a-saila Nederlandera | Gramateka

Nederlandera

DUTCH, HOLANDÉS, HOLLANDAIS/NÉERLANDAIS

 

Language family: Indo-European, Germanic, West, Low Saxon-Low Franconian, Low Franconian.

Language codes:

        ISO  639-1   nl

        ISO  639-2   dut (B)

 nld (T)

        ISO  639-3   Variously

                              nld – Dutch/Flrmish

                              vls – West Flemish (Vlaams)

                              zea – Zealandic (Zeeuws)

Glottolog: mode1257.

Linguasphere: 52-ACB-a (varieties: 52-ACB-aa to -an).

 

Beste izen batzuk (autoglotonimoa:  nederlands).

dutch [DUT] hizk. Herbehereak (Holanda); baita Alemania, AEB, Arabiar Emirerri Batuak, Aruba, Australia, Filipinak, Frantzia, Indonesia, Israel, Kanada eta Surinam ere.

hollands alt dutch [DUT].

nederlands alt dutch [DUT].

 

HERBEHEREAK

 

dutch (nederlands, hollands) [DUT] 13.400.000 hiztun (1976, WA). Herrialde guztietako populazio osoa 20.000.000 edo gehiago (1988, J. G. Kooij in B. Comrie). Halaber mintzatua Alemania, AEB, Arabiar Emirrerri Batuak, Aruba, Australia, Filipinak, Frantzia, Indonesia, Israel, Kanada eta Surinamen ere. Indo-European, Germanic, West, Low Saxon-Low Franconian, Low Franconian. Dialektoak: bredas, venlos. ‘Dutch’ izena iraingarritzat hartzen du hainbat hiztunek. Hizkuntza nazionala, hiztegia, gramatika,  SOV.

 

Hizkuntza / lengua: nederlandera / holandés / neerlandés / néerlandais (hollandais)

Hiztunak / hablantes (2002): 21.000,000 (Herbeereak: 15.000.000), Ipar Belgika (6.000.000, Ipar Frantzia (65.000/80.000) (Ignasi Badia i Capdevila).

Herrialdea / país: Herbehereak (Holanda, 15.086.000) eta Belgika (6.000.000, flandesera), Frantzia (90.000), Surinam (110.000) eta  Antilla Nederlandarrak, AEB (170.000) , Kanada (144.000) eta Australia (46.000) (Rafael del Moral).

 

 

HISTORIA. Germaniar familiako mendebaldar adarreko indoeuropar hizkuntza, afrikaansera, alemana eta yidiserarekin batera. Nederlandar hiztunek dutch deitzen diote nederlanderari, Diestch-tik hatua, hots, latinari kontrajarriz herri-hizkuntza adierazten duenetik. Belgiarrek flandesera deitzen diote. Nederlandera halaber da deitua holandera ere.

XIII m.an Jacob van Maerlant poeta saiatu zen idazkera finkatzen, aldaera dialektalak ugariak baitziren garai hartan. 1619 eta 1637 urteen artean eskritura santuen (Statenbijbel-en) bertsio bat publikatu zen eta urte askoan gramatika eta ortografiaren erreferentzia izan zen.

Herrialdeari independentzia Nassauko William, Orangeko Printzeak ekarri zion XVI. m.an eta Westfalliako itunak 1648an onartu zuen. Belgika Holandatik  1830ean bereizi eta estatu elebidun bihurtu zen. Belgikako flandeseraren hiztunak hurrenez hurren espainiarren, austriarren eta frantsesen menpean egon ziren eta han nederlanderak kultur hizkuntzaren kategoria galdu egin zuen. Geroago mugimendu abertzale batek berreskuratu zuen bere erabilpena. Belgikako hiriburua den Brusela, tradizionalki flamendar hiria izanik, gaur hizkuntzaz frantsesa da. Belgikak administratu zituen afrikar lurraldeetan (Zaire, Ruanda, Burundi) frantsesa izan zen administrazio hizkuntza eta ez flandesera. Nederlandera, ordea, hizkuntza ofiziala izan zen Asiako (Indonesia, Sri Lanka) inperio kolonialean eta baita Hego Afrikan ere (afrikaansera) eta halaber Karibeko kostaldean ere.

Nederlanderaren  karaktere linguistikoak ingelesaren eta alemanaren erdibidean aurkitzen dira. Nederlan-deraren gramatika ez da alemanarena bezain konplexua.

Bere lehenengo testuak X. m.an idatziak dira.

 

HIZKUNTZA. Ezaugarri nagusiak.

Fonetika. A) Bokalez oso aberatsa da. B) Kontsonanteei buruz esan f alemana batzuetan nederlanderaz /v/ ahoskatzen dela eta baita /p/ ere. C) Azentua normalean lehen silabak hartzen du. Hitz konposatuetan ezin da horrela zehaztu.

Morfosintaxia. A) Genero arrunta eta neutroa bereizten ditu. Pluralaren morfema -en o -s dira. B) Aditzak ahulak nahiz ozenak izan daitezke, boz aktiboan eta pasiboan jokatzen dira eta indikatiboan eta aginteran. C) Perpausaren ohiko ordena Subjektua + Aditza + Osagarriak dira. D) Hitz konposatuak eratzeko erraztasun handia du. E) Hona hemen nederlanderaz lehen 10 zenbakiak: een (1), twee (2), drie (3), vier (4), vijf (5), zes (6), zeven (7), acht (8), negen (9), tien (10).

Idazkera. Latindar alfabetoa.

 

 

HISTORIA. Lengua indoeuropea de la rama occidental de la familia germánica a la que también pertenecen el afrikaans, alemán, y yidis. El neerlandés es llamado por sus hablantes holandeses dutch que procede de la palabra Diestch, que significa lo vernáculo, lo popular, como lo opuesto al latín. Los belgas la llaman flamenco. El neerlandés también es llamado holandés.

En le s. XIII el poeta Jacob van Maerlant trató de fijar la lengua escrita, pues eran frecuentes las formas dialectales. Entre los años 1619 y 1637 se publicó una versión de las sagradas escrituras, el Statenbijbel, que sirvió durante años como referencia gramatical y ortográfica.

 

La independencia del país fue realizada por William de Nassau, Príncipe de Orange, en el s. XVI, y fue reconocida por el tratado de Wesfalia en 1648. Bélgica se independizó de Holanda en 1830 y se convirtió en un  estado bilingüe. Los hablantes del holandés de Bélgica, el flamenco, estuvieron bajo el dominio sucesivo de españoles, austríacos y franceses, y el neerlandés perdió allí su posición como lengua de cultura. Posteriormente un movimiento nacionalista restableció su uso.Bruselas, la capital de Bélgica, tradicionalmente ciudad de habla flamenca, lo es hoy de francés. En las zonas africanas  administradas por Bélgica (Zaire, Ruanda, Burundi) sirvió el francés y no el flamenco como lengua de administración. El neerlanmdés, sin embargo, fue la lengua oficial del imperio colonial en Asia (Indonesia, Sri Lanka) y también por el sur de África (afrikaans) y las costas del Caribe.

Los caracteres lingüísticos del neerlandés están a medio camino entre el inglés y alemán. La gramática del neerlandés es menos compleja que la alemana.

 

Los primeros textos escrito datan del s. X.

 

LENGUA. Principales características.

Fonética. A) Es rico en vocales. B) En cuanto a las consonantes, a veces la f alemana es /v/ en neerlandés o incluso /p/. C) El acento recae normalmente en la primera sílaba. Es menos previsible en las palabras compuestas.

Morfosintaxis. A) Distingue entre el género común y el neutro.El morfema del plural es -en o -s. B) Los verbos, que pueden ser débiles o fuertes, se conjugan en voz activa y pasiva y en los modos indicativo e imperativo. C) El orden habitual de la oración es Sujeto + Verbo + Complementos. D) Muestra una gran facilidad para la creación de palabras compuestas. E) Los 10 primeros números en neerlandés son: een (1), twee (2), drie (3), vier (4), vijf (5), zes (6), zeven (7), acht (8), negen (9), tien (10).

Escritura. Alfabeto latino.

 

 

GRAMATIKAK, METODOAK, ESKULIBURUAK

 

DUTCH, Teach yourself,  H. Koolhoven, 222 or., Great Britain, 1988.

GUÍA DE CONVERSACIÓN, Español / holandés, Yale, Editorial Cantábrica, S.A., 14x8, 192 or., Bilbao, 1989.

 

HIZTEGIAK, LEXIKOAK

 

NEDERLANDSCH-FRANSCH, Callewaert’s Groot Woordenboek, J.-A. Van Droogenbroeck, 20x14, 704 or., Brussel, 1909.

SPAANS-NEDERLANDS WOORDENBOEK, Dr. S.A. Vosters, 18x10,5, 333 or., Utrecht, 1963.

 

FONOLOGIA

  Bokalak

 

 

Hamahiru bokal bakun eta lau diptongo. /eː/, /øː/, /oː/ bokalak diptongoen sailean daude sartuak, gaur dialekto askotan beheranzko diptongo bezala ahoskatzen baitira, baina era fonologikoan beste bokal bakunak bezala portatzen dira. [ɐ] (bokal zentral anear-irekia)   /a/ eta /ɑ/ ez azentuatuaren alofonoa da.

 

 

13 simple vowels and four diphthongs. The vowels /eː/, /øː/, /oː/ are included on the diphthong chart because they are actually produced as narrow closing diphthongs in many dialects, but behave phonologically like the other simple vowels. [ɐ] (anear-open central vowel)   is an allophone of unstressed /a/ and /ɑ/.

 

 

 

IPA chart of Netherlandic Dutch monophthongs

IPA chart of Netherlandic Dutch diphthongs

Dutch Vowels with Example Words

Symbol

Example

IPA

IPA

orthography

English translation

ɪ

kɪp

kip

'chicken'

i

bit

biet

'beetroot'

ʏ

ɦʏt

hut

'cabin'

y

fyt

fuut

'grebe'

ɛ

bɛt

bed

'bed'

beːt

beet

'bite'

ə

de

'the'

øː

nøːs

neus

'nose'

ɑ

bɑt

bad

'bath'

zaːt

zaad

'seed'

ɔ

bɔt

bot

'bone'

boːt

boot

'boat'

u

ɦut

hoed

'hat'

ɛi

ɛi, ʋɛin

ei, wijn

'egg', 'wine'

œy

œy

ui

'onion'

ʌu

zʌut, fʌun

zout, faun

'salt', 'faun'

 

Kontsonanteak

 

 

Bilabial

Labio-dental

Alveolar

Post-alveolar

Palatal

Velar

Uvular

Glottal

Nasal

m

 

n

 

 

ŋ

 

 

Plosive

voiceless

p

 

t

 

 

k

 

(ʔ)

voiced

b

 

d

 

 

ɡ

 

 

Fricative

voiceless

 

f

s

ʃ

ç

x ~ χ

 

voiced

 

v

z

ʒ

ʝ

ɣ

ʁ

ɦ

Trill

 

 

r

 

 

 

 

 

Approximant

β ~ ʋ

l

 

j

 

 

 

 

Dutch consonants with example words

Symbol

Example

IPA

IPA

orthography

English translation

 

p

pɛn

pen

'pen'

 

b

bit

biet

'beetroot'

 

t

tɑk

tak

'branch'

 

d

dɑk

dak

'roof'

 

k

kɑt

kat

'cat'

 

ɡ

ɡoːl

goal

'goal' (sports)

 

m

mɛns

mens

'human being' or 'mankind'

 

n

nɛk

nek

'neck'

 

ŋ

ɛŋ

eng

'scary'

 

f

fits

fiets

'bicycle'

 

v

oːvən

oven

'oven'

 

s

sɔk

sok

'sock'

 

z

zeːp

zeep

'soap'

 

ʃ

ʃaːɫ

sjaal

'shawl'

 

ʒ

ʒyːri

jury

'jury'

 

x (North)

ɑxt

acht

'eight'

 

ç (South)

ɑçt

acht

'eight'

 

ɣ (North)

ɣaːn

gaan

'to go'

 

ʝ (South)

ʝaːn

gaan

'to go'

 

r

rɑt

rat

'rat'

 

ɦ

ɦut

hoed

'hat'

 

ʋ

ʋɑŋ

wang

'cheek'

 

j

jɑs

jas

'coat'

 

l

lɑnt

land

'land / country'

 

ɫ

ɦeːɫ

heel

'whole'

 

ʔ

bəʔaːmən

beamen

'to confirm'

 

 

Generoak eta kasuak / Genders and cases

 

 

Dutch

German

 

Masculine singular

Feminine singular

Neuter singular

Plural (any gender)

Masculine singular

Feminine singular

Neuter singular

Plural (any gender)

Nominative

de

de

het

de

der

die

das

die

Genitive

de

de

het

de

des

der

des

der

Dative

de

de

het

de

dem

der

dem

den

Accusative

de

de

het

de

den

die

das

die

 

 

Masculine singular
Feminine singular
Plural (any gender)

Neuter singular

Definite
(with definite article
or pronoun)

de mooie huizen (the beautiful houses)
die mooie vrouwen (those beautiful women)

het mooie huis (the beautiful house)
mijn mooie huis (my beautiful house)
dit koude water (this cold water)

Indefinite
with indefinite article or
no article and no pronoun)

een mooie vrouw (a beautiful woman)
mooie huizen (beautiful houses)
koude soep (cold soup)

een mooi huis (a beautiful house)
koud water (cold water)

 

Testu-lagina nederlandera estandarrean

Sample text in Standard Dutch

 

Alle mensen worden vrij en gelijk in waardigheid en rechten geboren. Zij zijn begiftigd met verstand en geweten, en behoren zich jegens elkander in een geest van broederschap te gedragen.

 

Itzulpena / Translation

 

 

Gizon-emakume guztiak aske jaiotzen dira, duintasun eta eskubide berberak dituztela; eta ezaguera eta kontzientzia dutenez gero, elkarren artean senide legez jokatu behar dute.

(Giza Eskubideen Aldarrikapen Unibertsaleko 1. artikulua)

 

 

All human beings are born free and equal in dignity and rights. They are endowed with reason and conscience and should act towards one another in a spirit of brotherhood.
(Article 1 of the Universal Declaration of Human Rights)