Mazedoniera

MACEDONIAN, MACEDONIO, MACÉDONIEN

 

Language family: Indo-European, Slavic, South, Eastern.

Language codes:

        ISO  639-1   mk

        ISO  639-2   mac  (B) (T)

        ISO  639-3   mkd

Glottolog: mace1250

Linguasphere: 53-AAA-ha (part of 53-AAA-h)

 

Beste izen batzuk (autoglotonimoa: Македонски јазик, Makedonski jazik):

macedinian alt slavic [MKJ].

macedonian [MKJ] hizk. Mazedonia; baita Albania, Bulgaria, Grezia, Hungaria, Kanada eta Eslovenia ere.

macedonian dial turkish [TRK].

macedonian slavic alt macedonian [MKJ].

macedonian slavic alt slavic [MKJ].

makedonski alt macedonian [MKJ].

 

MAZEDONIA

 

macedonian (makedonski, slavic, macedonian slavic) [MKJ] 1.386.000 hiztun (1986). Herrialde guztietako populazio osoa 2.000.000 (1999, WA). Iparraldeko dialektoa Kumanovo-Kratovo erregioan dago; hego-ekialdeko dialektoa Gevgelija, Strumica eta Dojran laku inguruan dago; mendebaldeko dialektoak azpidialekto bat dauka Veles, Prilep, Kichevo eta Bitola erregioan eta beste bat Debar-Galchnik erregioan. Halaber mintzatua  Albania, Bulgaria, Grezia, Hungaria, Kanada eta Eslovenian ere. Indo-European, Slavic, South, Eastern. Dialektoak: northern macedonian, southeastern  macedonian, western macedonian. Dialekto estandarra 1944an onartu zen. Jarrera soziopolitikoak gogorrak dira: ‘slavic’ deitzen da Grezian, Bulgarian batzuek bulgarieraren dialektotzat daukate. Hizkuntza nazionala, gramatika, egunkariak, irrati-programak.

 

ALBANIA

 

macedonian (slavic, macedonian slavic) [MKJ] 30.000 hiztun (1993, Johnstone). Indi-European, Slavic, South, Eastern. ‘Slavic’ deitzen da Grezian. Ikus sarrera nagusia Mazedonian.

 

BULGARIA

 

macedonian [MKJ] Bulgariako Pirin erregikoko biztanle batzuek mazedoniera aldarrikatzen dute beren ama-hizkuntzatzat, garai bateko Jugoslaviar Errepublikako mugaren ondoan (Prof. Wayles Brown, 1998, Cornell University). Indo-European, Slavic, South, Eastern. Ikus sarrera nagusia Mazedonian.

 

Hizkuntza / lengua: mazedoniera / macedonian / macedonio / macédonien.

Hiztunak / hablantes (1999): 2.000.000 (Ethnologue).

Herrialdea / país: Mazedonia (1.346.000);  Bulgaria (210.000), Jugoslavia (50.000), Albania (5.000).

 

 

HISTORIA. Eslaviar familiako hegoaldetar adarreko indoeuropar hizkuntza, jatorriz Mazedoniakoa, eta XX. m.ra arte elkar nahasteraino bulgarieraren oso-oso gertukoa. Biak daude esloveniera eta serbokroatarekin oso ahaidetuak.

Eslaviar hizkuntzen hiztunek gaurko beren domeinu linguistikoa  Erdi Aroan okupatu zuten. Esloveniera eklesiastikoaren forma mantendu zen hizkuntza literario bezala mazedonieradunentzat, XIX. m.an modernizatu zen arte.

 

1912an mazedonieraz mintzatzen zen lurrraldea zatitua izan zen Jugoslavia, Bulgaria eta Greziaren artean. Hizkutza nazionalek, serbo-kroaziera, bulgariera eta grekoa nagusitu zituzten hezkuntzan eta administrazioan. Mazedoniera 1944an izan zen errekonozitua ofizialki. Bere izena, ordea, Greziak ez du onartzen, bere lurraldearen parte bat bezala kontsideratzen duelako.

 

HIZKUNTZA. Ezaugarri nagusiak.

Fonetika. A) Sistema bokaliko xumea, bokal luzerik gabe. B) Hiru silaba edo gehiagoko hitzak proparoxitonoak dira eta bikoak paroxitonoak.

Morfosintaxia. A) Hiru genero bereizten ditu eta 2 numero (pluralerako morfema ezberdin ugari ditu eta ia denek i daramate), eta deklinabidea sistema preposizionalez ordezkatu du. B) Hiru artikulu forma ditu eta dagokion hitzaren ondoren jartzen dira. C) Mazedonieraren berezitasuna da denboren era burutuak erabiltzea latindar hizkuntzetan inspiratuz. Orainaldi, burutu, aoristo eta geroaldirako erak dira. D) Halaber da berezitasuna menpeko perpausa erabiltzea beste eslaviar hizkuntzek infinitiboa erabiltzen dutelarik. E) Hona hemen mazedonieraz lehenengo 10 zenbakiak: eden (1), dva (2), tri (3), chetiri (4), pet (5), shest (6), sedum (7), osum (8), devet (9), deset (10).

AIdazkera. Karaktere zirilikoak hizkuntzak dituen soinu bereziak adierazteko zeinu diakritiko berezi batzuekin.

 

 

HISTORIA. Lengua indoeuropea de la rama meridional de la familia eslava, propia de Macedonia, e íntimamente cercana al búlgaro, con cuyo uso se confunde hasta el s. XX. Ambas están fuertemente emparentadas  con el esloveno y el serbocroata.

Los hablantes de lenguas eslavas ocuparon el actual dominio lingüístico en la Edad Media. La forma propia del esloveno eclasiástico permaneció como lengua literaria para los hablantes de macedonio hasta que en el s. XIX se adaptó a los usos modernos.

En 1912 el territorio en que se hablaba en macedonio fue divido entre Yugoslavia, Bulgaria y Grecia. Las lenguas nacionales, el serbocroata, el búlgaro y el griego se impusieron en la educación y en la administración.  El macedonio fue reconocido oficial en 1944. Su nombre, sin embargo, no es aceptado por Grecia que lo considera impropio como extranjero y solamente apto para una región de su país. 

 

 LENGUA. Principales características.

Fonética. A) Sistema vocálico sencillo, sin vocales largas. B) Las palabras  de 3 o más sílabas son esdrújulas y llanas las de 2.

 

Morfosintaxis. A) Distingue 3  géneros y 2 números (con una garan variedad de morfemas distintos para el plural, casi todos ellos con la vocal i), y ha sustituido el sistema de declinaciones por el preposicional. B) Tiene 3 formas para el artículo que se usa pospuesto a la palabra determinada. C) Es particular en el macedonio el uso de las formas perfectas de los tiempos inspiradas en las lenguas latinas. Utiliza formas para el prsente, perfecto, aoristo y futuro. D) Particular es también el uso de una oración subordinada allí donde otras enguas eslavas exigen el infinitivo. E) Los 10 primeros números en macedonio son: eden (1), dva (2), tri (3), chetiri (4), pet (5), shest (6), sedum (7), osum (8), devet (9), deset (10).

Escritura. Se escribe con caracteres cirílicos a los que se añaden algunos signos diacríticos para señalar los sonidos propios de la lengua.

 

 

GRAMATIKAK, METODOAK, ESKULIBURUAK

 

MACÉDONIEN,  Jordanka Foulon-Hristova, Dhauphin, 21x13, 192 or., Brest, 1999.

 

FONOLOGIA

 

Mazedonieraren bokalak

 

Front

Central

Back

Close

и /i/

 

у /u/

Mid

е /ɛ/

 

о /ɔ/

Open

 

а /a/

 

 

Mazedonieraren kontsonanteak

 

Bilabial

Labio-Dental

Dental

Alveolar

Post-Alveolar

Palatal

Velar

Nasal

m

 

n

 

 

ɲ

 

Plaosive

p

b

 

t

d

 

 

c

ɟ

k

ɡ

Affricate

 

 

t͡s

d͡z

 

t͡ʃ

d͡ʒ

 

 

Fraicative

 

f

v

s

z

 

ʃ

ʒ

 

x

Approximant

 

 

 

 

 

j

 

Trill

 

 

 

r

 

 

 

Lateral

 

 

ɫ

l

 

 

 

                           

 

MAZEDONIAR ALFABETOA

MACEDONIAN ALPHABET

 

 

Mazedoniar alfabeto modernoa 2. Mundu Gerraren ondoren garatu zuten hizkuntzalariek Vuk Stefanović Karadžić-en alfabeto fonetikoan oinarrituz, nahiz eta antzeko idazkera erabiltzen zuen Krste Misirkof-ek 19. m.aren hondarrean. Mazedoniera lehenagotik ere idatzia zen goiztiar alfabeto zirilikoa erabiliz, edota geroago alfabeto zirilikoa serbiar eta bulgariar alfabetoetatik hartutako egokitzapen batzuekin.

 

 

 

The modern Macedonian alphabet was developed by linguists in the period after the Second World War, who based their alphabet on the phonetic alphabet of Vuk Stefanović Karadžić,  though a similar writing system was used by Krste Misirkof  in the late 19th century. The Macedonian language had previously been written using the Early Cyrillic alphabet, or later using the Cyrillic alphabet  with local adaptations from either the Serbian or Bulgarian alphabets.

 

 

Cyrillic
IPA

А а
/a/

Б б
/b/

В в
/v/

Г г
/ɡ/

Д д
/d/

Ѓ ѓ
/ɟ/

Е е
/ɛ/

Ж ж
/ʒ/

З з
/z/

Ѕ ѕ
/dz/

И и
/i/

Cyrillic
IPA

Ј ј
/j/

К к
/k/

Л л
/l/, /ɫ/

Љ љ
/lj/, /l/

М м
/m/

Н н
/n/

Њ њ
/ɲ/

О о
/ɔ/

П п
/p/

Р р
/r/

С с
/s/

Cyrillic
IPA

Т т
/t/

Ќ ќ
/c/

У у
/u/

Ф ф
/f/

Х х
/x/

Ц ц
/ts/

Ч ч
/tʃ/

Џ џ
/dʒ/

Ш ш
/ʃ/

 

 

 

Testu-lagina / Sample text in Macedonian

 

Ситe чoвeчки суштeствa сe рaѓaaт слoбoдни и eднaкви пo дoстoинствo и прaвa. Tиe сe oбдaрeни сo рaзум и сoвeст и трeбa дa сe oднeсувaaт eдeн кoн друг вo дуxoт нa oпштo чoвeчкaтa припaднoст.

 

Letraldaera / Transliteration

 

Site chovechki sushtestva se ragjaat slobodni i ednakvi po dostoinstvo i prava. Tie se obdareni so razum i sovest i treba da se odnesuvaat eden kon drug vo duhot na opshto chovechkata pripadnost.

 

Itzulpena / Translation

 

 

Gizon-emakume guztiak aske jaiotzen dira, duintasun eta eskubide berberak dituztela; eta ezaguera eta kontzientzia dutenez gero, elkarren artean senide legez jokatu behar dute.

(Giza Eskubideen Aldarrikapen Unibertsaleko 1. artikulua)

 

 

All human beings are born free and equal in dignity and rights. They are endowed with reason and conscience and should act towards one another in a spirit of brotherhood.
(Article 1 of the Universal Declaration of Human Rights)