). Kola Peninsularen ipar eta mendebaldea Petsamoren inguruan. Uralic, Finno-Ugric, Finno-Permic, Finno-Cheremisic, Finno-Mordvinic, Finno-Lappic, Lappic, Central. Dialektoak: notozer, yokan. Asko elebidunak errusieraz. Haur gutxi hiztun. “Lapp” izena gaitzesgarria dute; nahiago ‘saami’. Ikus sarrera nagusia Finlandian.

saami, ter (“ter lapish”, “lapp”, saam) [LPT] 6 hiztun 400 laguneko populazioan (1995, M. Krauss). Uralic, Finno-Ugric, Finno-Permic, Finno-Cheremisic, Finno-Mordvinic, Finno-Lappic, Lappic, Central. Asko elebidunak errusieraz. “Lapp” izena gaitzesgarria dute; nahiago ‘saami’. Iraungitzear.

 

FINLANDIA

 

saami, inari (inari “lappish”, anar, “finnish lapp”, “lapp”, sámi, samic, saam, saame) [LPI] 250 hiztun 700 pertsonako populazioan (1995, M. Krauss). 4.700 saamiar guztiak (1995). Lapland, 68.00N Lat.-z goitik, 15.400 milia karratu inguruko eskualdea Inari Lakua eta Norvegiaren mugaren artean. Gehiengoa dira Utsjoki hiriaren mugan. Uralic, Finno-Ugric, Finno-Permic, Finno-Cheremisic, Finno-Mordvinic, Finno-Lappic, Lappic, Eastern. Finlandiar saamiar guztiek dakite suomiera/finlandiera eta beti mintzatzen dute lanean izan ezik hala nola elur-orein artzainek. Eskoletan hezkuntza suomieraz. Haur gutxi hiztun. “Lapp” izena gutxiesgarritzat dute. Literatura zerbait. Alfabetatze maila 1. hizkuntzan % 30/100. Alfabetatze maila 2. hizkuntzan % 75/100.

saami, kemi (sámi, sami, “lapp”) ,`LKS] Lapland probintzia, Sodankyla eta Kuolajarvi (Salla) konderriak. Garai batean hegoaldea Kuusamo konderria bezain urrun. Uralic, Finno-Ugric, Finno-Permic, Finno-Cheremisic, Finno-Mordvinic, Finno-Lappic, Lappic, Central. Iraungitzear.

saami, northern (northern lapp, davvin, “lapp”, saame, same) [LPR] 2.000 hiztun 3.500 laguneko populazioan (1995, M. Krauss). Utsjoki, Enontekio eta Sodankyla. Uralic, Finno-Ugric, Finno-Permic, Finno-Cheremisic, Finno-Mordvinic, Finno-Lappic, Lappic, Northern. Dialektoak: ruija, torne, sea lappish. Finlandian saamiar hizkuntzarik hedatuena. Alfabetatze maila 1. hizkuntzan: % 30/100. Alfabetatze maila 2. hizkuntzan: % 75/100. Ikus sarrera nagusia Norvegian.

saami, skolt (skolt lappish, russian lapp, “lapp”, saame, same, lopar, kolta, koltta) [LPK] 300 hiztun 500 laguneko populazioan (1995, M. Krauss). Bi herrialdeetako populazio osoa  320/330. Inari Saamiren ipar-mendebaldea. Halaber mintzatua Errusian (Europa). Uralic, Finno-Ugric, Finno-Permic, Finno-Cheremisic, Finno-Mordvinic, Finno-Lappic, Lappic, Central. Askok suomiera darabilte 2. hizkuntzatzat. Gazteenak 30 urtez behekoak. Errusiatik honera etorriak II. Mundu Gerran. Alfabetatze maila 1. hizkuntzan: % 10/60. Alfabetatze maila 2. hizkuntzan: % 75/100. Latindar idazkera diakritikoak baliatuz.

 

NORVEGIA

 

saami, lule (lule, saame) [LPL] 500 hiztun 1.000/2.000 pertsonako populazioan (1995, M. Krauss). 31.600/42.600 saamiar etniko (1995). Tysfjord, Hamaroy eta Folden. Uralic, Finno-Ugric, Finno-Permic, Finno-Cheremisic, Finno-Mordvinic, Finno-Lappic, Lappic, Southern. Haur gutxi hiztun. Alfabetatze maila 1. hizkuntzan: % 30/60. Alfabetatze maila 2. hizkuntzan: % 75/100. Ikus sarrera nagusia Suedian.

saami, northern (“northern lappish”, “norvegian lapp”, saami, same, samic, “lapp”) [LPR] 15.000 hiztun 30.000/40.000 jendeko populazioan (1995, M. Krauss). Herrialde guztietako populazio osoa 21.000/25.000. Finnmark, Troms, Nordland, Ofoten. Halaber mintzatua  Finlandian eta Suedian ere. Uralic, Finno-Ugric, Finno-Permic, Finno-Cheremisic, Finno-Mordvinic, Finno-Lappic, Lappic, Northern. Dialektoak: ruija, torne, sea lappish. Saamiar guztien 3/4ak ruija mintzatzen du. Garai batean herriari “finns” zeritzan, beraientzat gaitzesgarria. “Lapp” izena gutxiesgarritzat dute. Alfabetatze maila 1. hizkuntzan: % 30/60. Alfabetatze maila 2. hizkuntzan: % 75/100. Eskolan erabiltzea gaur sustatua dago.

saami, pite (“lapp”, pite) [LPB] Saltenfjord eta Ranenfjord-en artean. Uralic, Finno-Ugric, Finno-Permic, Finno-Cheremisic, Finno-Mordvinic, Finno-Lappic, Lappic, Southern. Iraungitzear. Ikus sarrera nagusia Suedian.

saami, southern (“northern lappish”, “norvegian lapp”, saami, same, samic) [LPC] 300 hiztun 600 jendeko populazioan (1995, M. Krauss). Hatfjelldal eta Wefsen, Elgaren hegoaldea. Uralic, Finno-Ugric, Finno-Permic, Finno-Cheremisic, Finno-Mordvinic, Finno-Lappic, Lappic, Southern. Haur gutxi hiztun. Alfabetatze maila 1. hizkuntzan: % 30/60. Alfabetatze maila 2. hizkuntzan: % 75/100. Ikus sarrera nagusia Suedian.

 

SUEDIA

 

saami, lule (lule, “lapp”) [LPL] 1.500 hiztun 6.000 laguneko populazioan  (1995, M. Krauss). 14.600 saamiar etniko (1995). Bi herrialdeetako populazio osoa 2.000 edo gehiago lule. 52.800/63.800 saamiar etniko guztiak. Lapland Lule ibaian zehar Gällivare eta Jokkmokk-en. Halaber mintzatua Norvegian ere. Uralic, Finno-Ugric, Finno-Permic, Finno-Cheremisic, Finno-Mordvinic, Finno-Lappic, Lappic, Southern. Lule samiera zertxobait ezberdina da beste saamierekiko. Haur gutxi hiztun. Alfabetatze maila 1. hizkuntzan: % 1/5. Alfabetatze maila 2. hizkuntzan: % 75/100.

saami, northern (norwegian saami, “lapp”, saame, samic, northern lappish) [LPR] 4.000 hiztun (1995, M. Krauss) 5.000 jendeko populazioan (1994, SIL). Karesuando eta Jukkasjärvi. Uralic, Finno-Ugric, Finno-Permic, Finno-Cheremisic, Finno-Mordvinic, Finno-Lappic, Lappic, Northern. Dialektoak: ruija, torne, sea lappish. Alfabetatze maila 1. hizkuntzan: % 10/30. Alfabetatze maila 2. hizkuntzan: % 75/100. Ikus sarrera nagusia Norvegian.

saami, pite (“lapp”, pite) [LPB] 50 edo gutxiago hiztun 2.000 laguneko populazioan (1995, M. Krauss). Bi herrialdeetako populazio osoa 50 edo gutxiago. Lapland  Pite ibaian zehar Arjeplog eta Arvidsjaur-en. Halaber mintzatua Norvegian ere. Uralic, Finno-Ugric, Finno-Permic, Finno-Cheremisic, Finno-Mordvinic, Finno-Lappic, Lappic, Southern. Pite samiera oso ezberdina da. Alfabetatze maila 1. hizkuntzan: % 1 baino gutxiago. Alfabetatze maila 2. hizkuntzan: % 75/100. Iraungitzear.

saami, southern (“lapp”, southern lapp) [LPC] 300 hiztun 600 laguneko populazioan (1995, M. Krauss). Bi herrialdeetako populazio osoa 600. Vilhemina Laplanden, Jämtlan-en, Härjedalen eta Idre Dalarna-n. Halaber mintzatua  Norvegian. Uralic, Finno-Ugric, Finno-Permic, Finno-Cheremisic, Finno-Mordvinic, Finno-Lappic, Lappic, Southern. Haur gutxi hiztun. Alfabetatze maila 1. hizkuntzan: % 1/5. Alfabetatze maila 2. hizkuntzan: % 75/100.

saami, ume (“lapp”, ume) [LPU] 50 hiztun 1.000 pertsonako populazioan (1995, M. Krauss). Lycksele, Mala, Tärna eta Sorsele, Ume ibaian zehar. Seguraski hiztunik ez Norvegian. Uralic, Finno-Ugric, Finno-Permic, Finno-Cheremisic, Finno-Mordvinic, Finno-Lappic, Lappic, Southern. Alfabetatze maila 1. hizkuntzan: % 1 baino gutxiago. Alfabetatze maila 2. hizkuntzan: % 75/100.

 

Hizkuntza / lengua: samiera / sami / sami / same.

Hiztunak / hablantes (2010): 20.000/30.000 (Wikipedia).

Herrialdea / país: Norvegia, Suedia, Finlandia, Sobietar Batasun ohia.

 

 

HISTORIA. Familia uralikoko hizkuntza, adar saamiarrekoa, herri iparraldekoenak, hots, laponiarrek mintzatua. Saamiarrak fisikoz oso desberdinak dira beste hizkuntza uralikoez mintzatzen direnekiko.

 

Iparraldeko eskualde urrutienetara bultzatuak izan baino lehen, saamiarrak izan ziren ipar-espazioa okupatu zuten lehenengo ezagunak: hala ere azkenak dira estatus ofiziala lortzen. Lau lurraldetan banatua, kultura murriztu hau da bere ezaugarri esklusiboki orala mantendu duen bakarra. Beren baitan, hitzak indar magikoa du sormenerako.

 

 

Samiera ugro-finlandiar taldeko hizkuntza da 20 bat mila hiztunekin. Lehenago lapp deitzen zitzaion, baina gaur izen gatzesgarritzat kontsideratzen da. Samiera elkar ulertzen ez duuten 3 hizkuntzak osatzen dute: hego samiera, samiera zentrala eta heki samiera, bakoitza bere dialektoekin.

Ipar samiera (sámegiella), samiera zentralaren dialektoa, 15 bat milak mintzatua Norvegia, Suedia eta Finlandian.

Lule samiera, samiera zentralaren dialektoa, 1.500 batek mintzatua Norvegia eta Suedian.

Kildin samiera, heki samieraren dialektoa, 650 bat pertsonak Errusiako Kola penintsulan mintzatua.

Hego samiera (saemien giele), 600 bat hiztunek mintzatua Suedia eta Norvegian. Finlandian inaria eta skolta ere mintzaten dira. Bakoitzak ehundaka gutxi hiztun ditu, elkar ulertzen ez dutenak.

 

 

Eskola-administrazioek sustatzen dute samiera eta lortua dute ortografia bateratua beren irratietan, nola lokal hala internordikoetan, eta baita prentsa subentzionatuan ere. Samiera indar handiz ari da eboluzionatzen, eta oinarri zaharretan bide berriak ari da bilatzen. Irakaskuntzan, administrazioan, prentsan geroz eta gehiago ari da sartzen. Nomaden, ehiztarien eta arrantzaleen hizkuntza laster bilakatuko da gizarte teknologiko moderno batek behar duen hizkuntza, beharrezko hitz, perpaus eta adierazpenez hornitua. Honetarako Estatu bakoitzak dagokion estatus ofiziala aitortu behar dio.

Samierazko lehen publikazioa 1619koa da, Nicolaus Andreas suediar apaizaren misala.

 

HIZKUNTZA. Ezaugarri nagusiak.

FonetikaA) Fonetika konplikatua du. B) Badu gradazio kontsonantikoa, zeinaren arabera zenbait egoeratan kontsonanteak artikulaziorako indar gutxiagoko beste batek ordezkatzen dituen: kk > g. C) Sei bokal ditu. D) Ortografiak ez ditu bereizten geminatu labur eta luzeak, hiztegietan bereizten diren arren.

 

Morfosintaxia. A) Hitz luzeko hizkuntza aglutinantea da. B) Ez du generorik. Izenordainek ere, euskaraz bezala, ez dute genero gramatikalik, hots, son “hura” halaber izan daiteke es. él eta ella, fr. il eta elle. C) Badu numeroa (singularra eta plurala). Duala izenordainetan eta atzizki posesiboetan seinalatzen da. D) Sei kasuko deklinabidea du: nominatiboa, akusatibo/genitiboa, ilatiboa, lokatiboa, konminatiboa eta esiboa. E) Ez du artikulurik: visti “etxea” aldi berean izan daiteke “etxe, etxea” eta “etxe bat”. F) Aditzak orainaldian, baldintzazkoan, ahaleran eta aginteran jokatzen dira eta hainbat infinitibo-era dituzte. Bi boz bereizten dituzte, aktiboa eta pasiboa. G) Perpausaren ohiko ordena Subjektua + Aditza + Osagarriak dira. H) Hona hemen samieraz lehenengo 10 zenbakiak: okta (1), guokte (2), golbma (3), njeallje (4), vihtta (5), guhtta (6), čieža (7), gávcci (8), ovcci (9), logi (10).

Idazkera. Latindar alfabetoa.

 

 

HISTORIA. Lengua de la familia urálica, rama saámica, hablada por el pueblo europeo más septentrional, los lapones. Los lapones tienen un aspecto físico muy distinto de los hablantes de otras lenguas urálicas.

Antes de que fueran repelidos hasta las regiones más septentrionales, los lapones fueron los primeros ocupantes conocidos del espacio nórdico: pero paradójicamente son los últimos en acceder a un estatus oficial. Esta cultura minoritaria, dispersa en 4 territorios, es la única en esta área geográfica, que ha mantenido su carácter casi exclusivamente oral. La palabra goza de un poder mágico de cración.

La lengua sami pertenece al grupo ugro-finés con cerca de 20.000 hablantes. Antiguamente se le denominaba lapp, pero este nombre hoy es peyorativo. La lengua sami la componen 3 lenguas que no se comprenden mutuamente: sami meridional, sami central y sami oriental, y cada una posee varios dialectos.

Sami septentrional (sámegiella), dialecto de sami central hablado por unos 15.000 personas en Noruega, Suecia y Finlandia.

Sami lule, dialecto de sami central con unos 1,500 hablantes en Noruega y Suecia.

Sami kildin, dialecto de sami oriental hablado en la península Kola de Rusia por unas 650 personas.

Sami meridional (saemien giele), con unos 600 hablantes  en Suecia y Noruega. En Finlandia también se hablan inari y skolt, este también hablado en Kola. Cada uno posee unos pocos cientos de hablantes. La mayoria de los dialectos no se entienden entre sí.

Las diferentes administraciones escolares promueven el lapón y se ha logrado una ortografía común, en sus radios locales  e internórdicas y en órganos de prensa subvencionados. Es una lengua en plena evolución, que busca nuevas vías sobre bases antiguas. Es utilizado de manera creciente en la enseñanza, administración, prensa. La lengua de los nómadas, cazadores y pescadores se convertirá  a no tardar mucho en lengua provista de palabras, frases y expresiones necesarias para una sociedad tecnológica moderna. Para ello necesita se le reconozca el estatus de lengua oficial  en cada Estado.

La primera publicación en saamí data de 1619, un misal del cura sueco Nicolaus Andreas.

 

LENGUA. Principales características.

Fonética. A) Tiene fonética complicada. B) Conoce la gradación consonántica, según la cual en determinadas posiciones las consonantes son cambiadas por una de menor fuerza articulatoria: kk > g. C) Posee 6 vocales. D) La ortografía no distingue entre geminadas breves y largas, distinción que sí se indica en los diccionarios.

Morfosintaxis. A) Lengua aglutinante de palabras largas. B) Carece de género. El pronombre singular de la tercera persona lo mismo puede significar él o ellaC) Posee número (singular y plural). El dual se señala en los pronombres personales y en los sufijos posesivos.  D) Posee 6 casos: nominativo, acusativo/genitivo, ilativo, locativo, conminativo y esivo. E) No posee artículos: goahti (tienda) puede significar “tienda”, “una tienda” o “la tienda”.  F) Los verbos se conjugan en indicativo, condicional, potencial e imperativo y disponen de varias formas de infinitivo. Distinguen 2 voces, activa y pasiva. G) El orden habitual de la oración es el Sujeto + Verbo + Complementos. H) Los 10 primeros números en saamí son: okta (1), guokte (2), golbma (3), njeallje (4), vihtta (5), guhtta (6), čieža (7), gávcci (8), ovcci (9), logi (10).

 

 

Escritura. Alfabeto latino.

 

 

GRAMATIKAK, METODOAK, ESKULIBURUAK

 

PARLONS LAPON, Les sames, Langue et culture,  M. M. Jocelyne Fernandez, L’Harmattan, gramatika eta hiztegi oparoa, 21,5x13,5, 347 or., Paris, 1997.

Samierari buruz

 

EL ESTATUS DE LA LENGUA SAMI, Alf Isak Keskitalo, Sámi Instituhtta, Guovdageaidnu Kautokeino (Noruega), De Lingva Aragonensi, nº 2, 175-187, Sociedat de Lingüistica Aragonesa, Benás-Graus, 2006.

 

Parlons lapon liburuaren sinopsia:

 

         La Laponie est réputée exotique. C’est pourtant à la réalité quotidienne d’une civilisation de légendes et de mélopées que convie  Parlons lapon.

Les passionnées de langues, qui découvriront cette Européenne originale  -parente du finnois et du hongrois-, les voyageurs en quête de marchés inexplorés, mais aussi les amoureux des grands espaces et du silence boréal, trouveront là une première présentation en français du système de la langue lapone, de ses usages de conversation, d’un vocabulaire puissament écologique et non moins  réceptif à la modernité.

 

SAMIAR ALFABETOA

SAMI ALPHABET

 

 

 

Saami hizkuntzek latindar alfabetoaren aldaera

hedatua erabiltzen dute

The Sami languages use an extended version of the Latin alphabet.

 

Northern Sami:

Áá  Čč  Đđ  Ŋŋ  Šš  Ŧŧ  Žž

Inari Sami:

Áá  Ââ  Ää  Čč  Đđ  Šš  Žž

Skolt Sami:

Ââ  Čč  Ʒʒ  Ǯǯ  Đđ  Ǧǧ  Ǥǥ  Ǩǩ  Ŋŋ  Õõ  Šš  Žž  Åå Ää  (+soft ´)

Lule Sami in Sweden:

Áá  Åå  Ńń  Ää

Lule Sami in Norway:

Áá  Åå  Ńń  Ææ

Southern Sami in Sweden:

Ïï  Ää  Öö  Åå

Southern Sami in Norway:

Ïï  Ææ  Øø  Åå

 

Ipar samiera alfabetoa / Northern Sami alphabet (sámegiella)

A a

Á á

B b

C c

Č č

D d

Đ đ

E e

F f

G g

H h

I i

J j

K k

L l

a

á

be

ce

če

de

đe

e

eff

ge

ho

i

je

ko

ell

M m

N n

Ŋ ŋ

O o

P p

R r

S s

Š š

T t

Ŧ ŧ

U u

V v

Z z

Ž ž

 

emm

enn

eŋŋ

o

pe

err

ess

te

ŧe

u

ve

ez

 

 

Ipar samieraren ahoskera / Pronunciation of Northern Sami

 

 

Hego samiera alfabetoa / Southern Sami alphabet (saemien giele)

 

A a

B b

D d

E e

F f

G g

H h

I i

J j

K k

L l

M m

a

be

de

e

æf/äf

ge

i

je

æl/lä

æm/äm

N n

O o

P p

R r

S s

T t

U u

V v

Y y

Æ æ

Ø ø

Å å

æn/än

o

pe

ær/är

æs/äs

te

u

ve

y

æ/ä

ø/ö

å

 

Hego samieraren ahoskera / Pronunciation of Southern Sami

 

 

Lule samiera alfabetoa / Lule Sami alphabet (sámegiella)

 

A a

Á á

B b

D d

E e

F f

G g

H h

I i

J j

K k

L l

a

á

be

de

e

äf

ge

i

je

äl

M m

N n

Ń ń

O o

P p

R r

S s

T t

U u

V v

Å å

Ä ä

äm

än

äŋ/äń/äñ

o

pe

är

äs

te

u

ve

å

ä/æ

 

Ume samiera alfabetoa / Ume Sami alphabet

 

A a

Á á

B b

D d

Đ đ

E e

F f

G g

H h

I i

Ï ï

J j

K k

L l

M m

N n

Ŋ ŋ

O o

P p

R r

S s

T t

Ŧ ŧ

U u

Ú ú

V v

Y y

Ä ä

Ö ö

Å å

                                                   

 

 

Inari samiera alfabetoa / Inari Sami alphabet (säämegiella)

 

A a

B b

C c

Č č

D d

Đ đ

E e

F f

G g

H h

I i

J j

K k

L l

M m

N n

Ŋ ŋ

O o

P p

R r

S s

Š š

T t

U u

V v

Y y

Z z

Ž ž

Ä ä

 

 

Inari samiera alfabetoa / Inari Sami pronunciation

 

 

Skolt samiera alfabetoa / Skolt Sami alphabet (sääʼmǩiõll)

 

A a

 â

B b

C c

Č č

Ʒ ʒ

Ǯ ǯ

D d

Đ đ

E e

F f

G g

Ǧ ǧ

Ǥǥ

H h

I i

J j

K k

Ǩ ǩ

L l

M m

N n

Ŋ ŋ

O o

Õ õ

P p

R r

S s

Š š

T t

U u

V v

Z z

Ž ž

Å å

Ä ä

 

Skolt samiera ahoskera / Skolt Sami pronunciation

 

 

Kildin samiera alfabetoa eta ahoskera (самь кӣлл)

Kildin Sami alphabet and pronunciation (самь кӣлл)

 

 

Testu-lagina samieraz (inariaz) / Sample text in Sami (Inari)

 

Buot olbmot leat riegádan friddjan ja olmmošárvvu ja olmmošvuoigatvuoðaid dáfus dássásažžab, Sudhuude kea addib huervnu ha ianedivdym ha vyigjat gakget neabbydut gyunnuudeaset gyivdy vuekhakaš vuoiŋŋain.

 

Itzulpena / Translation

 

 

Gizon-emakume guztiak aske jaiotzen dira, duintasun eta eskubide berberak dituztela; eta ezaguera eta kontzientzia dutenez gero, elkarren artean senide legez jokatu behar dute.

(Giza Eskubideen Aldarrikapen Unibertsaleko 1. artikulua)

 

 

All human beings are born free and equal in dignity and rights. They are endowed with reason and conscience and should act towards one another in a spirit of brotherhood.
(Article 1 of the Universal Declaration of Human Rights)