a-saila Korsikera | Gramateka

Korsikera

CORRSICAN, CORSO, CORSE

 

Language family: Indo-European, Italic, Romance, Southern, Corsican.

Language codes:

        ISO  639-1   co

        ISO  639-2   cos

        ISO  639-3   Variously:

                              cos – Corsican Proper

                              sdn – Gallurese

                              sdc - Sassarese

Glottolog: cors1242 (Corsican/Gallurese)

                   sass1235 (Sassarese).                             

Linguasphere: 51-AAA-p

 

Beste izen batzuk (autoglotonimoa: corsu):

corse alt corsican [COI].

corsi alt corsican [COI].

corsican [COI] hizk. Frantzia; baita AEB, Bolivia, Italia, Kanada, Kuba, Puerti Rico, Uruguai, Venezuela ere.

corso alt corsican [COI].

corsu alt corsican [COI].

northern corsican dial corsican [COI].

 

KORSIKA (Frantzia)

 

corsican (corso, corsu, corse, corsi) [COI] 281.000 hiztun (1993, Johnstone), herrialde guztietako populazio osoa 341.000 edo gehiago (1976). Korsika, Paris, Marsella. Halaber mintzatua AEB, Bolivia, Italia, Kanada, Kuba, Puerti Rico, Uruguai eta Venezuelan ere. Indo-European, Italic, Romance, Southern, Corsican. Dialektoak: sartenais, vico-ajaccio, northern corsican (cape cors, bastia),venaco. Korsikera italiar aldaeren toskanar taldean aurkitzen da; hego korsikera ipar sardiniera edo galluresearekin gertuago dago beste korsikar dialektoekin baino (R. A. Hall, Jr.); bastia, venaco, vico eta sartenerak % 79tik 89ra arteko antz lexikala dute; uharteko hego zerrendako bonifacioak % 78ko antz lexekala (handiena) bastiarekin ipar muturrean; ajaccio dialektoa da zentrala eta prestigioduna. Hiztunak elebidunak dira frantsesarekin  baina askok ez dute menderatzen. Elebidun heziketarako mugimendua badago. Frantses gobernuak hizkuntza bereizitzat kontsideratzen du korsikera. Ez dago arriskuan.

 

ITALIA

 

corsican (corso, corsu, corse, corsi) [COI] Magdalena Uhartea, Sardiniaren ipar-ekialdeko kosta. Korsikera sardiniar galluresearekin gertuago dago beste korsikar dialektoekiko baino (R. A. Hall, Jr.). Ikus sarrera nagusia Frantzian.

 

Hizkuntza / lengua: korsikera / corsican / corso / corse.

Hiztunak / hablantes (2002): 260.000 (Rafael del Moral).

Herrialdea / país: Korsika.

 

 

HISTORIA. Familia erromanikoko hizkuntza indoeuroparra, italieraren oso antzekoa, Korsika uhartean latina mintzatzearen ondorioa.

Jatorriz iberoak zirenek populuztatua hasieran, gero feniziar merkatariek bisitatua, uhartea erromatarrek konkistatu zuten K.a. 260 eta 162 urteen bitartean.VIII m.aren hondarrean frankoek aitasantuari dohain eman zioten eta 1.078ko urteaz gero Pisaren jabetza izan zen.1768an frantsesa izan zen. Urtebete geroago jaio zen Napoleon Bonaparte. Ordutik  XIX. m.ra arte herri osoak hitz egiten du korsikera eta klase kultuek italiera. Gaur frantsesa erabat zabaldua dago, kultur hedakuntzaren eta administrazioaren hizkuntza da, baina korsikerak bizirik dirau bai landatar eskualdeetan bai eta hirietan ere.

Batua zail ari da gertatzen iparraldeko eta hegoaldeko biztanleen arteko dialektizazioa dela eta. Ezaugarri berezi gutxi dituelako, hizkuntzalari askok italierarekin asimilatzen dute.

 

HIZKUNTZA. Ezaugarri nagusiak.

Fonetika. A) Bost bokal ditu (a, e, i, o, u). Kontsonanteak frantsesez bezala ahoskatzen dira, k, x, z, w izan ezik. B) Italieraz bereizten duen ezaugarri bat hitz bukaerako u bokala du: pastu (jana), topu (arratoia), ditu (hatza), parintellu (ahaidea).

Morfosintaxia. A) Baditu genero maskulinoa eta femeninoa. B) Artikulu maskulino singular mugatua da: u, l’; mugagabea: un; plurala: i, l’. Artikulu femenino singular mugatua da: a, l’; mugagabea: una, un’; plurala: e, l’. C) Hona hemen korsikeraz lehenengo 10 zenbakiak: unu (1), dui/duie (2), trè (3), quattru (4), cinque (5), séi (6), sétte (7), óttu (8), nóve (9), déce (10).

Idazkera. Latindar alfabetoa.

 

 

HISTORIA. Lengua indoeuropea de la familia románica estrechamente emparentada con el italiano y resultado del latín hablado en la isla de Córcega.

Habitada en sus orígenes  por pobladores de origen ibero, luego visitada por comerciantes fenicios, la isla fue conquistada por los romanos entre 260 y 162 a.C. A finales del s. VIII la isla fue donada por los francos al papado y a partir de 1.078 perteneció a Pisa. En 1768 pasó a ser francesa. Un año después nació en Ajaccio Napoleón Bonaparte. Desde entonces y hasta el s. XIX toda la población habla el corso y las clases cultas italiano. Actualmente  el francés se ha generalizado, es la lengua de expansión cultural y de la administración, pero el corso permanece vivo tanto en zonas rurales como urbanas.

 

La dialectización entre los hablantes del norte y del sur dificulta la unificación. Sus escasas características propias hacen que muchos lingüistas lo asimilen con el italiano.

 

LENGUA. Principales características.

FonéticaA) Posee 5 vocales (a, e, i, o, u). Las consonantes suenan como en francés, salvo k, x, z, w. B) Una característica que lo identifica del italiano es la vocal u en posición final: pastu (comida), topu (rata), ditu (dedo), parintellu (pariente).

Morfosintaxis. A) Posee género masculino y femenino. B) El artículo masculino singular definido es: u, l’; indefinido: un; plural: i, l’. El artículo femenino singular definido es: a, l’; indefinido: una, un’; plural: e, l’. C) Los 10 primeros números en corso son: unu (1), dui/duie (2), trè (3), quattru (4), cinque (5), séi (6), sétte (7), óttu (8), nóve (9), déce (10).

Escritura. Alfabeto latino.

 

 

GRAMATIKAK, METODOAK, ESKULIBURUAK

 

A BÌBBIA / LA BIBLE, édition bilingue, A Sacra Bìbbia, traduction corse de Christian Dubois, 25x18, 2319 or., Ajaccio, 2005.

GRAMMAIRE CORSE, Gramatica corsa, Gilbert Romani, DCL éditions, 24x16, 119 or., Champagne, 2005.

LE CORSE de poche, Assimil évasion,  Un guide de conversation original et facile, les mots clés, les expressions courantes, les coutumes locales, plus de 2.000 mots, Pascal Marchetti, 14,5x10,5, 160 or., France, 2005.

 

KORSIKAR ALFABETOA

CORSICAN ALPHABET

 

 

Korsikar alfabetoa / Corsican alphabet

A a

B b

C c

Chj chj

D d

E e

F f

G g

a

bi

ci

chji

è

èffè

Ghj ghj

H h

I i

J j

L l

M m

N n

O o

ghjè

acca

i

ji

èllè

èmmè

ènnè

o

P p

Q q

R r

S s

T t

U u

V v

Z z

cu

èrrè

èssè

ti

u

zèda

 

K, W, X eta Y grekoa maileguekin bakarrik erabiltzen dira.

 

Korsikar ahoskera / Corsican pronunciation

 

 

Testu-lagina korsikeraz / Sample text in Corsican:

 

Nascinu tutti l'omi libari è pari di dignità è di diritti. Pussedinu a raghjoni è a cuscenza è li tocca ad agiscia trà elli di modu fraternu.

 

Itzulpena / Translation

 

 

Gizon-emakume guztiak aske jaiotzen dira, duintasun eta eskubide berberak dituztela; eta ezaguera eta kontzientzia dutenez gero, elkarren artean senide legez jokatu behar dute.

(Giza Eskubideen Aldarrikapen Unibertsaleko 1. artikulua)

 

 

All human beings are born free and equal in dignity and rights. They are endowed with reason and conscience and should act towards one another in a spirit of brotherhood.
(Article 1 of the Universal Declaration of Human Rights)