Bamurera

Language family: Niger-Congo, Atlantic-Congo, Volta-Congo, Benue-Congo, Bantoid, Southern, Wide Grassfields, Narrow Grassfields, Mbam-Nkam, Nun.

Language codes:

        ISO  639-1    -

        ISO  639-2    -

        ISO  639-3    bax

Glottolog: bamu1253.

 

Beste izen batzuk (autoglotonimoa: shüpamom):

bamoum alt bamun [BAX].

bamoun alt bamun [BAX].

bamum alt bamun [BAX].

bamum alt bamun [BAX].

bamun [BAX] hizk. Kamerun.

shumpamem alt bamun [BAX].

 

KAMERUN

 

bamun (bamoun, bamoum, bamum, shumpamem) [BAX] 215.000 hiztun (1982, SIL). Foumban inguruan Noun Dibisioaren gehiena, gehi Mifi Dibisioaren ipar muturra eta Bamboutos Dibisioaren hego-ekialdearen muturra, West probintzia. Niger-Congo, Atlantic-Congo, Volta-Congo, Benue-Congo, Bantoid, Southern, Wide Grassfields, Narrow Grassfields, Mbam-Nkam, Nun. Badu erlazioa bafanji, bamali, bambalang, bangolan hizkuntzekin. Merkatu hizkuntza. Bere idazkera propioa du, ohiko ortografiaz erabiltzen ez dena.

 

Hizkuntza / lengua: bamumera / bamum / bamun / bamoun.

Hiztunak / hablantes (2000): 250.000 (Wikipedia).

Herrialdea / país: Kamerun.

 

HISTORIA. Kamerungo talde etnikoa, g.g.b. 250.000 biztanlekoa. Bamumn erreinua (1394-1894) koloniaurrekoestatu afrikar bat izan zen, Kamerun mendebaldean ubikatua. Kamerun ipar-ekialdeko bantuen arteko mbum  talde etnikoak sortu zuten. Haren hiriburua Fumban hiri harresiduna izan zen.

1918an, posesio kolonial alemanak , Kamerun barne, Erresuma Batuak eta Frantziak banatu zituzten eta Bamum ertreinia frantsesen  menpean geratu zen. 1923an, Njoya erregea kargugabetu eta bere idazkera debekatu egin zuten frantsesek. 

 

HIZKUNTZA. Ezaugarri nagusiak.

Fonetika. Sei tonu ditu: garaia  (´), baxua (`), beheranzkoa (), ertaina (-), goranzkoa (^) eta glotis kolpea (‘).

Morfosintaxia. Hona hemen bamumeraz lehen 10 zenbakiak: í mo’/ndì (1), í pâ/mbâ (2),  í tɛt/tɛt (3), í kpâ/Kpâ (4), í tɛn/tɛn (5), ì ntú/ntú (6), ì sàmbà/sàmbà (7), ì fâmә/famә (8), ì vü’/vü’ (9), ghóm (10).

Idazkera. Latindar alfabetoa.

 

 

HISTORIA. Grupo étnico de Camerún con 250.000 habitantes aproximadamente. El reino bamum  (1394-1884) fue un estado africano precolonial ubicado en el actual oeste de Camerún. Fue fundado por los mbum, grupo étnico de los bantú que habitan en el noreste de Camerún. Su capital fue la antigua ciudad amurallada de Fumban.

En 1918, las posesiones coloniales alemanas, incluyendo Camerún, fueron divididas entre Gran Bretaña y Francia y el reino de Bamoun cayó en manos francesas. En 1923, Njoya fue depuesto y su escritura prohibida por los franceses.

 

LENGUA. Principales características.

Fonética. Posee seis tonos: alto (´), bajo (`),  descendente, medio (-), ascendente (^), golpe de glotis (’).

Morfosintaxis. Los 10 primeros números en bamún son: í mo’/ndì (1), í pâ/mbâ (2),  í tɛt/tɛt (3), í kpâ/Kpâ (4), í tɛn/tɛn (5), ì ntú/ntú (6), ì sàmbà/sàmbà (7), ì fâmә/famә (8), ì vü’/vü’ (9), ghóm (10).

 

Escritura. Alfabeto latino.

 

 

GRAMATIKAK, METODOAK, ESKULIBURUAK

 

PARLONS BAMOUN, Emmanuel Matateyou, L’Harmattan, gramatika eta hiztegia, 21,5x13, 334 or., Paris,  2002.

 

Parlons bamoun liburuaren sinopsia:

 

Dans ce livre qui lève un pan de voile sur le peuple Bamoun (Cameroun), l’auteur dans un style clair et simple entraîne le lecteur à la découverte de l’univers fascinant de ce qui fut autrefois le royaume Bamoun. Comme des petits contes servis dans un monde  magique et féerique, les chapitres sont dévorés sans se fair engloutir, renforçant l’appetir de la découverte de l’inestimable patrimoin culturel du peuple Bamoun. Récits des origines, architecture, spiritualité, peinture de la société, évolution dans la modernité, emprunts linguistiques, ce livre est un véritable cocktail d’informations, un florilège diapré qui séduit tout à la fois par l’originalité des sujets développés et la singulière liberté d’esprit avec laquelle les traditions Bamoun ont été présentées. Parlons Bamoun est une autre façon de renouer avec l’Afrique des origines et d’entrer dans la mémoire du monde.

 

BAMUMERA ALFABETOA

BAMUM ALPHABET

 

Bokal bakunak / The simple vowels

 

Front

Central

Back

i   y

?

?   u

e

?

 

?

 

?

 

a

 

 

Kontsonanteak / The consonants

 

Labial

Alveolar

Post-
alveolar

Velar

Labialized
velar

Labial-
velar

Glottal

p

t

 

k

k?

kp

?

b

d

 

?

??

?b

 

mp

nt

 

?k

?k?

?

 

mb

nd

 

??

???

?

 

f

s

?

x

?

 

 

v

z

?

?

?

 

 

?f

?

??

 

 

 

 

?v

?

??

 

 

 

 

m

n

?

?

??

?m

 

 

r   l

j

 

w

 

 

 

Bamunera silabategia / Bamum syllabary   

 

 

Bamum silabategia Bamumeko King Ibrahim Njoya erregeak asmatu zuen 1896an. Erregeak halaber bildu zituen bere herriaren  historia kontatzen zuten eskuizkribu ugari eta idazkera hau erabili zuen gainera farmakopea bat osatzeko, egutegia egiteko, erregistroak mantentzeko eta legeak idazteko.

Kamerunen parte bat frantsesen kontrolpean erori zenean 1919an, liburutegiak eta prentsa idatziak suntsitu egin zituzten, bamuneraz idatzitako liburu asko txikitu eta eskoletan idazten irakastea debekatua egon zen. Kamerunek independentzia lortu zuenean 1960an, Njoyaren seme eta ondorengoak, Seidou Njimoluh-ek bamumerazko hainbat eskuizkribu eta material bildu eta aitak jasotako museoan jarri zituen.

 

The Bamum syllabary was invented in 1896 by King Ibrahim Njoya of the Bamum. The king also collected numerous manuscripts containing the history of his people, and used his script to compile a pharmacopoeia, to design a calendar, and to keep records and for law.

After part of Cameroon came under French control in 1919, the libraries and the printing press were destroyed, many of the books in the Bamum script were destroyed, and the teaching of the script in schools was banned. After Cameroon became independent in 1960, Nyoja's son and heir, Seidou Njimoluh, collected such Bamum manuscripts and other materials that survived and put them in his father's museum.

 

 

Bamumeraren silabategia / Bamum syllabary (A-ka-u-ku)