Kroaziera

CROATIAN, CROATA, CROATE

Ikus serbokroaziera.

 

Language family: Indo-European, Balto-Slavic, South Slavic, Western, Serbo-Croatian, Croatian.

Language codes:

        ISO  639-1   hr

        ISO  639-2   hrv

        ISO  639-3   hrv

Glottolog: croa1245.

Linguasphere:  part of 53-AAA-g.

 

Beste izen batzuk (autoglotonimoa: hrvatski).

croatian [SRC] hizk. Kroazia.

croatian dial bosnian [SRC].

hrvatski alt croatian [SRC].

KROAZIA

 

croatian (hrvatski) [SRC] 4.800.000 hiztun (1995). Indo-European, Slavic, South, Western. Dialektoak: kaykavski, chakavski, shtocavski. Shtokavskiera da dialekto ofiziala, baina beste batzuk ere badaude onartuak, literatura ugarirekin. Beste herrialde batzuetako beste dialekto batzuk, hala nola kroaziar burgenlanda, gutxiago ulertzen dira. Elebitasuna ingelesez, alemanez. Hizkuntza ofiziala, SVO. Ikus sarrera nagusia Jugoslavian.

 

Hizkuntza / lengua: kroaziera / croatian / croata / croate.

Hiztunak / hablantes(2001): 5.500.000  (Wikipedia).

Herrialdea / país: Kroazia, Bosnia-Herzegovina, Serbia (Vojvodina), Montenegro, Errumania (Caraş-Severin Country), Eslovenia.

 

 

HISTORIA. Eslaviar familiako hegoaldeko adarreko indoeuropar hizkuntza, jatorriz kroaziarrena. Kroaziarra (hrvatski jezik) da kroaziarrek mintzatzen duten hizkuntza estandar eta dialektoentzat erabiltzen den izen kolektiboa, bereziki Kroazian, Bosnia-Herzegovinan, Serbian (Vojvodina) eta inguruko beste herrialde batzuetan. Serbo-kroazieraren aldaerak dira serbiera, bosniera eta montenegroerarekin batera.

Kroaziar hizkuntza estandar eta literatura shtokaviera dialekto zentralean daude oinarrituak, zehazkiago ekialdeko herzegovineran, hau izanik gainera serbiera, bosniera eta montenegroeraren oinarria ere. Kroazieraren beste 2 dialekto nagusiak txakaviera (čakavian) eta kajkaviera dira. Dialekto hauek eta lau estandar nazionalak, normalki ingelesez “serbokroaziera” hitzez adierazten dira, bertakoek onartzen ez duten hitza eta bere ordez, bereziki zirkulu politikoetan, bosniera, kroaziera, montenegroera eta serbiera erabiltzen dituztelarik.

 

Kroazierazko testu zahar garrantzitsuena Bašca tablet da, XI. m.aren hondarrekoa. Hilarri zabal bat da Krk kroaziar uharteko Santa Luzia elizatxoan aurkitua. Batez ere gaur kroaziar dialektoa den txakavieraz dago idatzia eta kroaziar alfabeto glagolitiko angularrean. Txakavierazko beste testu batzuk XIII. m.koak dira eta shtokavierazkoak mende bat geroagokoak. Neo-shtokaviera estandar modernoa, XVIII. m.aren erdialdean agertua, izan zen kroaziar literatura eta hizkuntzaren lehen bateratzea.

 

HIZKUNTZA.  Ikus serbo-kroaziera.

Fonetika.

Morfosintaxia.

Idazkera.

 

 

HISTORIA. Lengua indoeuropea de la rama meridional de la familia eslava, propia de los croatas. Croata (hrvatski jezik) es el nonbre colectivo para la lengua estandar y dialectos hablados por croatas, especialmente en Croacia, Bosnia-Herzegovina, Serbia (Vojvodina) y otros países de alrededor. Son variedades de la serbo-croata junto con el serbio, bosnio y montenegrino.

 

 

La lengua estándar y la literatura croatas están basadas en el dialecto central shtocavio, más específicamente  en el herzegovino del este, siendo este además la base del estandar serbio, bosnio y montenegrino. Los otros 2 principales dialectos del croata son  chacavio (čakavian) y kajkavio. Estos dialectos y los 4 nacionales estandar, comúnmente se engloban en inglés con el término “serbo-croata”, término este que resulta controvertido por los hablantes nativos y que alternan en su lugar, especialmente en círculos diplomáticos, términos como bosnio, croata, montenegrino y  serbio.

El texto antiguo más importante en croata es Bašca tablet de finales del s. XI. Es una lápida ancha de piedra encontrada en una pequeña iglesia de  Santa Lucía en la isla croata de Krk, que contiene texto escrito principalmente en chakavio, hoy dialecto del croata y en alfabeto glagolítico angular croata. Otros textos vernáculos en dialecto chakavio son del s. XIII, y en shtokavio de un siglo posterior. El moderno estandar neo-shtokavio que apareció a mediados del s. XVIII fue la primera unificación de la literatura y lengua croatas.

 

LENGUA. Ver serbo-croata.

Fonética. 

Morfosintaxis.

Escritura.

 

 

GRAMATIKAK, METODOAK, ESKULIBURUAK

 

CROATE, Guide de conversation, Lonely planet, Gordana et Ivan, Ivetac, 14x10, 254 or., France, 2005.

COMPLETE CROATIAN, David Norris, Teach Yourself, 19,5x13, 332 or., London, 2003.

 

HIZTEGIAK, LEXIKOAK

 

DIZIONARIO COMPATTO CROATO-ITALIANO / ITALIANO-CROATO, Oltre 35.000 voci, Aleksandra  Špikić, Zanichelli, 13x13, 520 or., Bologna, 2001.

CROATIAN-ENGLISH / ENGLISH-CROATIAN, Universal Dictionary Croatian, Langenscheidt, poltsikorakoa, 10,5x7, 551 or., New York, 1987.

ENGLESKO-HRVATSKI / HRVATSKO- ENGLESKI, Univerzalni Rječnik, Mozaik knjiga, 14,5x10,5, 345 or., Zagreb, 2004.

ESPERANTO-KROATA KAJ KROATA-ESPERANTA // ESPERANTSKO-HRVATSKI I HRVATSKO-ESPERANTSKI, 11-a eldono / 11. izdanje, Naklada 1000 primjeraka, Grafokom, Gruić-Klobučar-Kocian-Pleadin, Zagreb, 2004.

FRANCUSKO-HRVATSKI / HRVATSKO- FRANCUSKI, Univerzalni Rječnik, Mozaik knjiga, 14,5x10,5, 351 or., Zagreb, 2004.

LATINSKO-HRVASKI RJEČNIK, Za škole, Izdan je drugo, Mirko Divković, 24,5x17, 1161 or., U Zagrebu, 1900.

NJEMAČKO-HRVATSKI // HRVATSKO- NJEMAČKI, Univerzalni Rječnik, Mozaik knjiga, 14,5x10,5, 276 or., Zagreb, 2004.

ŠPANJOLSKO-HRVATSKI / HRVATSKO-ŠPANJOLSKI, español-croata / croata-español, Poltsikorakoa, Dominović-Langenscheidtov Univerzalni rjećnik,   10,5x7, 528 or., Zagreb, 2003.

 

KROAZIAR ALFABETOA

CROATIAN ALPHABET

 

 

Kroazierak 30 fonema ditu -5 bokal eta 25 kontsonante- kroziar alfabetoko 30 letrei dagozkienak, hauetatik 3 digrafoak izanik. Beraz, ortografia oso fonemikoa da:

 

 

 

Croatian has 30 phonemes -5 vowels and 25 consonants-corresponding to 30 letters of Croatian alphabet, 3 of which are digraphs. Thus, the orthography is largely phonemic:

 

 

Latin alphabet IPA

A a
[a]

B b
[b]

C c
[ts]

Č č
[tʃ]

Ć ć
[tɕ]

D d
[d]

Dž dž
[dʒ]

Đ đ
[dʑ]

E e
[e]

F f
[f]

Latin alphabet
IPA

G g
[g]

H h
[x]

I i
[i]

J j
[j]

K k
[k]

L l
[l]

Lj lj
[ʎ]

M m
[m]

N n
[n]

Nj nj
[ɲ]

Latin alphabet
IPA

O o
[o]

P p
[p]

R r
[r]

S s
[s]

Š š
[ʃ]

T t
[t]

U u
[u]

V v
[ʋ]

Z z
[z]

Ž ž
[ʒ]

 

 

Kroazierak azentu tonala du: bokal bat luze nahiz labur ahoska daiteke eta azentuduna denean (bestela ez-tonala litzateke) tonua igo edo jaitsi egiten da. Ondorengo marka diakritikoak erabiltzen dira bokalak azentuatzeko: beheranzko laburra ‹ ̏› (azentu paroxitono bikoitza), goranzko laburra ‹ ̀› (azentu paroxitonoa), beheranzko luzea ‹ ̑› (labur alderantzikatua), goranzko luzea ‹´› (azentu oxitonoa). Silaba luze azentugabeak bokaletan ‹¯› makroi batekin markatzen dira. Notazio hau literatura linguistikoan erabiltzen da, edota hala behar izanik, homografoak desanbiguatzeko adibidez. Ikur hauez gainera, testu orokorretan, zirkunflexua (bokal luzea adierazteko) erabil daiteke homografoak desanbiguatzeko.

Letrak banaka ahoskatzean, germaniar alfabetoaren antzera ahoskatzen dira: : a, be, ce, če, će, de, dže, đe, e, ef, ge, ha, i, je, ka, el, elj, em, en, enj, o, pe, er, es, eš, te, u, ve, ze, že.

Kontuan izan ‹dž›, ‹lj›, eta ‹nj› digrafoak letra bakuntzat hartzen direla. Hitzak letren artean espazioa jarriz idatziz gero, letra hauek elkarturik idatzi behar dira. Adibidez:  M J E NJ A Č N I C A. Hitz batean letra kapitala lehenengoa bakarrik denean, multzoko bietatik lehenengoa bakarrik kapitalduko da: Njemačka eta ez NJemačka.

 

 

 

Croatian has pitch accent: a vowel can be pronounced short or long, and when stressed (otherwise it is non-tonic) it carries either falling or rising tone. The following diacritical marks are used when vowels are stressed: short falling ‹ ̏› (double grave accent), short rising ‹ ̀› (grave accent), long falling ‹ ̑› (inverted breve), long rising ‹´› (acute accent). Unstressed long syllables are marked with a macron ‹¯› on vowels, and unstressed short vowels are not marked. This notation is used in linguistic literature, or when precision is necessary, such as to disambiguate between homographs. Apart from these signs, in general-purpose texts, the circumflex (denoting a long vowel) can also be used to disambiguate homographs.

When the individual letters are pronounced, they are pronounced similar to the German alphabet: a, be, ce, če, će, de, dže, đe, e, ef, ge, ha, i, je, ka, el, elj, em, en, enj, o, pe, er, es, eš, te, u, ve, ze, že.

Note that the digraphs ‹dž›, ‹lj›, and ‹nj› are considered to be single letters. In cases where words are written with a space between each letter, each of these letters is written together. For instance: M J E NJ A Č N I C A. In cases where only the initial letter of a word is capitalized, only the first of the two component letters is capitalized: Njemačka and not NJemačka.