a-saila Hindustaniera | Gramateka

Hindustaniera

HINDUSTANI, INDOSTANÍ, HINDOUSTANI

 

Language family: Indo-European, Indo-Iranian, Indo-Aryan, Central zone, Western Hindi, Khariboli, Hindi-Urdu (Hindustani).

Language codes (autoglotonimoa: Hindi-Urdu, हिन्दुस्तानी   •   ہندوستان):        

       ISO  639-1   hi, ur

ISO  639-2    hin, urd

        ISO  639-3    either:

                               hin - Hindi

                               urd - Urdu

Ikus hindiera Asian.

Ikus urduera Asian.

 

Hizkuntza / lengua: hindustaniera / hindustani / indostaní / hindoustani.

Hiztunak / hablantes (2010): 474.000.000. Sorterrikoak 310.000.000 eta beste 164.000.000 (Wikipedia).

Herrialdea / país: India, Pakistan.

 

 

HISTORIA. Indoariar hizkuntza, Indian eta Pakistanen mintzatua.

Lingua franca izan zen mendeetan Indiako parte batean eta hindiera eta urdueraren aurrekaria da, hauek haren aldaerak baino ez direlarik, egituraz berdinak. Jatorria Delhi, Meerut eta Sahāranpur-en duen kari boli hizkuntzan oinarritua, India osoan zehar zabaldu zuten mogoldar periodoan merkatariek. XVIII. m.aren hondarrean eta XIX. m.aren hastapenetan hindustanierak berebiziko indarra hartu zuen hiztegi bat eta hainbat gramatika publikatu zirelako. Hindustaniera izena John Borthwick Gilchristek (1759–1841) proposatu zuen, Kalkutan Fort William College-ko lehen presidentea izan zenak. Gaur hindiera hizkuntza nazionala da Indian eta urduera Pakistanen.

 

 

 HIZKUNTZA. Ezaugarri nagusiak.

Fonetika.

Morfosintaxia.

Idazkera. Urduera arabiar alfabetoz idazten da eta pertsieratik hartzen du hiztegia eta hindiera, Indiar Batasunean hizkuntza ofiziala, devanagarieratik eratorritako alfabetoz idazten da eta sanskritotik  hartzen du hiztegia. Bi hizkuntzen arteko aldea funtsean erlijiosoa eta kulturala da, eta batez ere bisuala, alfabeto ezberdinak erabiltzen dituztelako.

 

 

HISTORIA. Lengua indoaria hablada en la India y Pakistán.

 

Sirvió como lengua franca en parte de la India durante siglos y es el antecedente del hindi y el urdu, que no son sino variedades de aquella, pero estructuralmente la misma lengua. Está basada en la lengua kari boli, dialecto originario de Delhi, Meerut y Sahāranpur, que fue extendido por toda la India durante el periodo mogol por los mercaderes. A finales del siglo XVIII y principios del XIX la lengua fue catapultada al editarse un diccionario y varias gramáticas. El nombre hindostaní fue propuesto por el editor del diccionario, John Borthwick Gilchrist (1759–1841), quien fue el primer presidente del Fort William College en Calcutta. Actualmente el hindi es lengua nacional de la India y el urdu es lengua oficial de Pakistán.

 

LENGUA. Principales características:

Fonética.

Morfosintaxis.

Escritura. El urdu se escribe en alfabeto árabe y amplía su vocabulario con el persa, y el hindi, lengua oficial en la Unión India, se escribe con un alfabeto derivado del devanagarí y amplía su vocabulario con el sánscrito. La diferencia entre ambas es esencialmente religiosa y cultural, y sobre todo visual porque usan distintos alfabetos.

 

 

 

GRAMATIKAK, METODOAK, ESKULIBURUAK

 

EUROPEANS’ GUIDE TO HINDUSTANI, Two month’s course with key, 20. edizioa, A.T. Shahaney, 18,5x13, 168 or., Karatxi, 1943.

 

HINDUSTANIAR ALFABETOA

HINDUSTANI ALPHABET

 

 

Garai modernoan, hindustaniera nagusiki devanagari idazkeraz idazten da edo idazkera pertsiar-arabiarrean. Hala ere, kaiti izan da herritar idazkera historikoa. Hindierak, hindustanieraren erregistro estandardizatu bat, devanagari idazkera erabiltzen du eta urduerak, aldiz, pertsiar-arabiar idazkera, nasta`liq izanik bere kaligrafia estilo erabiliena.

 

 

 

 

Contemporarily, Hindustani is primarily written in the Devanagari script or the Perso-Arabic script. However, the Kaithi script was the historical popular script for the language. Hindi, one standardized register of Hindustani, utilizes the Devanagari script while Urdu, the other standardized register of Hindustani utilizes the Perso-Arabic script, with Nasta`liq being the preferred calligraphic style for Urdu.

 

 

Partsiar-arabiar idazkera hisdustaniera (urduera) idazteko

Perso-Arabic script used to write Hindustani (Urdu)

 

جھ

ڄ

ج

پ

ث

ٺ

ٽ

ٿ

ت

ڀ

ٻ

ب

ا

ɟʱ

ʄ

ɟ

p

s

ʈʰ

ʈ

t

ɓ

b

*

ڙ

ر

ذ

ڍ

ڊ

ڏ

ڌ

د

خ

ح

ڇ

چ

ڃ

ɽ

r

z

ɖʱ

ɖ

ɗ

d

x

h

c

ɲ

ڪ

ق

ڦ

ف

غ

ع

ظ

ط

ض

ص

ش

س

ز

k

x

f

ɣ

z

t

z

s

 ?

s

z

 

ي

ه

و

ڻ

ن

م

ل

ڱ

گھ

ڳ

گ

ک

*

h

*

ɳ

n

m

l

ŋ

ɡʱ

ɠ

ɡ

 

Devanagari idazkera hindustaniera (hindiera) idazteko

Devanagari script used to write Hindustani (Hindi)

 

a

ā

i

ī

u

ū

e

ai

o

au

ख़

ग़

 

 

k

x

ɡ

ɠ

ɣ

 

ɡʱ

 

ŋ

 

ज़

 

 

c

 

ɟ

ʄ

z

 

ɟʱ

 

ɲ

 

ड़

 

ढ़

ʈ

ʈʰ

 

ɖ

ɗ

ɽ

 

ɖʱ

ɽʱ

ɳ

 

 

 

t

 

d

 

 

n

फ़

ॿ

 

 

p

f

b

ɓ

 

 

m

 

j

r

l

ʋ

 

 

sh

ʂ

s

h

 

 

 

 

Ingeleste prozesua eta latindar idazkera erabiltzeko, batzuetan hindustaniera latindar alfabetoz idazten da. Egokitze honi latindar urduera deritza. Bolliwood film industriak latindar idazkera erabiltzen duenez, latindar urduera ari da terrenoa irabazten, batez ere gazteen artean, Internetez baliatzen direlako.

 

 

 

Because of Anglicization and international use of the Roman script, Hindustani is also sometimes written in the Roman alphabet. This adaptation is called Roman Urdu. As the Bollywood film industry is a great supporter of Roman Script, Roman Urdu is gaining popularity especially among the youth, who use the Internet or are "cyber-citizens.

 

 

Testu-lagina hindieraz / Sample text in hindi

 

High Hindi

अनुच्छेद 1 — सभी मनुष्यों को गौरव और अधिकारों के मामले में जन्मजात स्वतन्त्रता प्राप्त है। उन्हें बुद्धि और अन्तरात्मा की देन प्राप्त है और परस्पर उन्हें भाईचारे के भाव से बर्ताव करना चाहिये।

 

Letraldaera / transliteration (IAST)

 

Sabhī manuyo ko gaurav aur adhikāro ke māmle me janmajāt svatantratā prāpt hai. Unhe buddhi aur antarātmā kī den prāpt hai aur paraspar unhe bhāīcāre ke bhāv se bartāv karnā cāhiye.

 

Transkripzioa / Transcription (IPA)

 

ənʊtʃʰːeːd̪ eːk — səbʱiː mənʊʃjõː koː ɡɔːɾəʋ ɔːr əd̪ʱɪkaːɾõ keː maːmleː mẽː dʒənmədʒaːt̪ sʋət̪ənt̪ɾət̪aː pɾaːpt̪ hɛː. ʊnʱẽ bʊd̪ʱːɪ ɔːɾ ənt̪əɾaːt̪maː kiː d̪eːn pɾaːpt̪ hɛː ɔːɾ pəɾəspəɾ ʊnʱẽː bʱaːiːtʃaːɾeː keː bʱaːʋ seː bəɾt̪aːʋ kəɾnə tʃaːhɪeː.

 

Itzulpena (gramatikalki) / Translation (grammatical):

 

All human beings are born free and equal in dignity and rights. They are endowed with reason and conscience and should act towards one another in a spirit of brotherhood.

 

Urduera ofiziala / Formal Urdu (zabān-e urdū-e muʻallā):

 

 تمام انسان آزاد اور حقوق و عزت کے اعتبار سے برابر پیدا ہوۓ ہیں۔ انہیں ضمیر اور عقل ودیعت ہوئی ہی۔ اسلۓ انہیں ایک دوسرے کے ساتھ بھائی چارے کا سلوک کرنا چاہیۓ۔

 

Devanagari transkripzioa (Indian bakarrik)

Devanagari transcription (used in India only)

 

तमाम इनसान आज़ाद और हुकू़क़ और इज़्ज़त के इतिबार से बराबर पैदा हुए हैं। इन्हें ज़मीर और अक़ल वदीयत हुई हैं। इसलिए इन्हें एक दूसरे के साथ भाई चारे का सुलूक करना चाहीए।

 

Itzulpena / Translation

 

 

Gizon-emakume guztiak aske jaiotzen dira, duintasun eta eskubide berberak dituztela; eta ezaguera eta kontzientzia dutenez gero, elkarren artean senide legez jokatu behar dute.

(Giza Eskubideen Aldarrikapen Unibertsaleko 1. artikulua)

 

 

All human beings are born free and equal in dignity and rights. They are endowed with reason and conscience and should act towards one another in a spirit of brotherhood.
(Article 1 of the Universal Declaration of Human Rights)