Kornikera

CORNISH, CÓRNICO, CORNIQUE

 

Language family:  Indo-European, Celtic, Insular, Brythonic.

Language codes:

        ISO  639-1    kw

        ISO  639-2    cor

        ISO  639-3    Variously:

                              cor - Modern Cornish

                              cnx - Midle Cornish

                              oco - Old Cornish

Glottolog: corn1251.

Linguist List: cnx – Midle Cornish

                         oco - Old Cornish

Linguasphere: 50-ABB-a

 

Beste izen batzuk (autoglotonimoa: kernowek, kernewek):

cornish [CRN] hik. Erresuma Batua.

curnoack alt cornish [CRN].

kernewek alt cornish [CRN].

kernowek alt cornish [CRN].

 

ERRESUMA BATUA

 

cornish (kernowek, kernewek, curnoack) [CRN] Hogei urtetik beherako batzuen lehen hizkuntza da eta 1000 bat pertsona dira kornubiera eguneroko hizkuntza dutenak eta beste 2 bat mila erraz mintzatzen dutenak (1999). Kornuallesko konterria, Ingalaterrako hego-mendebaldea. Indo-European, Celtic, Insular, Brythonic. Elebitasuna ingelesez. Haur batzuk elebidun ari dira hazten. Eliz funtzioak kornubieraz. Badira gaueskolak, korrespondentzia ikastaroak, udalekuak, jolaserako haur-taldeak. Badago kornubieraren Hizkuntz Batzorde bat. 1777an iraungi zen lehen hizkuntza bezala, baina berpizten ari da. Bi ortografia daude indarrean. Eskoletan irakasten da.

 

Hizkuntza / lengua: kornubiera / cornish / córnico / cornique.

Hiztunak / hablantes (2008): 3.500 (Wikipedia).

Herrialdea / país: Kornualles.

 

 

HISTORIA. Kornubiera (kernowek edo kernewek) hizkuntza britoniko-zeltikoa da eta galesera eta bretainiera bezalaxe, antzinako britainiar hizkuntzatik eratorria da, hau Britainia gehienean mintzatua zelarik ingelesaren nagusigoa azaldu aurretik. Hizkuntzaren berpizte prozesua Henry Jenner hizkuntza zeltikoaren zale porrokatuak abiatu zuen Handbook of the Cornish Language liburuarekin. Jennerrek XVIII. m.ko kornubiera erabili zuen baina Robert Morton Nance bere ikasleak berpizkundea XVI. m.ko kornubieran oinarritu zuen, anartean ingelesaren eragina hain handia ez zelako. Aitortza ofiziala the European Charter for Regional or Minority Languages delakoaren babesean lortu zuen 2002an.

Kornubiera tradizionalak izan bide zituen aldaerak eskualdeka, baina berreskuratzea dela eta aldaera modernoak areago dira iritzi ezberdintasunak.

 

 

HIZKUNTZA. Ezaugarri nagusiak.

Fonetika. Kontestu gramatikalaren arabera, kornikar hitzaren lehen hotsa alda daiteke. Bretainieraz bezala 4 mutazio era daude (3 galeseraz, 2 irlanderaz, manxeraz eta gaelikoz), hurrengoak: leuna (b- → v, etc.),  gogorra (b- → p), hasperendua (b aldatugabea, t- → th) y mistoa (b- → f).

Morfosintaxia.

Idazkera. Latindar alfabetoa.

 

HISTORIA. El córnico (kernowek o kernewek) es una lengua britónico-céltica y junto con el galés y bretón  desciende directamente de la antigua lengua británica, hablada en la mayor parte de Britania antes de que llegara el dominio del inglés. El proceso de recuperación inició Henry Jenner, entusiasta de la lengua céltica, con su libro Handbook of the Cornish Language. Jenner se basó en el córnico del s. XVIII pero su discípulo Robert Morton Nance reorientó hacia el córnico del s. XVI cuando todavía no estaba tan influenciado por el inglés. Su reconocimiento oficial llegó de la mano de European Charter for Regional or Minority Languages en 2002.

 

El tradicional córnico pudo poseer variedades regionales, pero debido a la naturaleza de la recuperación, las modernas variedades más tienen que ver con las diferencias de opinión.

 

LENGUA. Principales características.

Fonética. El primer sonido de una palabra córnica puede cambiar según el contexto gramatical. Como en bretón, hay 4 tipos de mutaciones (3 en galés, 2 en irlandés, manx y gaélico) que son las siguientes: suave (b- → v, tc.),  fuerte (b- → p), aspirada (b no cambiada, t- → th) y mixta (b- →

 f).

Morfosintaxis.

Escritura. Alfabeto latino.

 

 

GRAMATIKAK, METODOAK, ESKULIBURUAK

 

Literatura

 

AN SOWTER, Lyver an Salmow trelys dhe Gernewek, furv liturgek,  17x11, 192 or., Cheltenham, 1997.

AN TESTAMENT NOWYDH, Kesvan an Taves Kernewek, An Testament Nowydh, treylys dhe Gernewek (The New Testament, translated into Cornish), 21,5x15, 428 or., Cornwall, 2004.

 

KORNIKAR ALFABETOA

CORNISH ALPHABET

 

Kontsonanteak / Consonants

 

 

bilabial

labio-
dental

dental

alveolar

post-
alveolar

palatal

labio-velar

velar

glottal

plosive

p b

 

 

t d

 

 

 

k ɡ

 

nasal

m

 

 

n

 

 

 

ŋ

 

fricative

 

f v

θ ð

s z

ʃ ʒ

 

 

x

h

approximant

 

 

 

ɹ

 

j

ʍ w

 

 

lateral approximant

 

 

 

l

 

 

 

 

 

 

 

Consonant Mutation in Cornish
(Standard Written Form)

Unmutated
consonant

Soft
mutation

Aspirate
mutation

Hard
mutation

Mixed
mutation

p

b

f

-

-

t

d

th

-

-

c, k

g

h

-

-

b

v

-

p

f

d

dh

-

t

t

g1

disappears

-

c, k

h

w

-

c

wh

gw

w

-

qw

wh

m

v

-

-

f

ch

j

-

-

-

 

 

Hurrengo koadro honek adierazten ditu kornubierazko hitz batzuk ortografia ezberdinetan (Unified Cornish, Unified Cornish Revised, Kernewek Kemmyn, Revived Late Cornish, the Standard Written Form, and Kernowek Standard).

 

 

This table compares the spelling of some Cornish words in different orthographies (Unified Cornish, Unified Cornish Revised, Kernewek Kemmyn, Revived Late Cornish, the Standard Written Form, and Kernowek Standard).

 

 

 

UC

UCR

KK

RLC

SWF

KS

English

Kernewek

Kernowek

Kernewek

Kernûak

Kernewek, Kernowek

Kernowek

Cornish

gwenenen

gwenenen

gwenenenn

gwenen

gwenenen

gwenenen

bee

cadar, chayr

chayr, cadar

kador

cader, chair

kador, cador

chair, cadar

chair

kēs

cues

keus

keaz

keus

keus

cheese

yn-mēs

yn-mēs

yn-mes

a-vêz

yn-mes

in mes

outside

codha

codha

koedha

codha

kodha, codha

codha

(to) fall

gavar

gavar

gaver

gavar

gaver

gavar

goat

chȳ

chȳ

chi

choy, chi, chy

chi, chei

chy

house

gwēus

gwēus

gweus

gwelv, gweus

gweus

gweùs

lip

aber, ryver

ryver, aber

aber

ryvar

aber

ryver, aber

river mouth

nyver

nyver

niver

never

niver

nyver

number

peren

peren

perenn

peran

peren

peren

pear

scōl

scōl

skol

scoll

skol, scol

scol

school

megy

megy

megi

megi

megi, megy

megy

(to) smoke

steren

steren

sterenn

steran

steren

steren

star

hedhyū

hedhyw

hedhyw

hedhiu

hedhyw

hedhyw

today

whybana

whybana

hwibana

wiban, whiban

hwibana, whibana

whybana

(to) whistle

whēl

whēl

hwel

whêl 'work'

hwel, whel

whel

quarry

lün

luen

leun

lean

leun

leun

full

arghans

arhans

arghans

arrans

arhans

arhans

silver

arghans, mona

mona, arhans

muna

arghans, mona

arhans, mona

mona

money

 

 

Hurrengo taulak kornubierako hitzak alderatzen ditu bere hizkuntza britoniko ahizpa diren galesera eta bretainierako hitz baliokideekin eta bere hizkuntza lehengusina diren irlandera, eskoziera gaeliko eta manxerako hitzekin, ingeleseko glosa batzurekin.

 

 

The following table compares Cornish words with their equivalents from its sister Brythonic languages of Welsh and Breton and its cousin languages Irish, Scottish Gaelic and Manx, along with an English gloss.

 

 

Cornish (SWF)

Welsh

Breton

Irish

Scottish Gaelic

Manx

English

Kernewek, Kernowek

Cernyweg

Kerneveureg

Coirnis

Còrnais

Cornish

Cornish

gwenenen

gwenynen

gwenanenn

beach

seillean, beach

shellan

bee

kador, cador

cadair

kador

cathaoir

cathair

caair

chair

keus

caws

keuz

cáis

càis(e)

caashey

cheese

yn-mes

tu fas, tu allan

er-maez

amuigh

a-muigh

mooie

outside

kodha, codha

codwm, syrthio

kouezhañ

tit(im)

tuit(eam)

tuitt(ym)

(to) fall

gaver

gafr

gavr/gaor

gabhar

gobhar

goayr

goat

chi, chei

ti

teach

taigh

thie

house

gweus

gwefus

gweuz

liopa

bile

meill

lip (anatomical)

aber

aber

aber

inbhear

inbhir

inver

mouth of a river, estuary

niver

rhif, nifer

niver

uimhir

àireamh

earroo

number

peren

gellygen, peren

perenn

piorra

peur

peear

pear

skol, scol

ysgol

skol

scoil

sgoil

scoill

school

megi, megy

ysmygu

mogediñ

tobac a chaitheamh

smoc(adh)

toghtan(ey)

(to) smoke

steren

seren

steredenn

réalt

reul

rollage

star

hedhyw

heddiw

hiziv

inniu

an-diugh

jiu

today

hwibana, whibana

chwibanu

c'hwibanat

feadaíl

fead(ail)

fed(danagh)

(to) whistle

hwel, whel

chwarel

arvez

cairéal

coireall

quarral

quarry

leun

llawn

leun

lán

làn

lane

full

arhans

arian

arc'hant

airgead

airgead

argid

silver

arhans, mona

arian, pres

moneiz

airgead

airgead

argid

money

 

Esaldi arruntak / Common phrases

 

Standard Written Form ahoskera

Standard Written Form pronunciation

 

Cornish

IPA

English

Myttin da

[ˌmɪtɪn ˈdaː]

"good morning"

Dydh da

[ˌdɪˑð ˈdaː]

"good day"

Fatla genes?

[ˌfatla ˈɡɛnɛs]

"how are you?"

Yn poynt da, meur ras

[ɪn ˌpɔɪntˈdaː ˌmœˑrˈraːs]

"Well, thank you"

Py eur yw?

[pɪ ˈœːr ɪʊ]

"What time is it?"

Ple'ma Rysrudh, mar pleg?

[ˈplɛː ma rɪzˈryːð mar ˈplɛːɡ]

"Where is Redruth please?"

Yma Rysrudh ogas dhe Gambron, heb mar!

[ɪˈmaː rɪzˈryːð ˈɔɡas ðə ˈɡambrɔn hɛb ˈmaːr]

"Redruth is near Camborne, of course!"

 

Testu-lagina / Sample text

 

Yma pub den genys frank hag equal yn dynyta hag yn gwyryow. Ymons y enduys gans reson ha keskans hag y tal dhedhans omdhon an eyl orth y gela yn sperys a vredereth.

 

Itzulpena / Translation

 

 

Gizon-emakume guztiak aske jaiotzen dira, duintasun eta eskubide berberak dituztela; eta ezaguera eta kontzientzia dutenez gero, elkarren artean senide legez jokatu behar dute.

(Giza Eskubideen Aldarrikapen Unibertsaleko 1. artikulua)

 

 

All human beings are born free and equal in dignity and rights. They are endowed with reason and conscience and should act towards one another in a spirit of brotherhood.
(Article 1 of the Universal Declaration of Human Rights)