a-saila Feniziera | Gramateka

Feniziera

FENIZIERA

PHOENICIAN, FENICIO, PHÉNICIEN

 

Language family: Afro-Asiatic, semitic, West Semitic, Central Semitic, Northwest Semitic, Canaanite.

Language codes:        

ISO  639-1    none

ISO  639-2    -                    

        ISO  639-3    phn

 

Beste izen batzuk (autoglotonimoa: dabarīm kana`nīm):

 

Hizkuntza / lengua: feniziera / phoenician / fenicio / phénicien

Hiztunak / hablantes: hiztunik gabe III. m.az gero / No speakers third century forwards.

Herrialdea / país: Libano, Siria eta Sizilia, Sardinia, Espainian eta Ipar Afrikan sortutako koloniak.

 

 

HISTORIA. Familia semitikoko afroasiar hizkuntza iraungia, berez feniziarrena, zeinen lanbideak baitziren merkataritza eta nabigazioa, eta jatorriz gaurko Libanori dagokion eskualdean kokatuak. Hizkuntzak bizirik iraun zuen K.a. XII. m.tik  K.o. III. m.ra arte eta herri hura Mediterranio inguruan sortu zituen kolonietan loratu zen, kolonietara bere hizkuntza eta bereziki bere idazkera-sistema eraman zuelarik.

 

Libanotik Siriaraino mintzatu zen eta halaber Sizilian, Sardinian, Espainian eta Ipar Afrikan, baina nagusiki Biblos eta Sidoniako erreinuan. Bere hiri nagusiak Tiro eta Kartago izan ziren.

 

Akadiar testu kuneiformeetako glosetan  aurkitzen dira feniziera zaharraren ahoskera suposarazten duten testu-hondakinak. Grekoak beren alfabetoan oinarritu ziren berena lortzeko, hau gizadian garrantzitsuenetakoa izan delarik. Fenizieraren testu zaharrenak  K.a.-ko bigarren milurtearen bigarren erdialdekoak dira.

 

 

HIZKUNTZA. Ezaugarri nagusiak.

Fonetika. A) 3 bokal bakarrik erabiltzen zituen: a, i, u. B) 2. milurtearen hondarrean silaba itxian /ā/-tik (>)  /ō/-ra igarotzean zetzan fenomenoa erabakiorra gertatu zen: maqāmu (tokia) >  maqām > maqōm.

Morfosintaxia. A) 2 genero zituen (maskulinoa eta femeninoa, hau -t fonemaz adierazten zena). B) 3 numero zituen: singularra, plurala eta duala. C) Dirudienez feniziera zaharrak 3 deklinabide-kasu zituen (nominatiboa, genitiboa eta akusatiboa), gero desagertu egin zirenak. D) Aditzek aspektuak bereizten zituzten denborak baino areago eta gutxi dira ezagutzen diren adizkerak.

Idazkera. Feniziarrek beren alfabeto propioa baliatu zuten silaba bakoitzeko ikur batekin (kontsonantea + bokala) eskuinetik ezkerrera idatziz. Silabaka idaztea bilakaera txit garrantzizkoa gertatu zen, hitz bakoitzeko ikur bat erabiltzen zuten egiptoera bezalako hizkuntzen aldean. Geroago hots kontsonantikoak erabili zituzten, bokal batzuk erantsiz.

 

 

HISTORIA. Extinta lengua afro-asiática de la familia semítica, propia de los fenicios, pueblo dedicado al comercio y por ende a la navegación, instalado originariamente en una región que correspondería al Líbano actual. Fue lengua viva desde el s. XII a.C. hasta el s. III de nuestra era y floreció en las colonias fundadas por aquel pueblo alrededor del Mediterráneo, a las que llevaron su lengua y en particular sus sistema de escritura.

Se habló desde Líbano hasta Siria y en las colonias de Sicilia, Cerdeña, España y norte de África, pero su centro de radiación fue la ciudad de Biblos y el reino de Sidonia. Sus ciudades más importantes fueron Tiro y Cartago.

Restos de textos, que dejan suponer la pronunciación del antiguo fenicio, se encuentran en las glosas de los textos acadios cuneiformes. Los griegos se inspiraron en su alfabeto para construir el suyo propio, uno de los más influyentes de la humanidad. Los textos más antiguos del fenicio datan de la segunda mitad del segundo milenio a. C.

 

LENGUA. Principales características.

Fonética. A) Utilizaba sólo 3 vocales: a, i, u. B) A finales del II milenio fue trascendental el fenómeno del paso de /ā/ > /ō/ en sílaba cerrada: maqāmu (lugar) >  maqām > maqōm.

 

Morfosintaxis.A) Poseía 2 géneros (masculino y femenino, que se señala con -t). B) Poseía 3 números: singular, plural y dual. C) El antiguo fenicio parece distinguir 3 casos de declinación (nominativo, genitivo y acusativo) que desaparecieron posteriormente. D) Los verbos, más que tiempos, diferenciaban aspectos, aunque son pocas las formas que se conocen con exactitud.

Escritura. Los fenicios utilizaban su propio alfabeto, una escritura de derecha a izquierda basada en un signo por sílaba (consonante + vocal), lo que significaba una evolución importante con respecto a lenguas como el egipcio que utilizaba hasta un signo por palabra. Más tarde representaron sonidos consonánticos y algunas vocales añadidas.

 

 

GRAMATIKAK, METODOAK, ESKULIBURUAK

 

GRAMÁTICA FENICIA ELEMENTAL, Segunda edición corregida, Jesús-Luis Cunchillos eta José-Ángel Zamora, colaboración de Alberto Castro, 24x17, 170 or., Madrid, 2000.

 

FENIZIAR ALFABETOA

PHOENICIAN ALPHABET

 

Feniziar alfabetoa / The Phoenician Alphabet

 

 

 

Feniziar alfabetoa, K.a. 1050. urte ingurukak baino zaharragoak diren idazkunentzako alfabeto proto-kanaandarraren konbemtzioak deitua, alfabeto kontsonantiko ez-piktografikoa zen, hots, abjada. Feniziako zibilizazioak erabiltzen zuen Iparraldeko hizkuntza semitikoa zen feniziera idazteko. Abjad hizkuntzatzat hartua izan da hots kontsonantikoak bakarrik jasotzen zituelako, bokal batzuentzat matres lectionis deituak erantsiz.

 Feniziera hizkuntza hedatuenetako bat bihurtu zen, mediterranear munduan merkatariek zabaldurik, non kultura mota askok asimilatu ondoren eboluzionatu zuen. Fenizieraren forma modifikatua zen aramear alfabetoa izan zen arabiar eta hebrear idazkun modernoen arbasoa. Alfabeto grekoa (eta hedaduraz baita bere ondorengo latindarra, zirilikoa eta koptikoa ere) izan zen fenizieraren ondorengo zuzena, nahiz eta letra batzuen ablioak aldatu bokalak irudikatzeko.

 

Feniziar alfabetoaren egokitzea oso arrakastatsua izan zen eta Mediterraneo inguruan aldaerak adoptatu ziren IX. m.aren inguruan, bereziki idazkun grekoak, italiko zaharrak, anatoliarrak eta paleohispaniarrak bideratuz. Neurri batean, bere arrakasta bere fonetikaren izaerari zor zaio, feniziera baitzen erabilpen hedatuetako lehenengo idazkera non hots bakoitzak bere sinboloa zuen. Sistema xume honek kontrastea ezartzen zuen garai hartako beste idazkunekin alderatuta, hala nola hieroglifiko kuneiforme eta egiptiarrekin, hauek ikasteko oso zailak ziren karaktere konplexuak zituztelako.

Feniziar merkatarien  itsas tradizio kulturala zen arrakastaren beste arrazoi bat, alfabetoaren erabilpena Ipar Afrika eta Europaren hainbat esparrutan zabaltzeko.

 

 

The Phoenician alphabet, called by convention the Proto-Canaanite alphabet for inscriptions older than around 1050 BC, was a non-pictographic consonantal alphabet, or abjad. It was used for the writing of Poenician, a Northern Semitic language, used by the civilization of Poenicia. It has been classified as an abjad because it records only consonantal sounds, with the addition of matres lectionis for some vowels.

 

Phoenician became one of the most widely used writing systems, spread by Phoenician merchants across the Mediterranean world, where it was assimilated by many other cultures and evolved. The Aramaic alphabet, a modified form of Phoenician, was the ancestor of the modern Arabic and Hebrew scrips. The Greek alphabet (and by extension its descendants such as the Latin, the Cyrillic and the Coptic), was a direct successor of Phoenician, though certain letter values were changed to represent vowels.

The Phoenician adaptation of the alphabet was extremely successful, and variants were adapted around the Mediterranean from about the 9th century, notably giving rise to the  Greek, Old Italic, Anatolian, and Paleohispanic scripts. Its success was due in part to its phonetic nature; Phoenician was the first widely-used script in which one sound was represented by one symbol. This simple system contrasted with the other scripts in use at the time, such as Cuneiform and Egyptian hieroglyphs, which employed many complex characters and were difficult to learn.

Another reason of its success was the maritime trading culture of Phoenician merchants, which spread the use of the alphabet into parts of North Africa and Europe.

  

Letter

UCS

Name

Meaning

Ph.

Corresponding letter in

He.

Sy.

Ar.

Greek

Latin

Cyr.