a-saila Bosniera | Gramateka

Bosniera

BOSNIAN, BOSNIO, BOSNIEN

 

Language family: Indo-European, Slavic, South, Western.

Language codes:

        ISO  639-1   bs

        ISO  639-2   bos

        ISO  639-3   bos

Linguasphere: part of 53-AAA-ge

 

Beste izen batzuk (autoglotonimoa: bosanski/босански):

bosnian [SRC] hizk. Bosnia-Herzegovina.

 

BOSNIA-HERZEGOVINA

 

bosnian [SRC] 4.000.000 hiztun (1995). Indo-European, Slavic, South, Western. Mazedonian eta Montenegron badira gutxiengo etnikoak hizkuntza honen aldaerak mintzatzen dituztenak. Hizkuntza ofiziala, hiztegia, SOV. Idazkera latindarra.  Ikus sarrera nagusia Jugoslavian.

 

Hizkuntza / lengua: bosniera / bosnian / bosnio / bosnien.

Hiztunak / hablantes(1995): 4.000.000 (Ethnologue)

Herrialdea / país: Bosnia-Herzegovina, Montenegro.

 

 

HISTORIA. Bosniera (Bosanki jezik) ekialdeko eslaviar hizkuntza da, bosniar eta herzegovinarrentzat natiboa. Bereziki Bosnia eta Herzegovinan da mintzatua eta baita Sandžak eskualdean ere, Servia eta Montenegro artean, hau gehiengoz bosniarra izanik. Hizkuntza hau serbokroaziera bezala ezagutzen denaren adarra da, XIX. m.tik 1990aren hastapenak  arte. Lingua bosnia da hizkuntzalarien arteko izena eta ISO-639 du estandarra. Bosniera, serbiera eta kroaziera “ausbausprache”en eredua dira, hots, hizkuntza ezberdintzat eduki arren elkar ulerkorrak dira eta askok serbo-kroaziera izenez identifikatzen dituzte, hiruak bat eta bera balira bezala.

 

 

Hizkuntza honetan agertutako adierazpenik zaharrena  bosančica edo alfabeto bosnio-zirilikoan da azaldua, Dalmaziako eskualdean ere erabilia, zeinak hitzez hitz “bosniar hizkuntza” esan nahi baitu eta X.-XI. ingurukoa da. Idazkera mota hau balio handikoa da historia eta bosniar linguistikarako, bera delako jatorri-jatorrian bosniar bakarra. Lehen hiztegi bosniarra, bosniera-turkieraz idatzitako glosategi bat, 1631n idatzi zuen Muhamed Hevaji Uskufik.

 

Bosniako eliteak atzerriko hizkuntzak bakarrik erabiltzen zituen (arabiera, turkiera, pertsiera). Bertako literatura, arabieraz idatzia, irregularra zen.

Honela bada, bosniar nazio emantzipazioa atzeratu egin zen bosniar eta gurutzatuenarekiko. Beraz, bosniar hizkuntzaren proiekzioak ez zuen behar hainbateko interesa eskuratu.

Bosniar Renaixençaren autore nagusiak Safvet-beg Bašagić jakintsu, politikari eta poeta, Musa Ćazim CATIC “poète maudit” deitua eta Edhem Mulabdić kontu-kontalaria izan ziren.

 

HIZKUNTZA. Ezaugarri nagusiak.

Fonetika. 

Morfosintaxia. Hona hemen bosnieraz lehenengo 10 zenbakiak:  jedan (1), dva (2), tri (3),  četiri (4), pet (5), šest (6), sedam (7), osam (8), devet (9), deset (10).

Idazkera. Bosniar alfabetoa  latindar alfabetoan dago oinarritua. Alfabeto zirilikoa onartua dago (baina apenas den erabilia),  batez ere iraganean asko erabili zelako Jugoslaviaren parte izan zenean.

 

 

HISTORIA. El bosnio           (Bosanski jezik ) es una lengua eslava meridional, nativa en los naturales de Bosnia y Herzegovina. La lengua es principalmente hablada en Bosnia y Herzegovina y en la región de Sandžak (entre Serbia y Montenegro pero de mayoría bosnia). Esta lengua forma parte de la rama lingüística del que fue conocido como serbocroata, desde el siglo XIX hasta principios de 1990. Lengua bosnia es el nombre aceptado entre los lingüistas bosnios y el usado por el estándar ISO-639. El bosnio, el serbio y el croata son ejemplos de '' ausbauspraches'' , lenguas diferentes que son mutuamente inteligibles y que mucha gente llama como si fueran una sola bajo el nombre de serbo-croata.

La más antigua manifestación escrita en esta lengua se encuentra en alfabeto bosnio-cirílico o bosančica (también usado en la zona de Dalmacia ) que literalmente significa "lengua bosnia" y que data de los siglos X-XI. Este tipo de escritura es de gran valor para la historia y la lingüística bosnia, por ser la única manifestación puramente originaria de Bosnia. El primer diccionario bosnio, un glosario bosnio- turco escrito por Muhamed Hevaji Uskufi, fue compuesto en 1631.

La élite bosnia escribía casi únicamente en lenguas extranjeras (árabe, turco, persa). La literatura vernácula, escrita en árabe, era irregular.

Así, la emancipación nacional bosnia se retrasó respecto a la de los serbios y la de los cruzados, por lo que la proyección de la lengua bosnia no levantó suficiente interés ni apoyo.

Los principales autores de la Renaixença bosnia fueron el erudito, político y poeta Safvet-beg Bašagić, el "poète maudit" Musa Ćazim CATIC y el cuentacuentos Edhem Mulabdić .

 

 

LENGUA. Principales características.

Fonética.

Morfosintaxis. He aquí los 10 primeros números en bosnio: jedan (1), dva (2),  tri (3),  četiri (4), pet (5), šest (6), sedam (7), osam (8), devet (9), deset (10).

 

Escritura. El alfabeto bosnio está basado en el alfabeto latino. El alfabeto cirílico es aceptado (pero raramente utilizado), sobre todo por el amplio uso que se hizo en el pasado, durante la época en que formó parte de la antigua Yugoslavia.

 

 

GRAMATIKAK, METODOAK, ESKULIBURUAK

 

MANUAL BÁSICO HISPANO-BOSNIO (serbocroata) OSNOVNI PRIRUČNIK ŠPANKO-BOSANSKI (srpsko-hrvatski), Pablo Nieto, 20,5x15, 301 or., Barcelona, 1998.

 

HIZTEGIAK, LEXIKOAK

 

ENGLESKO-BOSANSKI / BOSANSKO-ENGLESKI,  Priredio Dr. Branko Ostojić, Deseto izdanje, 17x12, 406 or., Sarajevo, 2008.

BOSNIAR ALFABETOA

BOSNIAN ALPHABET

 

Bosniar alfabeto zirilikoa / Bosnian Cyrillic alphabet

 

 

Hurrengo grafikoak bosniar alfabeto zirilikoa erakusten du, X. m.tik XX.era arte erabilia leku batzuetan. Ez da inoiz estandarra izan eta letra gehienek hainbat forma ezberdin zituzten, forma ohikoenak hemen erakusten dira. Bosniar alfabeto ziriliko modernoan erabilitako letra batzuek ez datoz bertsio honetan eta badira aparteko letra batzuek jada erabiltzen ez direnak.

 

 

This chart shows the Bosnian Cyrillic alphabet, which was used from the 10th century until the 20th century, in some places. It was never standardised and most letters had several different forms - the typical forms are shown here. Some of the letters used in the modern Bosnian Cyrillic alphabet were not used in this version, and there are some extras letters that are no longer used.

 

 

 

Bosniar alfabetoa / Bosnian alphabet

 

Bosnian Alphabet

English Sound

Pronunciation Example

A

/a/

a as in car

B

/b/

b as in bat

C

/ts/

c as in cats

Č

/tʃ/

č as in chalk

Ć

/tɕ/

ć as in church

D

/d/

d as in dig

/dʒ/

dž as in gin

Đ

/dʑ/

đ as in jack

E

/e/

e as in let

F

/f/

f as in fit

G

/ɡ/

g as in game

H

/x/

h as in heaven

I

/i/

i as in east

J

/j/

j as in year

K

/k/

k as in cut

L

/l/

l as in love

Lj

/ʎ/

lj as in million

M

/m/

m as in mice

N

/n/

n as in nice

Nj

/ɲ/

nj as in onion

O

/o/

o as in autmn

P

/p/

p as in pick

R

/r/

r as in Fritz

S

/s/

s as in sound

Š

/ʃ/

š as in shut

T

/t/

t as in time

U

/u/

u as in shoot

V

/ʋ/

v as in verb

Z

/z/

z as in zest

Ž

/ʒ/

ž as in pleasure

 

Bosniera arabiar alfabetoan

Arabic alphabet for Bosnian (Arabica/Alhamijado/Adzamijski)

 

 

Alfabeto latindar eta zirilikoa bosnierarentzat

Latin and Cyrillic alphabets for Bosnian

 

 

Testu-lagina bosnieraz alfabeto zirilikoan

Bosnian sample text in the Cyrillic alphabet

 

Cвa љyдскa бићa paђajy сe слoбoднa и jeднaкa y дoстojaнствy и пpaвимa. Oнa сy oбдapeнa paзyмoм и свиjeшћy и тpeбa дa jeднo пpeмa дpyгoмe пoстyпajy y дyхy бpaтствa.

 

Testu-lagina bosnieraz latindar alfabetoan

Bosnian sample text in the Latin alphabet

 

Sva ljudska bića rađaju se slobodna i jednaka u dostojanstvu i pravima. Ona su obdarena razumom i sviješću i treba da jedno prema drugome postupaju u duhu bratstva.

 

Testu-lagina bosnieraz arabiar alfabetoan

Bosnian sample text in the Arabik alphabet

 

 

Itzulpena / Translation

 

 

Gizon-emakume guztiak aske jaiotzen dira, duintasun eta eskubide berberak dituztela; eta ezaguera eta kontzientzia dutenez gero, elkarren artean senide legez jokatu behar dute.

(Giza Eskubideen Aldarrikapen Unibertsaleko 1. artikulua)

 

 

All human beings are born free and equal in dignity and rights. They are endowed with reason and conscience and should act towards one another in a spirit of brotherhood.
(Article 1 of the Universal Declaration of Human Rights)