a-saila Urduera | Gramateka

Urduera

URDU, URDÚ, OURDOU

 

Language family: Indo-European, Indo-Iranian, Indo-Aryan, Central zone, Western Hindi, Hindusani.

Language codes:

        ISO  639-1   ur

        ISO  639-2   urd

        ISO  639-3   urd

Glottolog: urdu1245.

Linguasphere:  59-AAF-q (with Hindi, including 58 varieties:

                    59-AAF-qaa to 59-AAF-qil).

 Beste izen batzuk (autoglotonimoa: ردو):

islami alt urdu [URD].

undri alt urdu [URD].

urdu [URD] hizk. Pakistan; baita Afganistan, Alemania, Arabiar Emirerri Batuak, Bahrain, Bangladesh, Bostwana, Erresuma Batua, Fiji, Guyana, Hegoafrika, India, Malawi, Maurizio, Nepal, Norvegia, Oman, Qatar, Saudi Arabia, Thailandia, Zambia ere.

urudu alt urdu [URD].

INDIA

 urdu (islami, undri, urudu) [URD] 48.062.000 hiztun (1997, ima) Jammu eta Kashmir eta Indiako alderdi askotako musulmanak. Indo-European, Indo-Iranian, Indo-Aryan, Central zone, Western Hindi, Hindusani. Dialektoak: dakhini (dakani, deccan, desia, mirgan), pinjari, rekhta (rekhti). Dakhini urdua baino libreago dago persiera eta arabieratik hartutako maileguei buruz. Rekhta urdu mota bat da poesian erabilia. Hizkuntza nazionala, arabiar idazkera urdu eta dakhini bientzat. Ikus sarrera nagusia Pakistanen.

 PAKISTAN

 urdu [URD] 10.719.000 ama hizkuntza duten hiztunak (1993), populazioaren % 7,57; herrialde guztietako populazio osoa 60.290.000 edo gehiago; barne eginik 2. hizkuntzatzat dutenak: 104.000.000 (1999, WA). Halaber mintzatua Afganistan, Alemania, Arabiar Emirerri Batuak, Bahrain, Bangladesh, Bostwana, Erresuma Batua, Fiji, Guyana, Hegoafrika, India, Malawi, Maurizio, Nepal, Norvegia, Oman, Qatar, Saudi Arabia, Thailandia eta Zambian ere. Indo-European, Indo-Iranian, Indo-Aryan, Central zone, Western Hindi, Hindusani. Ulerkorra hindierarekin, baina hiztegi formala dauka arabiera eta persieratik mailegatuta. 2. edo 3. hizkuntza pakistaniar gehienentzat, ama hizkuntzarik ez dutenentzat. Hizkuntza nazionala, gramatika, arabiar idazkera nastaliq estiloaz aparteko ikur batzuekin.

 Hizkuntza / lengua: urduera / urdu / urdú / urdu.

Hiztunak / hablantes (2002): 104.000.000 milioi 2. izkuntzatzat dutenak barne (Wiquipedia).

Herrialdea / país: Hyderabad, Bijapur, Gulbarga eta Indiako beste hainbat hiri musulman eta iparraldeko hiri handiak (51.330.000); Pakistan (11.570.000).

 

 

HISTORIA. Indo-ariar familiako indoeuropar hizkuntza, birtualki hindiera bera, baina alfabetoz bereizia. Pakistanen hizkuntza ofiziala da eta hizkuntza behikular bezala dago oso zabaldua, baina bitxia bada ere %8rentzat da bakarrik ama-hizkuntza. Pakistanek barietate etniko handia du eta horixe erakusten du Pakistan toponimoa eman duen akronimoak: P(unjabi + A(fganoak) + K(ashmir) + S(ind) + (Belutxis)tan. Urdu izenak turkieran ditu bere erroak eta “gudarostea” esan nahi du.

 

 

 

Hindiak eta urduak jatorrian hizkuntza bat eta bera osatzen zuten, indostaniera. Urdua jaio zen jatorriz arabiarra zen pertsiar kulturaren eraginez. Aldi berean, hindiera bereizi zen hizkuntzaren jatorri sanskritora itzuli eta arabiar eragina abandonatzearen ondorioz,  batik-bat hiztegiko arabiar eragina. Diferentzia hauek izan arren, hindiera-urdua hizkuntzen batasuna guztiz nabarmena da.

 

 

XVIII. m.an subirano mongolen gorteko hizkuntza izan zen.

 

HIZKUNTZA. Ezaugarri nagusiak.

Fonetika. A) e eta o ia beti luzeak dira.  e fonemak 2 aldaera ditu: bata itxia (espainierarena bezalakoa) eta irekia (è katalana edo frantsesa bezalakoa). B) Kontsonante bereziak erretroflexuak dira: d, t, r,  eta hurrengo palatalak: s, ingeleseko sh bezalakoa eta y argentinarra edo j katalana edo frantsesa bezalako beste bat.

Morfosintaxia. A) Bere egitura linguistikoa hindieraren berdina da. Hiztun musulmanentzat arabiar eta pertsiar eragina da urduaren ezaugarri bat. B) Hona hemen urduaz lehenengo 10 zenbakiak: ek (1), do (2), tīn (3), chār (4), pāńch (5), chhe (chhay) (6), sāt (7), āh (8), nau (now) (9), das (10).

Idazkera. Sanskritoaren devanagari alfabetoz idazten den hindiera ez bezala, musulman bihurtutako herriek mintzatzen duten urduak arabiar alfabetoa erabiltzen du pertsiar bertsioan eta letra osagarri batzuekin. Eskuin-ezker idazten da.

 

HISTORIA. Lengua indoeuropea de la familia indo-aria, virtualmente la misma que el hindi, de la que se distingue por el alfabeto. Es lengua nacional en Pakistán y, por tanto, de enseñanza obligatoria en las escuelas. Está extendido como legua vehicular, pero curiosamente es lengua materna de solo el 8% de la población. El país tiene una gran variedad étnica, recogida en el acrónimo P(unjabí) + A(fganos) + K(ashmir) + S(ind) + (Beluchis)tan, que crean el topónimo Pakistán. El nombre urdú tiene sus raíces en el turco y significa “ejército”.

El hindi y el urdú constituyeron originariamente una lengua única, el indostaní. El urdú nació de la profunda influencia de la cultura persa se origen árabe. El hindi, por su parte, se desgaja como consecuencia de una vuelta a los orígenes sánscritos de la lengua y un abandono de la influencia árabe, en particular la que persevera en el vocabulario. A pesar de estas diferencias,  la unidad lingüística del grupo hindi-urdú es evidente.

El urdú fue la lengua de la corte de los soberanos mongoles en el s. XVIII.

 

LENGUA. Principales características.

Fonética. A) La e y la o son casi siempre largas. La e presenta 2 variantes: cerrada (como la española) y abierta (como la è catalana o francesa). B) Las consonantes especiales son las retroflexas: d, t, r, y las palatales: s, como sh en inglés y otra equivalente a la y argentina o j catalana o francesa.

 

Morfosintaxis. A) Su estructura lingüística se corresponde con la del hindi. Propia del urdú es su influencia árabe y persa para los hablantes musulmanes. B) Los 10 primeros números en urdú son: ek (1), do (2), tīn (3), chār (4), pāńch (5), chhe (chhay) (6), sāt (7), āh (8), nau (now) (9), das (10).

 

 

Escritura. A diferencia del hindi, que se escribe con alfabeto devanagari del sánscrito, el urdú, hablado por poblaciones convertidas al Islam, usa el alfabeto árabe en  su versión persa al que añade unas cuantas letras suplementarias. Se escribe de derecha a izquierda.

 

 

GRAMATIKAK, METODOAK, ESKULIBURUAK

 HINDI & URDU PHRASEBOOK, With comprehensive dictionary, Lonely Planet, 2nd edition, Ricahrd Delacy, 14x9,5, 254 or., USA-UK-Canada, 1998.

THE MUNSHI, A standar hindustani grammar, Seventh ed. Mohamed Akbar Khan Haidari, M.R.A.S., 22,5x14, 212 or., Delhi, 1927.

URDU, Edukia: I. Hello! Where is Victoria Road? II. Please come in and take a seat. III. Do you like Pakistani food? IV. Life is not bad! V. What do you do every day? VI. By the seaside. VII. We don't have a reservation. VIII. Can we have the bill? IX. Where is my wife? X. What a splendid hotel! XI. I'll show you my village. XII. We're off to Delhi. XIII. Did you pack the luggage yourself? XIV. Let's talk only in Urdu! XV. How long have you been in Delhi,Teach yourself, David Matthews and Mohamed Kasim Dalvi, 20x13, 318 or., London, 2003.

 HIZTEGIAK, LEXIKOAK

 ENGLISH-ENGLISH-URDU DICTIONARY, Second edition,  Zafar Saeed (M.A.), 16x10,  444 or., New Delhi, 2005.

ESPAÑOL-INGLÉS-URDÚ, P. Nieto, 250 or., Barcelona, 2001.

VOCABULARIO ESPAÑOL URDÚ Y FONÉTICO TRIVERSA, Lehen edizioa, Pablo Nieto Morejón, autor-editor, editorial Sísifo, 14,5x10,5, 484 or., Barcelona, 2004.

VOCABULARIO ESPAÑOL-INGLÉS-URDÚ Y VICEVERSA, Lehen edizioa, Pablo Nieto Morejón, autor-editor, editorial Sísifo, 14,5x10,5, 250 or., Barcelona, 2001.

 

URDU ALFABETOA

URDU ALPHABET

 

 Urdu alfabetoa, letren izenak devanāgarī eta latindar alfabetoetan

The Urdū alphabet, with names in the Devanāgarī and Latin alphabets

 

Letter

Name of letter

Transcription

 IPA

ا

alif

-

-

ب

be

b

[b]

پ

pe

p

[p]

ت

te

t

[t̪]

ٹ

ṭe

[ʈ]

ث

se

s

[s]

ج

jīm

j

[d͡ʒ]

چ

che

ch

[t͡ʃ]

ح

baṛī he

h

[h]

خ

khe

kh

[x]

د

dāl

d

[d̪]

ڈ

ḍāl

[ɖ]

ذ

zāl

dh

[z]

ر

re

r

[r]

ڑ

ṛe

[ɽ]

ز

ze

z

[z]

ژ

zhe

zh

[ʒ]

س

sīn

s

[s]

ش

shīn

sh

[ʃ]

ص

su'ād

[ʂ]

ض

zu'ād

[z]

ط

to'e

t

[t]

ظ

zo'e

[ʐ]

ع

‘ain

'

-

غ

ghain

gh

[ɣ]

ف

fe

f

[f]

ق

qāf

q

[q]

ک

kāf

k

[k]

گ

gāf

g

[ɡ]

ل

lām

l

[l]

م

mīm

m

[m]

ن

nūn

n

[n]

و

vā'o

v, o, or ū

[ʋ], [oː], or [uː]

ہ, ﮩ, ﮨ

choṭī he

h

[h]

ھ

do chashmī he

h

[ʰ]

ء

hamza

'

[ʔ]

ی

ye

y, i

[j] or [iː]

ے

bari ye

ai or e

[ɛː], or [eː]

 Bokalak / Vowels

 

 

Urdueraz bokalak kontsonanteak ere izan daitezkeen letrez adierazten dira. Bokal hots asko letra bakarrez adieraz daitezke. Nahasketa gerta daiteke, baina normalean asko da kontestua hots zuzena aurkitzeko.

 

 

Vowels in Urdu are represented by letters that are also considered consonants. Many vowel sounds can be represented by one letter. Confusion can arise, but context is usually enough to figure out the correct sound.

 

 Bokalen taula / Vowel chart

 

Romanization

Pronunciation

Final

Medial

Initial

a

/ə/

 File:Zabar-malplena.svg  File:Zabar-malplena.svg  File:AlifZabar-komenca-malplena.svg

ā

/ɑː/

 File:Alif-fina-malplena.svg  File:Alif-meza-malplena.svg  File:AlifMadd-komenca-malplena.svg

i

/ɪ/

 File:Hamzah-Urdua-fina-malplena.svg  File:Zer-malplena.svg  File:AlifZer-komenca-malplena.svg

ī

/iː/

 File:CHoTTiiYe-fina-malplena.svg  File:CHoTTiiYe-meza-malplena.svg  File:CHoTTiiYe-komenca-malplena.svg

u

/ʊ/

 File:Pesh-malplena.svg  File:Pesh-malplena.svg  File:AlifPesh-komenca-malplena.svg

ū

/uː/

 File:VaaoUlTTaapesh-fina-malplena.svg  File:VaaoPesh-meza-malplena.svg  File:AlifVaao-komenca-malplena.svg

e

/eː/

 File:BaRRiiYe-fina-malplena.svg  File:CHoTTiiYe-meza-malplena.svg  File:AlifCHoTTiiYe-komenca-malplena.svg

ai

/ɛ/ or /ɑɪ/

 File:BaRRiiYeZabar-fina-malplena.svg  File:CHoTTiiYe-meza-malplena.svg  File:CHoTTiiYe-komenca-malplena.svg

o

/oː/

 File:Vaao-fina-malplena.svg  File:Vaao-meza-malplena.svg  File:AlifVaao-komenca-malplena.svg

au

/ɑu/

 File:VaaoZabar-fina-malplena.svg  File:VaaoZabar-meza-malplena.svg  File:AlifZabarVaao-komenca-malplena.svg

 Bokal laburrak / Short vowels

 

Vowel

Name

Transcription

IPA

بَ

zabar

ba

/ə/

بِ

zer

bi

/ɪ/

بُ

pesh

bu

/ʊ/

 

 

Kontsonante erretrofelxuak ez zeuden irudikatuak persiar alfabetoan eta, beraz, urduerarentzat sortu egin behar izan zuten. Hau erdiesteko,  ط (to'e) gainhizkia dagokion kontsonante horzkariaren gainean ezarriz lortu zuten.

 

 

Retroflex consonants were not present in the Persian alphabet, and therefore had to be created specifically for Urdū. This was accomplished by placing a superscript ط (to'e) above the corresponding dental consonants.

 

 

Letter

Name

IPA

ٹ

ṭe

[ʈ]

ڈ

ḍāl

[ɖ]

ڑ

aṛ

[ɽ]

 

Transcription

IPA

بھا

bhā

[bʱɑː]

پھا

phā

[pʰɑː]

تھا

thā

[t̪ʰɑː]

ٹھا

ṭhā

[ʈʰɑː]

جھا

jhā

[d͡ʒʱɑː]

چھا

chā

[t͡ʃʰɑː]

دھا

dhā

[dʱɑː]

ڈھا

ḍhā

[ɖʱɑː]

‎ڑھا

ṛhā

[ɽʱɑː]

کھا

khā

[kʰɑː]

گھا

ghā

[ɡʱɑː]

 Urdu alfabetoa / Urdu abjad

 

 Urdu numeralak / Urdu numerals

 

 Testu-lagina urdueraz / Sample text in Urdu

 

 Letraldaera / Transliteration

 Tamām insān āzād ôr ḥuqūq-o ʿizzat ke ėʿtibār se barābar peidā hū'e heiṅ. Inheṅ żamīr ôr ʿaql vadīʿat hū'ī he. Isli'e inheṅ ek dūsre ke sāth bhā'ī čāre kā sulūk karnā čāhi'e.

 Itzulpena / Translation

 

 

Gizon-emakume guztiak aske jaiotzen dira, duintasun eta eskubide berberak dituztela; eta ezaguera eta kontzientzia dutenez gero, elkarren artean senide legez jokatu behar dute.

(Giza Eskubideen Aldarrikapen Unibertsaleko 1. artikulua)

 

 

All human beings are born free and equal in dignity and rights. They are endowed with reason and conscience and should act towards one another in a spirit of brotherhood.
(Article 1 of the Universal Declaration of Human Rights)