Singalera

SINHALA, SINGALA, SINGHALAIS

 Language family: Indo-European, Indo-Iranian, Indo-Aryan, Insular Indo-Aryan, Sinhala.

Language codes:

ISO  639-1  si

ISO  639-2  sin

ISO  639-3  sin

Glottolog: sinh1246.

 Beste izen batzuk (autoglotonimoa: සිංහල siṁhala):

chingalese alt sinhala [SNH].

cingalese alt sinhala [SNH].

singhala alt sinhala [SNH].

singhalese alt sinhala [SNH].

sinhala [SNH] hizk. Sri Lanka; baita AEB (Arabiar Emirerri Batuak), Kanada, Maldivak, Midway Uharteak, Singapur, Tailandia ere.

 SINGAPUR

 sinhala (sinhalese, singhalese, chingalese) [SNH) 852 hiztun (1987), talde etnikoko 12.000 lagunetik (1993). Indo-European, Indo-Iranian, Indo-Aryan, Sinhalese-Maldivian. Benetako aldea dago hizkuntza literarioa eta kolokialaren artean, SOV, sinhalese idazkera.

 SRI LANKA

 sinhala (sinhalese, singhalese, singhala, cingalese) [SNH] 13.190.000 hiztun, populazioaren % 72 (1993) edota baliteke 15.000.000 barne eginez 2. hizkuntzatzat dutenak (1887); herrialde guztietako populazio osoa 13.220.000. Sri Lankako alde guztiak iparralde, ekialde eta erdialdeko distritu batzuk izan ezik. Halaber mintzatua AEB (Arabiar Emirerri Batuak), Kanada, Maldivak, Midway Uharteak, Singapur eta Tailandian ere. Indo-European, Indo-Iranian, Indo-Aryan, Sinhalese-Maldivian. Dialektoa: rodiya. Benetako aldea dago hizkuntza literarioa eta kolokialaren artean. Rodiya dialektoa rodiya herriko jende apalak mintzatzen du. Hizkuntza nazionala, hiztegia, gramatika, SOV; 7 bokal luze, 7 bokal labur, 24 kontsonante 4 aurresudurkariak barne; singalera literarioan generoa, numeroa eta kasuaren komunztadura subjektua eta aditzaren artean. Sinhalese idazkera, silabikoa berau; idazkera data berrienak K.a. 3. mendekoak.

 Hizkuntza / lengua: singalera / sinhala / singala / singhalais.

Hiztunak / hablantes (2002): 13.300.000 (Ethnologue).

Herrialdea / país: Sri Lanka. 

 

 

HISTORIA. Indo-ariar familiako hizkuntza indo-europarra, Zeilanen (gaur Sri Lanka) mintzatua eta familiakoak dituen besteetatik milaka kilometroz apartatua.

Legendak dioenez, singalera Indiaren iparraldetik iritsi zen  K. a. V. m.an. Uhartean aurkitu diren inskripzio batzuek demostratzen dute singalera modernoaren aurreko hizkuntzak eragin handiak jasan zituela ondoko hizkuntza dravidaren, tamileraren, eskutik, hala nola kontsonante hasperenduen eta ez hasperenduen arteko bereizketarik eza.

IX. m. inguruan agertu ziren lehen testu literarioak. XVI. m.an Portugalen eragina izan zuen. Europar hizkuntza batekin, holanderarekin, egindako hiztegia 1759koa da. 1921ean egin zen singalera/ingelesa lehen hiztegia. XX. m.aren erdialdera arte ingelesa erabili zen irakaskuntzan. 1956an Sri Lankak bere independentzia aldarrikatu zuen eta ordudanik singalera hizkuntza ofiziala da.

 

Gaur singalera herritarra eta literarioa aski ezberdinak dira eta gizarteko eliteak ingelesa hobesten du. Funtzionarioak behartuta daude singalera jakitera bere erabilera administrazioan segurtatzeko. Gaur arkaismoak ezaugarritzen du hizkuntza. Tamileraren eragina handia du bai hiztegian bai eta fonologian eta sintaxian.

 

 

HIZKUNTZA. Ezaugarri nagusiak. 

Fonetika. A) a eta i bokalak dira nagusi, arkaismoaren ezaugarri. 16 bokal ditu (8 labur, 8 luze eta 2 diptongo) eta 34 kontsonante. B) Kontsonantearen alboan jarritako zeinuz adierazten dira bokalak: eskuinean jarrita a luzea; ezkerrean jarrita e; gainean i; azpian u eta bi alboetan o. Ez badago zeinurik, kontsonanteak a labur bezala ahoskatzen dira. 

 

 

 

Morfosintaxia. A) Izenek 2 genero dituzte (maskulinoa eta femeninoa) eta 3 numero (mugagabea, singularra eta plurala)   B) 8 kasu ditu: nominatiboa, akusatiboa, instrumentala, datiboa, ablatiboa, genitiboa, lokatiboa eta bokatiboa. Deklinabide honek izenordainak ere hartzen ditu. C) Aditzak oso aberatsak dira atzizkietan. Ez du eduki aditza. Daukat esateko mata tibe darabil, literalki nirea da. D) Adjektiboa izenaren aurrean jartzen da eta aditza perpausaren amaieran. E) Hona hemen singaleraz  lehenengo 10 zenbakiak: eka (1), deka (2), tuna (3), harata (4), paha (5), haya (6), hata (7), ata (8), nmaya (9), dehaya (10).

Idazkera. Bere alfabeto propioa du, hizkuntza dravidek erabiltzen dutenaren oso antzekoa eta devanagariaren ezberdina.

 

 

HISTORIA. Lengua indo-europea de la familia indo-aria propia de la isla de Ceilán, hoy llamada Sri Lanka y separada de las otras de la familia por miles de kilómetros.

La lengua llega a Ceilán, según cuenta la leyenda, en boca de colonos del norte de la India en el s. V a.C. Algunas inscripciones encontradas en la isla muestran que la lengua antecesora del singalés moderno ha recibido influencias de la lengua drávida vecina, tamil, entre ellas la ausencia de distinción entre consonantes aspiradas y no aspiradas.

Hacia el s. IX aparecen los primeros textos literarios.Durante el s. XVI tiene lugar la influencia de Portugal. El primer diccionario relacionado con una lengua europea, el holandés, data de 1759. En 1921 se realiza el primer diccionario singalés-inglés. Hasta la mitad del s. XX el inglés fue la lengua utilizada en la enseñanza. Sri Lanka proclama su independencia en 1956 y desde entonces el singalés es lengua oficial.

Hoy el singalés popular difiere mucho del literario y la élite social se muestra más proclive  al uso del inglés. Los funcionarios deben conocer el singalés para asegurar su uso administrativo.  Actualmente la lengua se caracteriza por su arcaísmo. La influencia del tamil es importante tanto en el vocabulario como en la fonología y en la sintaxis.

 

LENGUA. Principales características.

Fonética. A) Predominan las vocales a, i, como signo de arcaísmo. Cuenta con 16 vocales (8 cortas, 8 largas y 2 diptongos) y 34 consonantes. B) Las vocales se señalan mediante un signo colocado junto a la consonante: a la derecha para la a larga; a la izquierda para para la e; encima para la i; debajo para la u y a ambos lados para la o. Si no existe ninguno de estos signos, las consonantes se pronuncian como si existiera una a breve.

Morfosintaxis. A) Los nombres tienen 2 géneros (masculino y femenino) y 3 números (indeterminado, singular y plural). B) Posee 8 casos: nominativo, acusativo, instrumental, dativo, ablativo, genitivo, locativo y vocativo. Esta declinación afecta también a los pronombres. C) Los verbos son ricos en sufijos. No existe el verbo tener. Tengo se dice mata tibe, literalmente es mío. D) El adjetivo se coloca antes del nombre y el verbo al final de la frase. E) Los 10 primeros números en singalés son: eka (1), deka (2), tuna (3), harata (4), paha (5), haya (6), hata (7), ata (8), nmaya (9), dehaya (10).

 

 

Escritura. Posee alfabeto propio, parecido al que utilizan las lenguas drávidas y distinto al devanagari.

 

 GRAMATIKAK, METODOAK, ESKULIBURUAK

 SINHALA FOR TRAVELLERS, Espainieraz, ingelesez, japonieraz, Indrani Rathnasekara, 21,5x14,5, 105 or., Gampaha, 2003.

SPOKEN SINHALA FOR FOREIGNERS, Edwin Ranawake, M.D. Gunasena, 18x12, 97 or.,  Colombo, 2004.

COLLEGE SPOKEN ENGLISH, Book 2, R. Woodward Bernard de Zoysa, 21x13,5, 256 or.,  Mulleriyawa, 2004.

SEEDEVEE SPOKEN ENGLISH, Book 1, Editorea: Mahinda Palitharatne, 21,5x14,  54 or., Mulleriyawa, 2004.

 SINGALA ALFABETOA / SINHALA ALPHABET   

 

 

Singala alfabetoa , jatorriz brahmi idazkerartik eratorria, K.a. III. eta II. m.etan agertu zen idazkunetan. Nola alfabetoa hala hizkuntza asko aldatu dira ordudanik. Sinalerazko literatura zaharrena K.o. IX m.koa da. Idazteko sistema: alfabeto silabikoa. Idazteko norabidea: ezkerretik eskuinera lerro horizontaletan.

 

 

Bokalak silabaren hasieran agertzen direnean, letra independente bezala idazten dira.

Kontsonante aurresudurkariak, hala nola mb, nd, ṇd eta ng konjuntzio-sinbolo bereziez eratzen dira herskaria eta sudurkari homorganikoa konbinatuz.

Konjuntzio-sinboloak pali sanskritoa singala alfabetoarekin idaztean bakarrik erabiltzen dira.

Letren azpimultzo bat, Eu hōḷdiya bezala ezagutzen dena, singala klasikoa idazteko erabiltzen zen -urdinez behean. Aparteko letra asko erantsi ziren sanskrito eta paliko maileguak idazteko. Halaber erabiltzen da Sri Lankan palia eta sanskritoa idazteko.

 

 

The Sinhala alphabet, a descendent of the Brahmi script, started to appear in inscriptions during the 3rd and 2nd centuries BC. Both the alphabet and the language have changed considerably since then. The earliest surviving literature in Sinhala dates from the 9th century AD. Type of writing system: syllabic alphabet. Direction of writing: left to right in horizontal lines.

When they appear atthe beginning of a syllable, vowels are written as independent letters.

Prenasalized consonants, such as mb, nd, ṇd and ng, are formed by special conjunct symbols that combine the stop and the homorganic nasal.

 

Conjunct symbols are used only when writing Sanskrit of Pali with the Sinhala alphabet.

A subset of the letters, known as Eu hōḷdiya, was used to write classical Sinhala (Eu) - shown in blue below. Many extra letters were added to write Sanskrit and Pali loanwords. Also used to write Pali and Sanskrit in Sri Lanka.

 

 

 Bokalak / Vowels

 

 Bokalen diakritikoak ka-rekin / Vowel diacritics with ka

 

 Kontsonanteak / Consonants

 

 Numeralak / Numerals

 

 

 

Numeral hauek ez dira jada singala idazkeran erabiltzen, western-style numeralak baizik.

 

 

These numerals are no longer used in written Sinhala, instead the Western-style numerals are used.

 

 Testu-lagina singaleraz / Sample text in Sinhala