a-saila Lingalera | Gramateka

Lingalera

LINGALERA

LINGALA, LINGALA, LINGALA

 

Language family: Niger-Congo, Atlantic-Congo, Volta-Congo, Benue-Congo, Bantoid, Southern, Narrow Bantu, Northwest, C, Bangi-Ntomba (C.40), Lusengo.

Language codes:

        ISO  639-1   ln   

        ISO  639-2   lin 

        ISO  639-3   lin

Guthrie  code: C3OB.

Glottolog: ling1263.

Linguasphere: 99-AUI-f

 

Beste izen batzuk (autoglotonimoa: ngala, lingála):

lingala [LIN] hizk. KED; baita AEE, Kongo ere.

ngala alt lingala [LIN].

 

KONGOKO ERREPUBLIKA DEMOKRATIKOA

 

lingala (ngala) [LIN] bangalerarekin batera 2. hizkuntza dutenak: 7.000.000 hiztun (1999, WA), herrialde guztietako populazio osoa 309.100 edo gehiago. Oso hedatua Bandundu, Ekuatore, eta ekialdeko probintzietan, ekialdeko hego-ekialdean izan ezik; halaber mintzatua AEE eta Kongon. Niger-Congo, Atlantic-Congo, Volta-Congo, Benue-Congo, Bantoid, Southern, Narrow Bantu, Northwest, C, Bangi-Ntomba (C.40), Lusengo. Lusengoera eta bangaleraren hurbilekoa, % 33ko antz lexikala bibangiarekin; benetako ulermena eta erabilera ezberdina eskualdeka, adina, landa versus hiria eta merkatal zentroak kontuan harturik, eskualdeak etnikoki nahasiak, hezkuntza formala; aldaerak komunitateetan. Hizkuntza nazionala, hiztegia, SVO.

 

KONGO

 

lingala (ngala) [LIN] 300.000 hiztun (1993, SIL). Zentroa eta iparraldea. Niger-Congo, Atlantic-Congo, Volta-Congo, Benue-Congo, Bantoid, Southern, Narrow Bantu, Northwest, C, Bangi-Ntomba (C.40), Lusengo. Hizkuntza nazionala. Ikus sarrera nagusia KED-en.

 

Hizkuntza / lengua: lingalera / lingala / lingala / lingala.

Hiztunak / hablantes: 35.350.000 (2002, Rafael del Moral).

Herrialdea / país: Kongo (Kinshasa, 35.000.000, behikular bezala darabiltenak barne), Kongo (Brazzaville, 350.000).

 

 

HISTORIA. Bantueren familiako hizkuntza nigero-kongoarra, bangala etniak mintzatua. Bangala etnia Zaire ibaiaren ibilbidearen erdialdean bizi izan zen tradizionalki, baina inguruko herrialdeetara zabaldu zen gero eta halaber hedatu zuten hizkuntza ere. Hau hizkuntza behikular bilakatu zen gramatika sinplifikatu zelako eta hiztegia aberastu. 2001ean Kongoko (Kinshasa) 4 hizkuntza handietako bat da, suahiliera, lubera eta kongoerarekin batera. Geroz eta gehiago ari da zabaltzen eta Afrikako beste hizkuntza minoritarioei nagusitzen ari zaie prestigiodun hizkuntza bezala. Gutxik dute ama-hizkuntza bezala baina milioi askok hizkuntza behikulartzat. Dituen klase nominalen kopuru handia xume bihurtzen da bere lingua franca funtzioagatik.

 

 

HIZKUNTZA. Ezaugarri nagusiak.

Fonetika. Gutxienez 2 tonu bereizten ditu, altua eta baxua, baina baita hainbat konbinazio ere.

Morfosintaxia. A) Aditz-atzizkietan oso aberatsa da. B) Frsesetik mailegu asko hartzen ditu, baina baita kongoera eta suahilieratik ere. C) Dituen nominal mota ugari sinplifikatu egin dira lingua franca delako. D) Hona hemen lingaleraz lehenengo 10 zenbakiak: oko (1), -bale (2), -sato (3), -nei (4), -tano (5), motoba (6), ncambo (7), mwambi (8), libwa (9), zomu (10).

Idazkera. Latindar alfabetoa.

 

 

HISTORIA. Lengua nígero-congolesa de la familia bantú propia de la etnia bangala. La etnia bangala vivió tradicionalmente en el curso medio del río Zaire, pero se extiende después hacia las poblaciones vecinas, y con ellos se extiende también su lengua, que se convierte  en lengua vehicular  gracias a la espontánea  simplificación de su gramática y al enriquecimiento de su vocabulario. En 2001 es una de las 4 grandes lenguas del Congo (Kinshasa), junto con el swahili, el luba y el congo. Su expansión sigue en aumento y se impone a otras lenguas minoritarias como una lengua africana de prestigio.Tiene escaso número de hablantes de lengua materna pero muchos millones que la usan como lengua vehicular. Su gran número de clases nominales se simplifican en su función de lengua franca.

 

LENGUA. Principales características.

Fonética. Distingue al menos 2 tonos, el alto y el bajo, pero también algunas combinaciones más.

Morfosintaxis. A) Rica en sufijos verbales. B) Recibe frecuentes préstamos del francés, aunque también del congo y del swahili. C) Su gran número de clases nominales  se simplifican en su función de lengua franca. D) Los 10 primeros números en lingala son: oko (1), -bale (2),      -sato (3), -nei (4), -tano (5), motoba (6), ncambo (7), mwambi (8), libwa (9), zomu (10).

 

Escritura. Afabeto latino.

 

 

GRAMATIKAK, METODOAK, ESKULIBURUAK

 

J’APPRENDS LE LINGALA, Tout seul en trois mois,  Bwantsa-Kafungu, 20,5x15, 139 or., Kinshasa, 1982.

 

LINGALERA ALFABETOA

LINGALA ALPHABET

 

 

Lingaleraz lehen aldiz misiolariek idatzi zuten XVIII. m.aren hondarrean. Gaur hainbat modutan idatz daiteke, baina beti latindar alfabetoan. Ez dago ortografia sistema estandarrik, eta alfabetizazio maila oso apala da lingaleradunen baitan.

 

 

Lingala was first written by missionaries in about 1900. Today there are various ways to write it, all of which use the Latin alphabet. There is no standard spelling system and literacy in Lingala is low among Lingala speakers.

 

 

Lingalera ahoskera / Lingala pronunciation


pronunciación Lingala

 

Testu-lagina / Sample text

 

Bato nyonso na mbotama bazali nzomi pe bakokani na limemya pe makoki. Bazali na mayele pe base, geli kofanda na bondeko okati na bango.

 

Itzulpena / Translation

 

 

Gizon-emakume guztiak aske jaiotzen dira, duintasun eta eskubide berberak dituztela; eta ezaguera eta kontzientzia dutenez gero, elkarren artean senide legez jokatu behar dute.

(Giza Eskubideen Aldarrikapen Unibertsaleko 1. artikulua)

 

 

All human beings are born free and equal in dignity and rights. They are endowed with reason and conscience and should act towards one another in a spirit of brotherhood.
(Article 1 of the Universal Declaration of Human Rights)