a-saila Koreera | Gramateka

Koreera

KOREAN, COREANO, CORÉEN

 

Language family: Hizkuntza isolatua (Language Isolate).

Language codes:        

ISO  639-1    ko 

ISO  639-2    kor

        ISO  639-3    Variously:

  kor – Modern Korean

  okm – Middle Korean

  oko – Old Korean

Linguist list: okm Midfdle Korean

                       oko – Old Korean

Glottolog: kore1280.

Linguasphere:  45-AAA-a.

 

Beste izen batzuk (autoglotonimoa: hangugeo, chosŎnmal):

korean [KKN] hizk. Hego Korea; baita Alemania, AEB, Amerikar Samoa, Australia, Bahrain, Belize, Brasil, Brunei, Errusia (Asia), Filipinak, Guam, Japonia, Kanada, Kazakhstan, Ipar Korea, Kirgizistan, Mariana Ipar Uharteak, Mauritania, Mongolia, Panama, Paraguai, Saudi Arabia, Singapur, Surinam, Tajikistan, Tailandia, Turkmenistan, Txina, Uzbekistan, Zelanda Berria ere.

hanguohua alt korean [KKN].

hanguk mal alt korean [KKN].

 

HEGO KOREA

 

korean (hanguohua, hanguk mal) [KKN] 42.000.000 hiztun (1986); herrialde guztietako populazio osoa 78.000.000 (1999, WA); halaber mintzatua beste 31 herrialdetan barne eginik Alemania, AEB, Amerikar Samoa, Australia, Bahrain, Belize, Brasil, Brunei, Errusia (Asia), Filipinak, Guam, Japonia, Kanada, Kazakhstan, Ipar Korea, Kirgizistan, Mariana Ipar Uharteak, Mauritania, Mongolia, Panama, Paraguai, Saudi Arabia, Singapur, Surinam, Tajikistan, Tailandia, Turkmenistan, Txina, Uzbekistan, Zelanda Berrian ere. Hizkuntza isolatua. Dialektoak: seoul (kangwondo, kyonggido), ch’ungch’ongdo (north ch’ungch’ong, south ch’ungch’ong), kyongsangdo (north kyongsangdo, south kyongsangdo), chollado north chollado, south chollado), cheju island. Adituen artean iritzi diferentzia dago ea koreerak baduen erlaziorik japonierarekin; aditu batzuen ustez bi hizkuntzak Altaikoen ahaide urrunak dira; dialekto mugakideak normalean muga probintzialei dagozkie; dialekto batzuk ez dira errazak beste batzuekin ulertzeko (Voegelin and Voegelin, 1977); -do atzizkiak dialektoan ‘probintzia’ esan nahi du; koreera estandarraren ulermena txikiagoa cheju islandarekin; hizkuntza nazionala; gramatika, SOV; korear idazkera (hangul);  McCune-Reischauer sistema da latindar ortografia ofiziala Hego Korean mapa eta karaktereetarako.

 

IPAR KOREA

 

korean [KKN] 20.000.000 hiztun (1986); hizkuntza isolatua. Dialektoak: hamgyongdo (north hamgyongdo, south hamgyongdo), p’yong’ando (north p’yong’ando, south p’yong’ando), hwanghaedo. Dialekto mugakideak normalean muga probintzialei dagozkie; dialekto batzuk ez dira errazak beste batzuekin ulertzeko (Voegelin and Voegelin, 1977); hizkuntza nazionala, SOV, korear idazkera (hangul). Ikus sarrera nagusia Hego Korean.

 

Hizkuntza / lengua: koreera / corean / coreano / coréen.

Hiztunak / hablantes (2001): 75.830.000 (Rafael del Moral).

Herrialdea / país: Ipar Korea (25.300.000), Hego Korea (46.800.000), Txina (2.100.000), Japonia (660.000), Kazakstan (100.000), Uzbekistan (130.000), AEB (740.000).

 

 

HISTORIA. Altaikotzat jotzen den hizkuntza, berez 1948az gero Yaltako akordioen bidez politikoki separatuak dauden Ipar Korea eta Hego Koreakoa. Japonierarekin badu benetako ahaidetasuna, oraindik frogatu gabea, baina bai agiriko eran elkartua. Hizkuntza dravido, austroasiar edo paleo-siberiarrei hurbiltzen duten ezaugarriak kontuan hartzekoak direnez, koreeraren ahaidetasuna erabaki gabe aurkitzen da.

Hizkuntza tungusez mintzatzen ziren hiztunak Koreako penintsularen iparraldera emigratu zuten K.a. 4000 urte inguruan. Txinatar kultura, literatura eta idazkera XIX. m.ra arte korear kulturarekin elkar bizitzan mantendu dira.

Korea japoniar dominazioaren pean egon zen 1910etik 1945era. Aldi honetan koreera eskoletan irakastea debekatua egon zen. Mnepekotasun hark  sentimentu nazionala indartu zuen eta japoniarrarekiko gorrotoa. Koreako gerraz gero jatorri ingelesa duten hitz asko mailegatu dute Hego Korean eta hau Ipar Koreako hizkuntzarekiko diferentzia-iturri etengabea ari da gertatzen.

Ez dute indibidualtasunaren kontzepturik. Talde edo multzo ideia oso garatua dute. Adibidez, “gure etxea” esango dute “nire etxea” esan ordez, “gure familia” “nire familia” ordez. Era berean, “anaia bat dut” esan ordez “anaia bat dago” esango dute. Pertsona batek beste bat beretzat hartzearen noziorik ez dute ezta emazteari buruz ari direnean ere, “gure emakumea”, “gure emaztea” edota “gure etxekoandrea” deitzen diote. Talde-nozio honen sorburua tradiziozko familia zabala da, non ondasunak amankomunean dituzten eta familiako partaideak oso elkartuak dauden. Lana ez du bakoitzak beretzat edo familia nuklearrarentzat bakarrik egiten, baizik eta helburutzat familia osoaren ongi-izatea du.

 

HIZKUNTZA. Ezaugarri nagusiak.

Fonetika. A) Fonetika izugarri konplexua du, batez ere bere kontsonante aspiratu eta glotalizatuengatik eta silabaren amaierakoengatik. B) hemeretzi kontsonante ditu eta hogeita bat bokal. C) Asimilazio kontsonantikoaren sistema oso elabooratua du eta harmonia bokalikoaren hondakin moduko bat.

Morfosintaxia. A) Koreeraren ezaugarriak erro aldakorrak, atzizkiak eta enklitikoak dira B) Ez du bereizten izenen numeroa, nahiz eta bai egon pluralaren morfemak. C) Atzizki-sistemaz baliatzen da perpausean izenaren funtzioak seinalatzeko eta horiekin seinalatzen ditu genitiboa, akusatiboa, datiboa, lokatiboa, instrumentala eta konminatiboa. D)  Aditza izugarri konplexua da. Hizkuntza aglutinanteek bezala, erroari hainbat osagai eransten dizkio, normalean denbora, modua, aspektua eta galdera adierazteko. Flexioetan oso kontuan hartu behar da mintzatzen den pertsonaren errespetu-gradua, mintzakidearena eta mintzagai den pertsonarena, bakoitzarenak bere atzizkia duelarik.Zehaztasun hauek hain dira konplikatuak eta esijenteak, ezen egoera berezietan, ez baitute aurkitzen kortesiari dagokion formularik eta orduan mintzakideak nahiago dute isiltzea. Zailtasun honi erantsi behar zaio erro ezberdinak dituzten aditzak behar izatea erabili nahi den kortesiaren graduak hala eskatuta. Bitxia badirudi ere, aditzak ez du numeroarentzat eta pertsonarentzat morfemarik. Aditzen infinitiboak -da hartzen du amaieran eta izan daitezke trantsitiboak (ga-da: joan, o-da: etorri, mŏg-da: jan, ga-rŭ-chi-da: erakutsi, ssŭ-da: idatzi) edota deskriptiboak (kŭ-da: handia, garaia izan, a-rŭm-dab-da: ederra izan, shib-da: erraza izan, dchae-mi-id-da: interesgarria izan/egon). E) Japonieraz bezala, adjektiboak batzuetan aditz bihurtzen dira. F) Hitzen ordenak izugarrizko konplikazioa du eta ez du inolako antzik mendebaldeko hizkuntzen arauekin. Normalean aditza perpausaren amaieran jartzen da. G) Txinatar maileguak ondare lexikoaren erdia baino gehiago dira. H) Zenbakien izenei buruz, japonieran bezalaxe, bi serieren alternantzia ematen da, korear ondarekoa bata eta txinatarra bestea. Hona hemen koreeraz lehenengo 10 zenbakien izenak: hana (1), tul (2), set (3), net (4), tasŏt (5), yŏsŏt (6), ilgop (7), yŏdŏl (8), ahop (9), yŏl (10).

Idazkera. XV. m.ra arte korearrek txinatar idazkera erabili zuten alfabeto hangula asmatu eta sartu arte, jatorri iluneko alfabeto nazionala, nahiz eta bai erabili txinatar karaktereak eta zeinu indigenak.

 

 

HISTORIA. Lengua considerada altaica, propia de Corea del Norte  y de Corea del Sur, países políticamente separados  por los acuerdos de Yalta de 1948. Tiene con el japonés un incontestable parentesco no probado, aunque sí manifiestamente ligado. Como los rasgos que lo acercan a las lenguas drávidas, austroasiáticas o paleo-siberianas no son despreciables, la afinidad genética del coreano permanece cuestionable.

Hablantes de lenguas tungusas comenzaron a emigrar al norte de la península  de Corea alrededor del año 4000 a.C. La cultura china, su literatura y su escritura conviven con la cultura coreana hasta el s. XIX.

 

Corea estuvo bajo la dominación japonesa entre 1910 y 1945. Durante este periodo  el coreano estuvo prohibido en las escuelas. Aquella sumisión sirvió para exacerbar el sentimiento nacional y el rechazo a lo japonés. Desde la guerra de Corea las palabras de origen inglés son frecuentes en Corea del Sur, lo que constituye  una fuente continua de diferencias  con respecto al léxico de Corea del Norte.

No existe el concepto de individualidad. Se acentúa la noción grupal o de conjunto. Por ejemplo se dirá “nuestra casa” en lugar de “mi casa”; “nuestra familia” en lugar de “mi familia”. De manera análoga, en vez de “tengo un hermano” dirán “está un hermano”. No existe el sentido de pertenencia o posesión de una persona por otra, incluso al referirse a su esposa, por lo que los coreanos denominan como “nuestra mujer”, “nuestra esposa” o “nuestra ama de casa”. Esta noción grupal se deriva de la tradición de familia grande, donde poseen juntos los bienes y los miembros familiares están muy unidos. Cada uno trabaja no sólo para sí mismo o para su familia nuclear, sino para el bienestar de toda la familia.

 

 

LENGUA. Principales características.

Fonética. A) La fonética es extremadamente compleja, sobre todo por sus consonantes aspiradas y glotalizadas y las usadas en el final de la sílaba. B) Comprende diecinueve consonantes y veintiuna vocales. C) Dispone de un elaborado sistema de asmilación consonántica y ciertos restos de armonía vocálica.

 

Morfosintaxis. A) El coreano se caracteriza por emplear raíces variables, sufijos y enclíticos. B) No distingue número en los nombres, aunque existen morfemas de plural. C) Utiliza un sistema de sufijos  para señalar las diferentes funciones del nombre en la frase y de ellos se sirve para indicar la de genitivo, acusativo, dativo, lokativo, instrumental y conminativo. D) El verbo es extremadamente complejo. Al modo de las lenguas aglutinantes, añade a la raíz componentes que generalmente señalan tiempo, modo, aspecto e interrogación. Sus formas también varían en función del grado de respeto que tiene la persona que habla,  la persona a quien le habla y la persona de quien se habla, que exigen cada una de ellas los sufijos pertinentes. Tales precisiones son tan complicadas y exigentes que, en situaciones especiales, no hay fórmulas que respeten  la cortesía requerida y los interlocutores  evitan hablarse. A tal complicación se añade la necesidad de disponer de verbos con raíces distintas  según el grado de cortesía que se quiera utilizar. Curiosamente, el verbo no usa morfemas  de número ni de persona. El infinitivo de los verbos se caracteriza por terminar en -da y pueden ser  activos (ga-da: ir, o-da: venir, mŏg-da: comer, ga-rŭ-chi-da: enseñar, ssŭ-da: escribir) o descriptivos (kŭ-da: ser grande, alto, a-rŭm-dab-da: ser hermoso, shib-da: ser fácil, dchae-mi-id-da: ser o estar interesante). E) El orden de las palabras es de una gran complicación y absolutamente ajeno  a las normas  de las lenguas occidentales. Habitualmente el verbo aparece al final de la oración. F) Al igual que  en japonés, los adjetivos a veces funcionan como verbos. G) Los préstamos chinos  constituyen más de la mitad del patrimonio léxico. H) En cuanto a los nombres de los números, y al igual que en japonés, dos series se alternan, la patrimonial coreana y la china. Los 10 primeros números en coreano son: hana (1), tul (2), set (3), net (4), tasŏt (5), yŏsŏt (6), ilgop (7), yŏdŏl (8), ahop (9), yŏl (10).

 

 

Escritura. Hasta el s. XV los coreanos utilizaron la escritura china y a partir de este momento  se inventa e introduce el alfabeto hangul, alfabeto nacional de origen oscuro, aunque también utiliza caracteres chinos y signos indígenas.

 

 

GRAMATIKAK, METODOAK, ESKULIBURUAK

 

EL COREANO BÁSICO, Bag In-Sug, Ilchokak, 22x15, 381 or., Korea, 1988.

ESSENTIAL KOREAN, Phrase book, over 2.000 key words and phrases inside! Periplus, 19x10,5, 152 or., Singapore, 2003.

FIRSTEP IN KOREAN, Compiled by The Institute of Continuing Education of Kyung Hee University, 25,5x19, 133 or., Seoul, 1999.

HABLEMOS COREANO, KBS RadioCorea, Servicio Internacional de la K.B.S., 3 audio cassettes, 2ª edición, 18,5x12,5, 159 or., Seul, 1991.

INSTANT KOREAN, How to express 1.000 different ideas, By Boyé Lafayette De Mente, 15x10, 128 or., Singapore, 2005.

KOREAN IN A HURRY, A quick approach to spoken korean, Samuel E. Martin, 39. edizioa, 15x10,5, 137 or., Singapore, 2003.

PARLONS CORÉEN, Michel Malherbe, Olivier Tellier eta Choi Jung Wha, L’Harmattan, gramatika eta hiztegia, 21,5x13, 253 or., Paris,  1996.

 

HIZTEGIAK, LEXIKOAK

 

COREANO-ESPAÑOL, 18x11, 738 or., Korea, 1994.

DICTIONÁRIUM LATÍNO-COREÁNUM,  20x14, 1040 or., Korea, 1995.

ENGLISH-KOREAN & KOREAN-ENGLISH DICTIONARY,  Minjung’s Essence hiztegia, Fifth edition, 17,5x11, 786 or., Korea, 1996.

ESPAÑOL-COREANO, Minjung Essence hiztegia, 19x13, 1803 or., Korea, 1990.

ESPERANTO-KOREA / KOREA-ESPERANTO, Hajpn Li / Vortaro, Eldonejo Libera Biblioteko, 15x9,  478 or., ? 1991.

KOREAN-ENGLISH / ENGLISH-KOREAN, Hippocrene Handy Dictionary, Edukia: I. Outline of Korean Grammar. II. Korean pronunciation. III. English-Korean. IV. Korean-English.V. Alphabetical Wordlist, VI. Traveller’s Topics. VII. Hangul (Korean Writing), Thomas Eccardt, 20x12,5, 178 or., USA, 2002.

POPCKET KOREAN DICTIONARY, Periplus, Compiled by Seong-Chul Shin & Gene Baik. 19x10,5, 103 or., Singapore, 2003.

 

Parlons coréen liburuaren sinopsia:

 

  “Parlons coréen” est l’œuvre de Michel Malherbe, polytechnicien et grand connaisseur en langues, et Olivier Tellier qui parle couramment le coréen. Quant à Choi Jung Wha, traductrice et interprète, elle a revu l’ouvrage  en y apportant quelques retouches.

“Parlons coréen” est maintenant le premier livre d’une collection qui doit compter, dans l’avenir, une centaine de titres.

Plus qu’une méthode  pédagogique d’enseignement de langues, cette série s’efforce de fair comprendre à ceux qui s’intéressent aux cultures étrangères  le mécanisme particulier de la grammaire, ce qui leur permet, grâce à un minimum de vocabulaire, de former des phrases simples, mais aussi de saisir l’originalité de la langue.

 

KOREAR ALFABETOAK

COREAN ALPHABETS

 

Hangeul korear alfabetoa / Korean Alphabet (Hangeul)

 

 

Ingeles askok uste du koreerak milaka karaktere dituela, txinerak bezala, baina gaur oso alfabeto xume eta logikoa dauka, minutu gutxitan ikas daitekeena. Alfabetoa 1443an asmatu zen Sewjong Errege Handiaren erreinuan. Oinarrizko 14 kontsonante daude eta oinarrizko 10 bokal. Hots antzeko letrek antzeko formak dauzkate eta, beraz, oso erraza ikasteko.

 

 

 

Most English speakers think Korean has thousands of characters, like Chinese, but it actually has a very simple and logical alphabet, which you can learn in a few minutes. The alphabet was invented in 1443 during the reign of the Great King Sejong. There are 14 basic consonants and 10 basic vowels. Letters that have similar sounds also have similar shapes, so it is easy to learn.

 

 

 

Letrak silaba bloketan daude sailkatuak hasierako kontsonante batekin (asko mutuak edo bikoitzak izan daitezke) eta batzuetan amaierako kontsonante batekin (behean).

 

 

 

The letters are grouped into syllable blocks containing an initial consonant (which may be silent or double), one or two vowels (below or to the right), and sometimes a final consonant (below).

 

 

Txinatar idazkera izan da Korean ezaguna 2.000 urtez goitik. Oso erabilia izan zen Korearen iparraldea inbaditu zuenean K.a. 108tik K.o. 313ra arte. K.o. V. m. inguruan, korearrak hasiak ziren  txinera klasikoan idazten, K.o.414. urtekoa izanik adibide ezagun zaharrena. Geroago hiru sistema diferente izan dituzte koreera txinatar karaktereekin idazteko: Hyangchal (향찰/鄕札), Gukyeol (구결/口訣) eta Idu (이두/吏讀). Sistema hauek Japonian garatutakoen antzekoak ziren eta seguruenez japonierak eredutzat hartuko zituen.

XIX. eta XX. m.etan zehar idazkera misto bat, hanja eta hangeul karaktereak konbinatuz, geroz eta herritarrago bihurtu zen. 1945az gero, ordea, txinatar karaktereen garrantzia nabarmen murriztu zen.1949az gero, hanja idazkera ez da erabili ia betere Ipar Koreako publikazioetan, testuliburu eta liburu espezializatuetan izan ezik. 1960aren hondarrean, ordea,  berriro hasi zen hanja irakasten Ipar Koreako eskoletan eta goi ikasketen amaierarako eskola umeek 2.000 karaktere jakin behar dituzte. Hego Korean goi ikasketen amaieran 1.800 hanja karaktere jakin behar dituzte.

 

 

 

 

1980ko hamarkada arte koreera nagusiki eskuinetik ezkerrera idazten zen zutabeetan. Ordudanik herritar bihurtu da ezkerretik eskuinera idaztea marra horizontaletan eta gaur testu gehienak horizontalki idazten dira. Letren kopurua 24koa da  (jamo): 14 kontsonante eta 10 bokal. Letrak silaba bloketan konbinatzen dira elkarren artean.

 

 

Chinese writing has been known in Korea for over 2,000 years. It was used widely during the Chinese occupation of northern Korea from 108 BC to 313 AD. By the 5th century AD, the Koreans were starting to write in Classical Chinese - the earliest known example of this dates from 414 AD. They later devised three different systems for writing Korean with Chinese characters: Hyangchal (향찰/鄕札), Gukyeol (구결/口訣) and Idu (이두/吏讀). These systems were similar to those developed in Japan and were probably used as models by the Japanese.

During the 19th and 20th centuries a mixed writing system combining Chinese characters (Hanja) and Hangeul became increasingly popular. Since 1945 however, the importance of Chinese characters in Korean writing has diminished significantly. Since 1949 hanja have not been used at all in any North Korean publications, with the exception of a few textbooks and specialized books. In the late 1960s the teaching of hanja was reintroduced in North Korean schools however and school children are expected to learn 2,000 characters by the end of high school. In South Korea school children are expected to learn 1,800 hanja by the end of high school.

Until the 1980s Korean was usually written from right to left in vertical columns. Since then writing from left to right in horizontal lines has become popular, and today the majority of texts are written horizontally.

Number of letter: 24 (jamo): 14 consonants and 10 vowels. The letters are combined together into syllable blocks.

 

Hangeul alfabetoa / The Hangeul alphabet (한글)

 

 

 

 

* batekin markatutako kontsonante bikoitzak gogorki ahoskatzen dira. IPA idazkeran ez dago hau adierazteko sinbolorik.

 

 

The double consonants marked with * are pronounced fortis. There is no symbol in IPA to indicate this.

 

 

 

 

Testu-lagina koreeraz (hangeul soilik) / Sample text in Korean (hangeul only)

 

 

 

Test-lagina koreeraz (hangeul eta hanja) / Sample text in Korean (hangeul and hanja)

 

 

Letraldaera / Transliteration

 

         Modeun Ingan-eun Tae-eonal ttaebuteo Jayuroumyeo Geu Jon-eomgwa Gwonrie Iss-eo Dongdeunghada. Ingan-eun Cheonbujeog-euro Iseong-gwa Yangsim-eul Bu-yeobad-ass-eumyeo Seoro Hyungje-ae-ui Jeongsin-euro Haengdongha-yeo-yahanda.

 

Itzulpena / Translation

 

 

Gizon-emakume guztiak aske jaiotzen dira, duintasun eta eskubide berberak dituztela; eta ezaguera eta kontzientzia dutenez gero, elkarren artean senide legez jokatu behar dute.

(Giza Eskubideen Aldarrikapen Unibertsaleko 1. artikulua)

 

 

All human beings are born free and equal in dignity and rights. They are endowed with reason and conscience and should act towards one another in a spirit of brotherhood.
(Article 1 of the Universal Declaration of Human Rights)