Serbokroaziera

SERBO-CROATIAN, SERBOCROATA, SERBO-CROATE

 

Language family: Indo-European, Slavic, South, Western.

Language codes:

        ISO  639-1  sh – (deprecated)

        ISO  639-2   scr, scc  (deprecated)

ISO  639-3    hbs – Macrolenguage

                      Individual codes:

                       srp - Serbian

                       hrv - Croatian

                       bos – Bosnian

Linguasphere:  53-AAA-g

 

Beste izen batzuk (autoglotonimoa: srpskohrvatski).

montenegrin alt serbo-croatian [SRC].

serbian alt serbo-croatian [SRC].

serbian dial serbo-croatian [SRC].

serbo-croatian [SRC] hizk. Jugoslavia; halaber AEB, Albania, Alemania, Arabiar Emirrerri Batuak, Australia, Austria, Bosnia-Herzegovina, Bulgaria, Errumania, Errusia (Europa), Eslovakia, Eslovenia, Grezia, Hungaria, Italia, Kanada, Kroazia, Mazedonia, Suedia, Suitza, Turkia (Europa) eta Ukraina ere.

 

ALBANIA

 

serbo-croatian (montenegrin) [SRC] Albaniako hego-mendebaldea, 2 edo 3 herri eta batzuk hirian. Indo-European, Slavic, South, Western. Montenegroarrak. Ikus sarrera nagusia Jugoslavian.

 

AUSTRIA

 

serbo-croatian [SRC] 103.000 hiztun (1991). Burgenland eta Viena. Indo-European, Slavic, South, Western. Dialektoa: burgenland croatian. Butgenlanden mintzatu kroaziera oso ezberdina Kroaziako Errepublikan mintzatuarekiko eta elkar ulermena oso zaila. Dialekto batzuk alemanaren eragin handia. Elebitasuna estandar alemanaz. Lehen mailako 40 bat eskolak irakaskuntza elebiduna kroaziera eta alemanez. Kroaziera oso erabilia elizetan. Asimilazio azkarra aleman populazioan. Ikus sarrera nagusia Jugoslavian.

 

ERRUMANIA

 

serbo-croatian (serbian) [SRC] 80.000 hiztun (1993, Johnstone). Indo-European, Slavic, South, Western. Hainbat dialekto. Ikus sarrera nagusia Jugoslavian.

ERRUSIA (Europa)

 

serbo-croatian (serbian) [SRC] 5.000 hiztun (1959ko errolda). Indo-European, Slavic, South, Western. Idazkera zirilikoa. Ikus sarrera nagusia Jugoslavian.

ESLOVAKIA

 

serbo-croatian [SRC] Indo-European, Slavic, South, Western. Dialektoa: croatian. Latindar idazkera kroaziarrek, zirilikoa serbiar eta montenegroarrek. Ikus sarrera nagusia Jugoslavian.

 

HUNGARIA

 

serbo-croatian [SRC] 32.130 hiztun. Populazioaren % 3 (1986). Hegoaldeko mugaren eskualdea. Indo-European, Slavic, South, Western. Dialektoak: croatian, serbian. Latindar idazkera kroaziarrek. Ikus sarrera nagusia Jugoslavian.

 

ITALIA

 

serbo-croatian [SRC] 3.500 hiztun (N. Vincent in B. Comrie, 1987). Molise, hegoaldea, Montemitroko herriak, San Felipe Molisekoa, Acquaviva-Collecroce. Indo-European, Slavic, South, Western. Dialektoa: croatian. Serbokroaziar literatura sustatzen ari dira. XV. eta XVI. m.etako errefuxiatuen ondorengoak. Hizkuntza ofiziala. Ikus sarrera nagusia Jugoslavian.

 

JUGOSLAVIA

 

serbo-croatian (serbian, montenegrin) [SRC] 10.200.000 hiztun Jugoslavia eta Mazedonian (1981, WA). Herrialde guztietako populazio osoa 21.000.000 (1999, wa). Serbia, Kosovo, eta Montenegro. Halaber mintzatua 23 herrialdetan barne eginik AEB, Albania, Alemania, Arabiar Emirrerri Batuak, Australia, Austria, Bosnia-Herzegovina, Bulgaria, Errumania, Errusia (Europa), Eslovakia, Eslovenia, Grezia, Hungaria, Italia, Kanada, Kroazia, Mazedonia, Suedia, Suitza, Turkia (Europa) eta Ukraina ere. Indo-European, Slavic, South, Western. Dialektoak: chakavian, kajkavian, stokavian, torlakian. Hiztunak dira serbiar, kroaziar,  bosniar, montenegroarrak. Hizkuntza nazioanala, gramatika, SVO; postposizioak; genitiboak, artikuluak, adjektiboak, numeralak, erlatiboak izen nagusien ondoren; galdera hitza hasieran; atzizki bat; kasuak erabakitzen du subjektua, objektua; aditz atzizkiek markatzen dute pertsona, numeroa, subjektuaren, generoaren eta perpauseko beste izenak; denbora bakoitzaren pasiboa, gaur normalean ez erabilia; kausatiboak hitzak bereiziz markatuak; konparatiboak atzizkien bidez; CCVCVC, ez-tonala. Latindar idazkera kroaziarrek, zirilikoa eta latindarra serbiarrek eta montenegroarrek.

 

MAZEDONIA

 

serbo-croatian [SRC] Indo-European, Slavic, South, Western. Dialektoa: serbian. SVO, Latindar idazkera. Ikus sarrera nagusia Jugoslavian.

 

TURKIA (Europa)

 

serbo-croatian (bosnian) [SRC] 20.000 hiztun lehen ama hizkuntza dutenak (1980), 61.000 pertsonako populazioan (1980), 2.345 elebakarrekoak (1965eko errolda). Sakabanatuak Turkiako mendebaldean. Indo-European, Slavic, South, Western. % 95 elebidunak turkieraz. Ikus sarrera nagusia Jugoslavian.

 

Hizkuntza / lengua: serbokroaziera / serbo-croatian / serbocroata / serbo-croate.

Hiztunak / hablantes (2001): 18.061.000 ama-hizkuntza dutenak; 20.181.000 behikulartzat dutenekin (Rafael del Moral).

Herrialdea / país: Kroazia (4.490.000), Bosnia-Herzegovina (3.810.000), Eslovenia (156.000), Alemania (1.000.000), Austria (175.000), AEB (140.000), Australia (116.000), Errumania, Mazedonia, Hungaria.

 

 

HISTORIA. Eslaviar familiako hegoaldeko adarreko indoeuropar hizkuntza, bere parte direlarik halaber esloviera, bulgariera eta mazedoniera. Kroazia eta Bosniako hizkuntza propioa. Serbiera (српски), kroaziera (hrvatski)  eta bosniera (bosanski) oso antzekoak dira, hegoaldeko hizkuntza esloveniarrak dira elkar ulertzen dutenak eta serbo-kroaziera bezala dira ezagunak. 18.500.000 hiztun dira, nagusiki Serbia, Kroazia, Bosnia, Herzegovina eta Montenegron.

 

Erromatarren konkista garaian Balkanetan seguraski albanieraren ondoko dialekto ilirioak mintzatu ziren. Latinak baztertu egin zituen.Baina gero latina ere baztertu egin zuten eslaviar hizkuntzak mintzatzen zituztenek, eskualdean VI eta VII m.en artean finkatu zirelarik. Kristauturik, bai serbiarrek eta bai kroatek esloviera eklesiastikoa erabili zuten beren liturgiarako. Kroatek, progresiboki Erromari hurbilduak, arbuiatu egin zuten alfabeto glagolitikoa eta latinoa hartu zuten. Serbiarrek beren lotura Konstantinoplarekin mantendu eta alfabeto zirilikoa erabili zuten.Islamak eszenarioa areago zaildu zuen turkiarrek Serbia eta Bosnia konkistatu zituztenean, non batzuetan arabiar alfabetoa erabili duten idazteko. Kroazia turkiar inperiotik at mantendu zen eta boterearen hizkuntzak izan ziren Austriako alemana eta Veneziako italiera.

1918an, Jugoslavia eratu zenean, lehenengo aldiz egon zen hizkuntz domeinua gobernu beraren menpean.  Kultur diferentziak administrazio-banaketa baten bidez seinalatu ziren Kroazia, Bosnia, Serbia eta Montenegroren artean 1945ean. Gaur ez dago hizkuntz batasuna lortzeko borondaterik.

Serbiarrek hegoaldeko eslaviar hizkuntzari srpski ili hrvatski jezik (hizkuntza serbiarra edo kroata) deitzen diote eta kroatek hrvatski ili srpski jezik (hizkuntza kroata edo serbiarra), Jugoslavian mintzatzen dena. Serbokroaziera ortodoxoek alfabeto zirilikoz idazten dute eta katolikoek alfabeto latinoz. Lehenengo hizkuntza da 12 milioi pertsonarentzat eta bigarrena 5 milioi jugoslaviarrentzat.

Hiru dialekto multzo nagusi osatzen ditu: kajkaviera, Kroazian mintzatzen dena; Dalmata uharteetako dialektoa edo Istriakoa eta štokaviera, serbiar eta kroaziarrentzat  hizkuntza literarioa XIX m.az gero.

Štokaviera aldi berean 3 dialektotan zatitzen da: ikaviera, bable egoerara murriztuak eta hainbat eskualdetan hor hemenka mintzatzen dena; ekaviera, domeinuaren ekialdean eta jekaviera, mendebaldean. Azken bi hauek hizkuntzaren maila lortu zuten Vuk Karadžik-en eskutik Serbian eta Ljudevit Gaj-en eskutik Kroazian. Zagreb eta Belgradoren arteko diferentziak oso eskasak dira.

Bai serbiarrek hala kroaziarrek hizkuntza bakartzat daukate. Lexikoan badaude ezberdintasun txiki batzuk: hilabeteen izenak, dozena bat hitz gehiago eta bokalen produkzioa, bereziki e [e]-ren ahoskera eta gainerako guztia berdina dute.

 

 

HIZKUNTZA. Ezaugarri nagusiak.

Fonetika. A) Fonetika bereziki konplexua da kontsonante igurzkarietan. B) 4 tonoko sistema dauka eta goraka eta beheraka konbinatzen dira luze eta laburrarekin, eta idazkeran ez dira seinalatzen. C) Azentuak, oso erlazionatuak tonoekin, hitzaren edozein silabatan eror daitezke eta lekua memorizatu egin behar da.

 

Morfosintaxia. A) Hiru genero ditu, 2 numero eta 7 kasu: nominatiboa, datiboa, akusatiboa, bokatiboa, instrumentala eta lokatiboa, baina arau orokorraren aurka preposizioak ere erabiltzen ditu kasuaren amaierarekin batera. B) Deklinazioak izenordainak ere afektatzen ditu. C) Aditzak oso konplexuak dira bi baliotan oinarrituak: balio inperfektiboa ekintza errepikatu edo burutzen ari denean eta balio perfektiboa ekintza amaitua dagoenean. Jokatzeko 6 multzotan sailkatzen dira eta guztiek dituzte aoristoarentzat formak. D) Aditz laguntzailea aditz infinitiboaren aurrean nahiz atzean jar daiteke. Perpausean nonahi aurki daiteke, batzuetan gramatikak hala eskatuta. E) Hona hemen serbokroazieraz lehenengo 10 zenbakiak: jedan (1), dva (2), tri (3), četiri (4), pet (5), šest (6), sedam (7), osam (8), devet (9), deset (10).

Idazkera. Serbiarrek alfabeto zirilikoa erabiltzen dute eta kroatek, gehienak katolikoak direnez, latindarra.  Ortografia oso erraza da: letra denak ahoskatzen dira eta bi erabilpenentzat batu egin zen 1960an.

 

 

HISTORIA. Lengua indoeuropea de la rama meridional de la familia eslava, de la que también forman parte el esloveno, el búlgaro y el macedonio. Propia de Croacia y Bosnia. El serbio (српски), croata (hrvatski)  y bosnio (bosanski) están estrechamente relacionados,  son lenguas eslovenias meridionales inteligibles entre ellas y colectivamente son conocidas como serbo-croata. Poseen unos 18.500.000 hablantes, principalmente en Serbia, Croacia, Bosnia, Herzegovina y Montenegro.

Dialectos ilirios, probablemente cercanos al albanés, se hablaron en los Balcanes en la época de la conquista romana. El latín los desplazó. Pero luego el latín fue desplazado por hablantes de lenguas eslavas, instalados en la región entre los ss. VI y VII. Convertidos al cristianismo, serbios y croatas usaron para su liturgia el esloveno eclesiástico. Los croatas, progresivamente adscritos a Roma, rechazaron el alfabeto glagolítico y adoptaron el latino. Los serbios mantuvieron sus vínculos con Constantinopla y usaron el alfabeto cirílico. El islam complicó el escenario cuando los turcos conquistaron Serbia  y también Bosnia, donde a veces se ha escrito la lengua con el alfabeto árabe. Croacia permaneció fuera del imperio turco y allí las lenguas de poder hasta finales del s. XIX fueron el alemán de Austria y el italiano de Venecia.

En 1918, con la formación de Yugoslavia, el dominio lingüístico estuvo por primera vez bajo un mismo gobierno. Sus diferencias culturales se señalaron mediante una división administrativa entre Croacia, Bosnia, Serbia y Montenegro en 1945. Hoy no existe voluntad de unificación lingüística.

La lengua eslava del sur es llamada por los serbios srpski ili hrvatski jezik (lengua serbia o croata) y por los croatas hrvatski ili srpski jezik (lengua croata o serbia), hablada en Yugoslavia. El serbocroata lo escriben en alfabeto cirílico los ortodoxos y en alfabeto latino los católicos. Es la primera lengua de más de 12 millones de personas y la segunda de 5 millones de yugoslavos.

 

Comprende 3 grupos principales de dialectos: el kajkaviano, hablado en Croacia; el dialecto de las islas Dálmatas o de Istria y el štokaviano, lengua literaria de los serbios y croatas desde el s. XIX.

 

El štokaviano se divide, a su vez, en tres tipos de dialectos: ikavianos, reducidos al estado de bables y que sólo subsisten esporádicamente en diversas regiones; ekavianos, al este del dominio y jekavianos, al oeste. Estos dos últimos fueron elevados al rango de lengua literaria por Vuk Karadžik en Servia y Ljudevit Gaj en Croacia. Las diferencias de lengua entre Zagreb y Belgrado  son mínimas.

Tanto los serbios como los croatas la consideran una sola lengua. Existen pequeñas diferencias en el léxico: los nombres de los meses, una docena de palabras más y la producción de vocales, en particular la pronunciación de e [e], todo lo demás coincide.

 

LENGUA. Principales características.

Fonética. A) La fonética es especialmente compleja en las consonantes fricativas. B) Tiene un sistema de 4 tonos que combinan creciente y decreciente con largo y breve, y que no se señalan en la escritura. C) Los acentos, muy relacionados con los tonos, pueden recaer en cualquiera de las sílabas de una palabra, y su lugar debe memorizarse con la misma.

Morfosintaxis. A) Distingue 3 géneros, 2 números y 7 casos: nominativo, dativo, acusativo, vocativo, instrumental y locativo, lo que no impide, en contra de la norma general, el uso de preposiciones junto con la terminación exigida por el caso. B) La declinación afecta también a los pronombres. C) Los verbos son de una gran complejidad basada en su doble valor de imperfectivo cuando la acción está en curso o se repite y el perfectivo cuando está terminada. Se clasifican para su conjugación en 6 grupos y todos ellos cuentan con formas para el aoristo. D) El verbo auxiliar puede colocarse delante o detrás del verbo en infinitivo. En la frase puede aparecer en cualquier lugar de la misma, a veces por exigencias gramaticales. E) Los 10 primeros números son: jedan (1), dva (2), tri (3), četiri (4), pet (5), šest (6), sedam (7), osam (8), devet (9), deset (10).

Escritura. Los serbios emplean el alfabeto cirílico y los croatas, mayoritariamente católicos, el latino. La ortografía es muy simple: todas las letras se pronuncian y para ambos usos fue unificada en 1960. 

 

 

GRAMATIKAK, METODOAK, ESKULIBURUAK

 

GRAMMAIRE DE LA LANGUE SERBO-CROATE, Deuxième édition revue, A. Meillet eta A. Vaillant, 22,5x14, 302 or., Paris, 1952.

SERBOCROATIAN FOR TOURISTS, Fifth edition, By Izdavački zavod, 13x10, 159 or., Beograd, 1966.

 

SEBOKROAZIAR ALFABETOAK

SERBOCROATIAN ALPHABETS

 

Alfabeto latindar eta zirilikoa kroaziar ordena alfabetikoan

Latin and Cyrillic alphabets in Croatian alphabetic order

 

 

Alfabeto ziriliko eta latindarra serbiar ordena alfabetikoan

Cyrillic and Latin alphabets in Serbian alphabetic order

 

 

Arabiar alfabetoa serbierarentzat (Arabica/Alhamijado/Adzamijski)

Arabic alphabet for Bosnian (Arabica/Alhamijado/Adzamijski)

 

 

Kroaziar testu-lagina / Croatian sample text

 

Sva ljudska bića rađaju se slobodna i jednaka u dostojanstvu i pravima. Ona su obdarena razumom i sviješću i trebaju jedna prema drugima postupati u duhu bratstva.

 

Serbiar  testu-lagina / Serbian sample text

 

Cвa људскa бићaрaђajу сe слoбoднaи jeднaкa у дoстojaнству и прaвимa. Oнa суoбдaрeнa рaзумoм и свeшћу и трeбa jeдни прeмa другимa дaпoступajу у духу брaтствa.

 

Letraldaera / Transliteration

 

Sva ljudska bića rađaju se slobodna i jednaka u dostojanstvu i pravima. Ona su obdarena razumom i svešću i treba jedni prema drugima da postupaju u duhu bratstva.

 

Bosniar testu-lagina alfabeto zirilikoan

Bosnian sample text in the Cyrillic alphabet

 

Cвa љyдскa бићa paђajyсe слoбoднa и jeднaкa y дoстojaнствy и пpaвимa. Oнa сy oбдapeнa paзyмoм и свиjeшћy и тpeбa дa jeднoпpeмa дpyгoмe пoстyпajy yдyхy бpaтствa.

 

Bosniar testu-lagina latindar alfabetoan

Bosnian sample text in the Latin alphabet

 

Sva ljudska bića rađaju se slobodna i jednaka u dostojanstvu i pravima. Ona su obdarena razumom i sviješću i treba da jedno prema drugome postupaju u duhu bratstva.

 

Bosniar testu-lagina arabiar alfabetoan

Bosnian sample text in the Arabic alphabet

 

 

Itzulpena / Translation

 

 

Gizon-emakume guztiak aske jaiotzen dira, duintasun eta eskubide berberak dituztela; eta ezaguera eta kontzientzia dutenez gero, elkarren artean senide legez jokatu behar dute.

(Giza Eskubideen Aldarrikapen Unibertsaleko 1. artikulua)

 

 

All human beings are born free and equal in dignity and rights. They are endowed with reason and conscience and should act towards one another in a spirit of brotherhood.
(Article 1 of the Universal Declaration of Human Rights)