a-saila Esloveniera | Gramateka

Esloveniera

SLOVENIAN, ESLOVENO, SLOVÈNE

 

Language family: Indo-European, Slavic, South, Western.

Language codes:

        ISO  639-1   sl

        ISO  639-2   slv

        ISO  639-3   slv

Glottolog: slov1268.

Linguasphere:  53-AAA-f  (51 varieties).

 

Beste izen batzuk (autoglotonimoa: slovenski jezik, slovenščina).

slovene alt slovenian [SLV].

slobenian [SLV] hizk. Eslovenia; baita A.E.B., Argentina, Australia, Hungaria, Italia, Jugoslavia, Kanada eta Kroazia ere.

slovenian-croatian dial romani, sinte [RMO].

slovenian-croatian romani dial romani, sinte [RMO].

slovenscina alt slovenian [SLV].

 

ESLOVENIA

 

slovenian (slovenscina, slovene) [SLV] 1.727.360 hiztun (1991ko errolda). Herrialde guztietako populazio osoa 2.000.000 (1999, WA). Carniolan, Estiria eta Karintiaren hegoaldeko eskualdeak; Behe Carniola Dolenjsko-n, Carniola Garaia Gorenjska-n, Primorski Mendebal Eslovenian, Stajerski Estirian. Halaber mintzatua A.E.B., Argentina, Australia, Hungaria, Italia, Jugoslavia, Kanada eta Kroazian ere. Indo-European, Slavic, South, Western. Dialektoak: lower carniola, upper carniola, stajerski, primoroski. Dialekto literarioa bi dialekto nagusien artekoa da, dolenjskoeran oinarritua; dialektoak dibertsoak dira. Hizkuntza nazionala, gramatika, SVO, irrati programak.

 

HUNGARIA

 

slovenian (slovene) [SLV] 4.205 hiztun (1970). Esloveniar muga ondoan. Indo-European, Slavic, South, Western. Dialektoa: prekmurski. Ikus sarrera nagusia Eslovenian.

 

ITALIA

 

slovenian (slovene) [SLV] 100.000 hiztun (N. Vincent in B. Comrie, 1987). Trieste eta Gorizia probintziak esloveniar muga ondoan. Indo-European, Slavic, South, Western. Dialektoak: primorski, cividale, resia. Dialekto batzuk oso ezberdinak dira. Sloveneek beren eskola propioak dituzte. Ikus sarrera nagusia Eslovenian.

 

Hizkuntza / lengua: esloveniera / slovenian / esloveno / slovène.

Hiztunak / hablantes(2002): 1.887.000 (Rafael del Moral).

Herrialdea / país: Eslovenia, Hungaria, Italia.

 

 

HISTORIA. Serbokroaziera, bulgariera eta mazedoniera ere bere baitan hartzen dituen eslaviar familiako hegoaldeko adarreko indoeuropar hizkuntza. Jatorriz Esloveniakoa da  eta bere izenak eslovakieraren izenarekin kointziditu egiten du: slovenski.

Eslaviar hizkuntzak mintzatzen zituztenak oso garaiz kokatu bide ziren gaurko Eslovenia aldean erromatar Inperioa erorita gero. Serbokroazieratik bereiziz hizkuntzak nortasun berezi propioa lortu zuen VII. eta IX. m.en artean.  X. m.an esloveniarrek latina erabili zuten elizkizunetarako. Lurraldea, ordea, ehunka urteetan egon zen italiar eta germaniarren menpean. Honela bada, 1414ean, Hansburgotarrek hizkuntza debekatu egin zuten, nahiz eta etxean mintzatzen zuten.

Frantsesek 1811n inbasio labur bat egin ondoren, esloveniera lehen aldiz izan zen onartua kultur hizkuntza bezala administrazioan eta prentsan. Frank Preseren (1800-1849) kontsideratu izan da esloveniar poeta bikaintzat.

 

II. Mundu Gerraren amaieran, esloveniarrek beren identitatearen berpizkundea lortu zuten eta 1991n Jugoslaviatik independentzia eskuratu zutenean herriak benetako sendotasuna bereganatu zuen.

Eslovenieraz idatzitako lehen liburua 1550ekoa da, Primoz Trubarrek egindako bibliaren itzulpena, baina agian beste dokumentu batzuk XII. m.koak izan daitezke.

 

HIZKUNTZA. Ezaugarri nagusiak.

Fonetika. A) Silabaren bukaerako [v] eta [l] fonemen labializazioa eta herskariak amaieran ahostun bihurtzea. B) Arauzkoa ez izan arren, 2 tonu ditu: goranzkoa eta beheranzkoa, eta bokal luzeak afektatzen dituzte.

Morfosintaxia. A) Hitzaren edozein silabak har dezake azentua. B) Hiru genero bereizten ditu (maskulinoa, femeninoa eta neutroa) eta 3 numero (singularra, plurala eta duala, azken hau eslaviera zaharraren ezaugarri arkaiko bezala, isolatua egotearen emaitza berau). Sei kasu ditu (nominatiboa, genitiboa, datiboa, akusatiboa, lokatiboa eta instrumentala).  Izenordainak ere deklinatu egiten dira. C) Aditzak 6 jokaera ditu  eta aspektu perfektibo eta inperfektiboa bereizten ditu eta baita numero dualaren formak ere. D) Perpausaren ohiko ordena Subjektua + Aditza + Osagarriak dira. E) Mailegurik gehienak alemanetik hartzen ditu. F) Hona hemen eslovenieraz lehenengo 10 zenbakiak: en (1), dva (2), trije (3), štrije (4) pet (5), šest (6), sedem (7), osem (8), devet (9), deset (10).

 

Idazkera. Latindar alfabetoa zeinu diakritiko batzurekin.

 

 

HISTORIA. Lengua indoeuropea de la rama meridional de la familia eslava de la que también forman parte el serbocroata, el búlgaro y el macedonio. Es propia de Eslovenia y su nombre coincide con el eslovaco: slovenski.

Hablantes de lenguas eslavas debieron de instalarse muy pronto en la región de la actual Eslovenia tras la caída del Imperio romanmo. Su identidad como lengua distinta al serbocroata se va gestando entre los ss. VII y IX. Convertidos al cristianismo hacia el s. X, los eslovenos emplearon el latín como lengua litúrgica. Pero el territorio estuvo durante centenares de años  bajo el dominio italiano y germano. Así, en 1414 la lengua fue prohibida por los Hansburgo, pero  se mantuvo en su uso familiar.

Después de una breve invasión francesa en 1811, el esloveno fue aceptado por primera vez como una lengua de cultura usada en la administración y en la prensa. Se viene considerando a Franc Preseren (1800-1849) como el gran poeta esloveno.

El final de la Segunda Guerra Mundial  permitió el renacimiento de la identidad eslovena y su identidad alcanza mayor sentido  cuando el país se independiza de Yugoslavia en 1991.

El primer libro en esloveno data de 1550, una traducción de la biblia de Primoz Trubar, aunque otros documentos podrían pertenecer al s. XII.

 

 

LENGUA. Principales características.

Fonética. A). Labialización de la [v] y de la [l] en posición final de sílaba, así como la sonorización  de las oclusivas en posición final. B) Aunque no es normativo, la lengua usa 2 tonos: ascendente y descendente, que afectan a las vocales largas.

Morfosintaxis. A) El acento puede ocupar cualquier posición de la palabra. B) Distingue 3 géneros (masculino, femenino y neutro) y 3 números (singular, plural y dual, éste como rasgo arcaico del antiguo eslavo y resultado de su aislamiento) y 6 casos (nominativo, genitivo, dativo, acusativo, locativo e instrumental). Esta declinación afecta también a los pronombres. C) La conjugación de los verbos exige la clasificación de los mismos en 6 conjugaciones y distingue entre el aspecto perfectivo y el imperfectivo y las formas del número dual. D) El orden habitual de la oración es Sujeto + Verbo + Complementos. E) La lengua que más contribuye  con sus préstamos es el alemán. F) Los 10 primeros números en esloveno son: en (1), dva (2), trije (3), štrije (4) pet (5), šest (6), sedem (7), osem (8), devet (9), deset (10).

Escritura. Alfabeto latino con algunos signos diacríticos.

 

 

GRAMATIKAK, METODOAK, ESKULIBURUAK

 

LE SLOVÈNE de poche, Assimil évasion, Un guide de conversation original et facile, les mots clés, les expressions courantes, les coutumes locales, un lexique de plus de 2.000 mots, d’après Alois Wiesler, adaptation française de Sonia-Isabelle Garcia, 14,5x10,5, 192 or., Chennevières-sur-Marne, 2006.

SLOVENE, goal: all-round confidence; category: language; content: learn to speak, understand and write slovene, progress quickly beyond the basics, explore the language in depth, Teach yourself, Andrea Albretti, revised by Natasha Stanič, 19x13, 192 or., London, 2006.

 

HIZTEGIAK, LEXIKOAK

 

SLOVENSKO-ANGLEŠKI SLOVAR, Slovene-English Dictionary, bigarren edizioa berrikusia eta gehitua, Državna založba Slovenije, Dr. Janko Kotnik, 17x12, 679 or., Ljubljana, 1952.

SLOVENSKO-ANGLEŠKI // SLOVENE-ENGLISH, Marija Javoršek, Založba Drava, 12x8, 186 or., Celovec, 1989.

ŠPANSKO-SLOVENSKI /SLOVENSKO- ŠPANSKI, Šolski slovar, Španščina, Skupaj 50.000 gesel, fraz in stavcnih primerov, več kot slovar, Pons, 20x13, 715 or., Ljubljana, 2010.

 

ESLOVENIAR ALFABETOA

SLOVENIAN ALPHABET

 

 

1811n esloveniera hezkuntzan, administrazioan eta prentsan onartua izan zen eta ondoren Esloveniako hizkuntza ofizial bilakatu zen.

 

 

In 1811 Slovenian was adopted as the language of education, administration and the media and later became the official language of Slovenia.

 

 

Esloveniar alfabetoa / Slovenian alphabet (slovenska abeceda)

 

 

Esloveniar ahoskera / Slovenian pronunciation

 

 

Oharrak / Notes

 

- ö /ø/ and ü /y/ are used in some eastern dialects of Slovenian. Elsewhere there are usually pronounced /e/ and /i/respectively.

- l is pronounced /w/ in past participles and sometimes in other words.

- m is pronounced /ɱ/ before f and v.

- n is pronounced /ŋ/ before g and k.

 

Testu-lagina eslovenieraz / Sample text in Slovenian

 

Vsi ljudje se rodijo svobodni in imajo enako dostojanstvo in enake pravice. Obdarjeni so z razumom in vestjo in bi morali ravnati drug z drugim kakor bratje.

 

Itzulpena / Translation

 

 

Gizon-emakume guztiak aske jaiotzen dira, duintasun eta eskubide berberak dituztela; eta ezaguera eta kontzientzia dutenez gero, elkarren artean senide legez jokatu behar dute.

(Giza Eskubideen Aldarrikapen Unibertsaleko 1. artikulua)

 

 

All human beings are born free and equal in dignity and rights. They are endowed with reason and conscience and should act towards one another in a spirit of brotherhood.
(Article 1 of the Universal Declaration of Human Rights)