a-saila Kaytetyera | Gramateka

Kaytetyera

KAYTETYE, KAYTETYE, KAYTETYE

 

Language family: Australian, Pama-Myungan, Arandic, Artuya.

Language codes:

        ISO 639-1    -

        ISO 639-2    -

        ISO 639-3   gbb

AIATSIS: C13

Glottolog: kayt1238.

 

Beste izen batzuk (autoglotonimoa: ):

gaididj alt kaytetye [GBB].

kaiditj alt kaytetye [GBB].

kaititj alt kaytetye [GBB].

kaytetye[GBB] hizk. Australia.

 

AUSTRALIA

 

kaytetye (kaiditj, kaititj, gaididj) [GBB] 200 hiztun (1983, Black). Alice Springs iparraldea, Northern Territory. Australian, Pama-Myungan, Arandic, Artuya. Alyawarrarekin erlazionatua. Jendea normalean kreoleraz mintzatzen da.

 

Hizkuntza / lengua: kaytetyera / kaytetye / kaytetye / kaytetye.

Hiztunak / hablantes (1983): 200 hiztun (Ethnologue).

Herrialdea / país: Australia.

 

 

HISTORIA. Kaytetye da Northern Territoryn Barrow Creek eta Tennant Creek inguruan bizi diren australiar indigenek erabilitako izena. Ekialdeko auzoak alyawarrak dira, hegoaldekoak anmatyerreak, mendebaldekoak warlpiriak eta iparraldekoak warumunguak. Devils Marbles, kaytetyeek Karlu Karlu deitua, inguru zoragarri batean aurkitzen da. Kaytetyeek uste dute harkaitz horiek ortzadar sugearen arrautzak direla ametsezko garaian bertatik igarotzean errunak.

Kaytetye hizkuntza, Australiaren Erdialdeko indigenen hizkuntza asko bezala, hizkuntza arandiarra da. Kaytetye batzuek halaber baliatzen dute zeinu hizkuntza moduko forma sofistikatu bat. Kaytetyeek Barrow Creek eskualdeari Thangkenharenge deitzen diote.

Kaytetyeen eta europar kolonoen arteko gatazkak sarri hartu zituen indarkeriaren formak. Kolonoek 1874an mendekuz sarraskiak burutu zituzten  Barrow Creeken. Conistongo masakrean 1982an kolonoek kaytetyeak hil zituzten.

 

HIZKUNTZA. Ezaugarri nagusiak.

Fonetika.

Morfosintaxia.

 Idazkera. Latindar alfabetoa.

 

 

HISTORIA. Kaytetye es el nombre de los indígenas australianos que viven alrededor de Barrow Creek y Tennant Creek en Northern Territory. Sus vecinos del lado este son alyawarres, del lado sur anmatyerres, del lado oeste warlpiris y del norte warumungus. Devils Marbles, llamado Karlu Karlu por los kaytetyes, se encuentra en un lugar fascinador. Los kaytetyes piensan que las rocas son huevos de la serpiente arco iris, que recorrió el área en los tiempos del ensueño.

El idioma kaytetye, al igual que muchos idiomas indígenas en esta parte de la Australia Central, es lengua arándica. Algunos kaytetyes utilizan también una forma sofisticada de lenguage de signos. Los kaytetyes denominan la zona Barrow Creek Thangkenharenge.

El conflicto entre los kaytetyes y los colonos europeos a menudo tomaron formas violentas. Hubo matanzas de revancha por parte de los colonos en Barrow Creek en 1874. En la masacre de Coniston en 1928, los colonos mataron a los kaytetyes.

 

LENGUA. Principales características.

Fonética.

Morfosintaxis.

Escritura. Alfabeto latino.

 

 

GRAMATIKAK, METODOAK, ESKULIBURUAK

 

A LEARNER’S GUIDE TO PINTUPI-LURITJA,  Edukia: I. Kaytetye pronunciation  guide. II. Useful words and phrases. III. Information on Kaytetye spelling. IV. Twelve practice dialogues with exercises. V. Information on Kaytyte kinship. VI Kaytetye to English and English to Kaytetye wordlists. VII. Theme-based wordlist. VIII. A Kaytetye song. IX. Bibliography of other Kaytetye resources, compiled by Myfany Turpin, with accompanying audio, Iad Press, 29,5x21, 184 or., Alice Springs, 2000.

 

FONOLOGIA / PHONOLOGY

 

 

Aditzak bokalez hasten dira eta bokal neutroz amaitu. CV(C) silaba osoak hitzaren barruan bakarrik gertatzen dira, adibidez arrkwentyarte ‘hiru’ (non bokal neutroa ahoskatzen den, ez bada iniziala, kasu honetan ez da idazten eta maiz ahoskatu ere ez). Azentua lehen silaba osoak hartzen du. Bi bokal produktibo daude bakarrik, baina kontsonante ugari, aurre-geratuak eta aurre-sabaikarituak barne.

 

 

Words start with vowels and end with schwa; full CV(C) syllables only occur within a word, as in the word arrkwentyarte 'three' (schwa is spelled, unless initial, in which case it is not written and often not pronounced). Stress falls on the first full syllable. There are only two productive vowels, but numerous consonants, including pre-stopped and pre-palatalized consonants

 

Kontsonanteak / Consonants

 

 

 

Peripheral

Coronal

Laminal

Apical

Bilabial

Velar

Palatal

Dental

Prepalatalized

Alveolar

Retroflex

Stop

p pʷ

k kʷ

c cʷ

t̪ t̪ʷ

ʲt ʲtʷ

t tʷ

ʈ ʈʷ

Nasal

m mʷ

ŋ ŋʷ

ɲ ɲʷ

n̪ n̪ʷ

ʲn ʲnʷ

n nʷ

ɳ ɳʷ

Prestopped nasal

ᵖm ᵖmʷ

ᵏŋ ᵏŋʷ

ᶜɲ ᶜɲʷ

ᵗn̪ ᵗn̪ʷ

ʲᵗn ʲᵗnʷ

ᵗn ᵗnʷ

ᵗɳ ᵗɳʷ

Lateral Approximant

 

 

ʎ ʎʷ

l̪ l̪ʷ

ʲl ʲlʷ

l lʷ

ɭ ɭʷ

Approximant

 

ɰ w

j jʷ

 

 

 

ɻ ɻʷ

Tap

 

 

 

 

 

ɾ ɾʷ

 

 

Bokalak / Vowels

 

 

Front

Central

Back

High

(i)

ɨ ~ ə

 

Mid

 

 

Low

 

a