Agni indeniera

ANYIN, AGNI INDENIE / AGNI INDÉNIÉ

 

Language family: Niger-Congo, Atlantic-Congo, Volta-Congo, Kwa, Nyo, Potou-Tano, Tano, Central, Bia, Northern.

Language codes:

        ISO  639-1     -

        ISO  639-2     -

        ISO  639-3      Either:

                               any – Anyin

                               mtb

 

Beste izen batzuk (autoglotonimoa: anyin):

agni alt anyin [ANY].

anyi alt anyin [ANY].

anyin [ANY] hizk. Boli Kosta; baita Ghana ere.

 

BOLI KOSTA

 

anyin (anyi, agni) [ANY] 610.000 hiztun (1993, SIL), 10.000 - 100.000 bigarren hizkuntza dutenak Boli Kostan. Bi herrialdeetako populazio osoa 810.000. Hegoaldeko eskualdea, Abidjan eta Aboisso departamenduak; Eskualde eki-zentrala, Abengourou eta Agnibilekrou departamenduak; ipar-ekialdeko eskualdea, Bondoukou eta Tanda departamenduak; eskualde ipar-zentrala, M’bahiakro Departamendua; eta Eskualde Zentrala, Bongouanou eta Daoukro departamenduak. Kulango eta Abron artean iparraldera; nzema, abure, eta lagoon hizkuntzak hegoaldera; baulé mendebaldera; twi Ghanan ekialdera. Halaber mintzatua Ghanan ere. Niger-Congo, Atlantic-Congo, Volta-Congo, Kwa, Nyo, Potou-Tano, Tano, Central, Bia, Northern. Dialektoak: sanvi, indenie, bini, bona, moronou, djuablin, ano, abe, barabo, alangua. Baulearen gertukoena eta nzemaren hurbilekoa. Elebitasuna frantsesez. Jula, twi. Irrati-programak.

 

GHANA

 

anyin (anyi, agni) [ANY] 200.000 hiztun (1995, SIL). Abronen artean iparraldera; nzema hegoaldera; Boli Kosta mendebaldera, twi ekialdera. Aowin dialektoa Ghanan dago. Niger-Congo, Atlantic-Congo, Volta-Congo, Kwa, Nyo, Potou-Tano, Tano, Central, Bia, Northern. Dialektoa: aowin (brissa, brosa). Sehwiaren oso gertukoa. Elebitasuna twieraz. Agian beharrezkoa da ortografia egokitzea Boli Kostako materialentzat. Ikus sarrera nagusia Boli Kostan.

 

Hizkuntza / lengua: agni indeniera / anyin / agni indenie / agni indénié.

Hiztunak / hablantes (2002): 810.000 (Ethnologue).

Herrialdea / país: Boli Kosta, Ghana.

 

HISTORIA. Agni indenie hizkuntza, nagusiki Abenguru departamentuan mintzatua, agni hizkuntzen familiako parte da, aldi berean berak dozena bat mintzaira dituelarik. Indeniek 8 suprefektura ditu, 74 herri eta 6 kantoi: Amélékia, Anianssure, Bettié, Niable, Yakassé, Zaranou. Agni genetikoki kwa hizkuntzen familiakoa da eta tano zentral garrantzizko hizkuntzen azpitaldekoa da. Eskualde honetako mintzabide garrantzizkoena. Zeremonietan bera da ofizioko hizkuntza: ezkontzak, auziak konpontzean, erregea edo kantoi nbateko buruzagia izendatzean, hiletetan etab.

HIZKUNTZA. Ezaugarri nagusiak.

Fonetika. A) Agnik 21 kontsonante ditu. B) Ez du ezpain-belarrik (kp, gb). C) Hizkuntza tonala da. Lau tonu ditu: garaia (´), baxua (`), goranzkoa (ˇ), beheranzkoa (^). D) Sistema bokalikoak  14 tinbre bokaliko ditu: 9 ahokari eta 5 sudurkari. E) Badira gertaera morfofonologiko batzuk alternantzia kontsonantikoa, elisioa, kontsonantea edo bokala erortzea eta harmonia bokalikoaren testigantza ematen dutenak.

Morfosintaxia. A) Singularra zero morfemak ezaugarritzen du, hau ohikoena izanik. B) Plurala [mɔ] morfema erantsiz lortzen da. C) Hona hemen agni indéniéraz lehen 10 zenbakiak: kύ (1), nu (2), ńzà (3), ńnà (4), nnú (5), nzíá (6), nzó (7), mɔcùe (8), ngùlá (9), búlú (10).

Idazkera. Latindar alfabetoa.

HISTORIA. La lengua agni indenie, hablada principalmente en el departamento de Abenguru, es una variedad que forma parte de la familia de las lenguas agni contando ella misma  una dezena de otras hablas. Indenie está constituido por 8 subprefecturas y abarca 74 pueblos y 6 cantones: Amélékia, Anianssure, Bettié, Niable, Yakassé, Zaranou. La agni forma parte genéticamente de la gran familia de las lenguas kwa y pertenece al importante subgrupo de las lenguas tano central. Es en esta zona el medio principal de comunicación. Es la lengua de oficio en las ceremonias: matrimonios, arreglos de conflictos, entronización de un rey o de un jefe de cantón, funerales, etc.

LENGUA. Principales características.

Fonética. A) La lengua posee 21 consonantes. B) No posee labio-velares (kp, gb). C) Es lengua tonal. Posee 4 tonos: alto (´), bajo  (`), ascendente (ˇ), descendente (^). D) El sistema vocálico se compone de 14 timbres vocálicas: 9 orales y 5 nasales. E). Existen algunos hechos morfofonológicos que atestiguan  la alternancia consonántica, la elisión, caída de consonante o vocal, la armonía vocal.

Morfosintaxis. A) El singular puede simbolizarse por el morfema cero, que es el caso más frecuente. B) El plural se forma añadiendo al nombre el morfema [mɔ]. C) Los 10 primeros números en agni indenie son: kύ (1), nu (2), ńzà (3), ńnà (4), nnú (5), nzíá (6), nzó (7), mɔcùe (8), ngùlá (9), búlú (10).

Escritura. Alfabeto latino.

 

GRAMATIKAK, METODOAK, ESKULIBURUAK

 

PARLONS AGNI INDÉNIÉ, Firmin Ahoua eta Sandrine Adouakou,  L’Harmattan, gramatika eta hiztegia, 21,5x13, 138 or., Paris,  2009.

 

Parlons agni indénié liburuaren sinopsia:

 

Parlons agni s’inscrit par le titre et par le contenu dans cette série, dont le but est de vulgariser les langues du monde. L’ouvrage donne un aperçu de l'agni indénié, langue tano parlée en Côte d'Ivoire, du système des sons, de la morpho-syntaxe, du lexique et propose des éléments de conversation courante. Le lecteur trouvera des informations sur les coutumes et les traditions des Agnis indéniés. La monographie vise  le large public désirant apprendre à parler la langue agni, ainsi que les locuteurs agnis souhaitant comprendre la structure de leur langue. Cet ouvrage est une modeste contribution visant à encourager la publication de travaux sur une langue fascinante.

 

AGNI INDENIE ALFABETOA

ANYIN ALPHABET

 

Testu-lagina agnieraz / Sample text in anyin.

 

 

 

 

Itzulpena / Translation

 

 

Hasieran bazen Hitza. Hitza Jainkoarekin zegoen eta Hitza Jainko zen. Hasieran Jainkoarekin zegoen Hitza. Gauza guztiak beronen bidez egin ziren, eta egindakotik ezer ez da berau gabe egin. Hitzarengan zegoen bizia, eta bizia gizakien argia zen; argi horrek ilunpetan egiten du argi, baina ilunpeek ez zuten onartu. Agertu zen gizon bat Jainkoak bidalia; Joan zuen izena. Testigu izatera etorri zen, argiaz testigantza egitera, beraren mezuaren bidez sinets zezaten. Ez zen hura argia, argiaren testigantza egin behar zuena baizik.

 

 

In the beginning was the Word, and the Word was with God, and the Word was God. The same was in the beginning with God. All things were made by him, and without him was not any thing made that was made. In him was life, and the life was the light of men. And the light shineth in darkness, and the darkness comprehended it not. There was a man sent from God, whose name was John. The same came for a witness, to bear withness of the Light, that all men through him might believe. He was not that Light, but was sent to bear witness of that Light.

 

 

AGNI INDENIERA

ANYIN, AGNI INDENIE / AGNI INDÉNIÉ

 

Language family: Niger-Congo, Atlantic-Congo, Volta-Congo, Kwa, Nyo, Potou-Tano, Tano, Central, Bia, Northern.

Language codes:

        ISO  639-1     -

        ISO  639-2     -

        ISO  639-3      Either:

                               any – Anyin

                               mtb

 

Beste izen batzuk (autoglotonimoa: anyin):

agni alt anyin [ANY].

anyi alt anyin [ANY].

anyin [ANY] hizk. Boli Kosta; baita Ghana ere.

 

BOLI KOSTA

 

anyin (anyi, agni) [ANY] 610.000 hiztun (1993, SIL), 10.000 - 100.000 bigarren hizkuntza dutenak Boli Kostan. Bi herrialdeetako populazio osoa 810.000. Hegoaldeko eskualdea, Abidjan eta Aboisso departamenduak; Eskualde eki-zentrala, Abengourou eta Agnibilekrou departamenduak; ipar-ekialdeko eskualdea, Bondoukou eta Tanda departamenduak; eskualde ipar-zentrala, M’bahiakro Departamendua; eta Eskualde Zentrala, Bongouanou eta Daoukro departamenduak. Kulango eta Abron artean iparraldera; nzema, abure, eta lagoon hizkuntzak hegoaldera; baulé mendebaldera; twi Ghanan ekialdera. Halaber mintzatua Ghanan ere. Niger-Congo, Atlantic-Congo, Volta-Congo, Kwa, Nyo, Potou-Tano, Tano, Central, Bia, Northern. Dialektoak: sanvi, indenie, bini, bona, moronou, djuablin, ano, abe, barabo, alangua. Baulearen gertukoena eta nzemaren hurbilekoa. Elebitasuna frantsesez. Jula, twi. Irrati-programak.

 

GHANA

 

anyin (anyi, agni) [ANY] 200.000 hiztun (1995, SIL). Abronen artean iparraldera; nzema hegoaldera; Boli Kosta mendebaldera, twi ekialdera. Aowin dialektoa Ghanan dago. Niger-Congo, Atlantic-Congo, Volta-Congo, Kwa, Nyo, Potou-Tano, Tano, Central, Bia, Northern. Dialektoa: aowin (brissa, brosa). Sehwiaren oso gertukoa. Elebitasuna twieraz. Agian beharrezkoa da ortografia egokitzea Boli Kostako materialentzat. Ikus sarrera nagusia Boli Kostan.

 

Hizkuntza / lengua: agni indeniera / anyin / agni indenie / agni indénié.

Hiztunak / hablantes (2002): 810.000 (Ethnologue).

Herrialdea / país: Boli Kosta, Ghana.

 

 

HISTORIA. Agni indenie hizkuntza, nagusiki Abenguru departamentuan mintzatua, agni hizkuntzen familiako parte da, aldi berean berak dozena bat mintzaira dituelarik. Indeniek 8 suprefektura ditu, 74 herri eta 6 kantoi: Amélékia, Anianssure, Bettié, Niable, Yakassé, Zaranou. Agni genetikoki kwa hizkuntzen familiakoa da eta tano zentral garrantzizko hizkuntzen azpitaldekoa da. Eskualde honetako mintzabide garrantzizkoena. Zeremonietan bera da ofizioko hizkuntza: ezkontzak, auziak konpontzean, erregea edo kantoi nbateko buruzagia izendatzean, hiletetan etab.

 

 

HIZKUNTZA. Ezaugarri nagusiak.

Fonetika. A) Agnik 21 kontsonante ditu. B) Ez du ezpain-belarrik (kp, gb). C) Hizkuntza tonala da. Lau tonu ditu: garaia (´), baxua (`), goranzkoa (ˇ), beheranzkoa (^). D) Sistema bokalikoak  14 tinbre bokaliko ditu: 9 ahokari eta 5 sudurkari. E) Badira gertaera morfofonologiko batzuk alternantzia kontsonantikoa, elisioa, kontsonantea edo bokala erortzea eta harmonia bokalikoaren testigantza ematen dutenak.

Morfosintaxia. A) Singularra zero morfemak ezaugarritzen du, hau ohikoena izanik. B) Plurala [mɔ] morfema erantsiz lortzen da. C) Hona hemen agni indéniéraz lehen 10 zenbakiak: kύ (1), nu (2), ńzà (3), ńnà (4), nnú (5), nzíá (6), nzó (7), mɔcùe (8), ngùlá (9), búlú (10).

Idazkera. Latindar alfabetoa.

 

 

HISTORIA. La lengua agni indenie, hablada principalmente en el departamento de Abenguru, es una variedad que forma parte de la familia de las lenguas agni contando ella misma  una dezena de otras hablas. Indenie está constituido por 8 subprefecturas y abarca 74 pueblos y 6 cantones: Amélékia, Anianssure, Bettié, Niable, Yakassé, Zaranou. La agni forma parte genéticamente de la gran familia de las lenguas kwa y pertenece al importante subgrupo de las lenguas tano central. Es en esta zona el medio principal de comunicación. Es la lengua de oficio en las ceremonias: matrimonios, arreglos de conflictos, entronización de un rey o de un jefe de cantón, funerales, etc.

 

LENGUA. Principales características.

Fonética. A) La lengua posee 21 consonantes. B) No posee labio-velares (kp, gb). C) Es lengua tonal. Posee 4 tonos: alto (´), bajo  (`), ascendente (ˇ), descendente (^). D) El sistema vocálico se compone de 14 timbres vocálicas: 9 orales y 5 nasales. E). Existen algunos hechos morfofonológicos que atestiguan  la alternancia consonántica, la elisión, caída de consonante o vocal, la armonía vocal.

 

Morfosintaxis. A) El singular puede simbolizarse por el morfema cero, que es el caso más frecuente. B) El plural se forma añadiendo al nombre el morfema [mɔ]. C) Los 10 primeros números en agni indenie son: kύ (1), nu (2), ńzà (3), ńnà (4), nnú (5), nzíá (6), nzó (7), mɔcùe (8), ngùlá (9), búlú (10).

Escritura. Alfabeto latino.

 

 

GRAMATIKAK, METODOAK, ESKULIBURUAK

 

PARLONS AGNI INDÉNIÉ, Firmin Ahoua eta Sandrine Adouakou,  L’Harmattan, gramatika eta hiztegia, 21,5x13, 138 or., Paris,  2009.

 

Parlons agni indénié liburuaren sinopsia:

 

Parlons agni s’inscrit par le titre et par le contenu dans cette série, dont le but est de vulgariser les langues du monde. L’ouvrage donne un aperçu de l'agni indénié, langue tano parlée en Côte d'Ivoire, du système des sons, de la morpho-syntaxe, du lexique et propose des éléments de conversation courante. Le lecteur trouvera des informations sur les coutumes et les traditions des Agnis indéniés. La monographie vise  le large public désirant apprendre à parler la langue agni, ainsi que les locuteurs agnis souhaitant comprendre la structure de leur langue. Cet ouvrage est une modeste contribution visant à encourager la publication de travaux sur une langue fascinante.

 

AGNI INDENIE ALFABETOA

ANYIN ALPHABET

 

Testu-lagina agnieraz / Sample text in anyin.

 

 

 

 

 

 

 

 

Itzulpena / Translation

 

 

Hasieran bazen Hitza. Hitza Jainkoarekin zegoen eta Hitza Jainko zen. Hasieran Jainkoarekin zegoen Hitza. Gauza guztiak beronen bidez egin ziren, eta egindakotik ezer ez da berau gabe egin. Hitzarengan zegoen bizia, eta bizia gizakien argia zen; argi horrek ilunpetan egiten du argi, baina ilunpeek ez zuten onartu. Agertu zen gizon bat Jainkoak bidalia; Joan zuen izena. Testigu izatera etorri zen, argiaz testigantza egitera, beraren mezuaren bidez sinets zezaten. Ez zen hura argia, argiaren testigantza egin behar zuena baizik.

 

 

In the beginning was the Word, and the Word was with God, and the Word was God. The same was in the beginning with God. All things were made by him, and without him was not any thing made that was made. In him was life, and the life was the light of men. And the light shineth in darkness, and the darkness comprehended it not. There was a man sent from God, whose name was John. The same came for a witness, to bear withness of the Light, that all men through him might believe. He was not that Light, but was sent to bear witness of that Light.