a-saila Gaelikoa | Gramateka

Gaelikoa

GAELIC, GAÉLICO, GAÉLIQUE

 

Language family: Indo-European, Celtic, Insular, Goidelic.

Language codes:

        ISO  639-1   ga

        ISO  639-2   gle

        ISO  639-3   gle

Glottolog: iris1253.

Linguasphere:  50-AAA

 

Beste izen batzuk (autoglotonimoa: gàidhlig):

erse alt gaelic, irish [GLI].

gaeilge alt gaelic, irish [GLI].

gaelic alt gaelic, scots [GLS].

gaelic, irish [GLI] hizk. Irlanda; baita AEB, Brasil, Erresuma Batua, Kanada ere.

irish alt gaelic irish [GLI].

 

ERRESUMA BATUA

 

gaelic, irish (irish, erse) [GLI] Fermanagh eta Armagh konderriak eta Belfast Ipar Irlandan. Indo-European, Celtic, Insular, Goidelic. Gramatika. Ikus sarrera nagusia Irlandan.

gaelic, scots (gàidhlig, gaelic) [GLS] 88.892 hiztun, barne eginik 477 elebakar, 88.415 elebidun Eskozian (1971eko errolda). Herrialde guztietako populazio osoa 94.000. Ross-eko konderri ipartar eta zentralak, Hebridak Uharteak eta Skye. Halaber mintzatua  AEB, Brasil, Erresuma Batua eta Kanadan ere. Indo-European, Celtic, Insular, Goidelic. Dialektoa: east sutherlandshire. Elizako gaelera duela 200 urteko perthshire dialektoan dago oinarritua eta urrutira dago dialekto mintzatuetatik. East sutherlandshire dialektoa beste dialekto mintzatuekiko hain da ezberdina ezen barrera gertatzen baita komunikaziorako. Komunitate batzuetan erabileraz garrantzitsuena da etxean, elizan, eta giro sozialetan. Liburuak eta egunkariak publikatzen dira hainbat gairi buruz. 1990eko hamarkadan sortutako eskozieraren  interes arrakasta akuilagarria izan da Eskoziako bertako Parlamentuarentzat, lehenengo aldia 300 urtetan. VSO. Eskualde elebidun gaeleretan normalean 1. hizkuntza da irakaskuntza gai nagusienetan. Gaeleraz maila ertaineko eskolak eraiki dira. Egunkariak, irrati emankizunak.  

 

IRLANDA

 

gaelic, irish (irish, erse, gaeilge) [GLI] 260.000 hiztun joriak edo jatorrizkoak (1983ko errolda), populazioaren % 13 (1983ko errolda). 3 urtez gorako populazioaren % 13 irlanderadun kontsideratzen da (1981eko errolda). Herrialde guztietako populazio osoa 260.000 edo gehiago. Mendebaldeko uharteak eta ipar eta hegoaldeko kostak; Galway, Mayoren parte bat, Kerry, Donegal, Meath, Cork, Waterford, Scotland (Albain), Mann Uhartea. Halaber mintzatua AEB, Brasil, Erresuma Batua eta Kanadan ere. Indo-European, Celtic, Insular, Goidelic. Dialektoak: munster, connacht, donegal, leinster, ulster. Elebitasuna ingelesarekin. Eskolan hizkuntza ofizial bezala irakasten da eta gobernuak sustatu egiten du. Hizkuntza nazionala; VSO.

 

Hizkuntza / lengua: gaelera / gaelic / gaélico / gaélique.

Hiztunak / hablantes: 358.892 (Ethnologue).

Herrialdea / país: Irlanda, Brasil, Kanada, Erresuma Batua, AEB. Eskoziera: Erresuma Batua, Australia, Kanada, AEB.

 

 

HISTORIA. Hiru gaelera hizkuntza daude: irlandar gaelera (irlandera), Manx Uharteko gaelera eta eskoziar gaelera (eskoziera).

 

Hizkuntza zeltak bi adarretan banatzen dira: hizkuntza britonikoak bretainiera, kornikera eta galeserarekin eta gaelera hizkuntzak. Hizkuntza britonikoen eta gaeleren arteko ahaidetasuna hizkuntzalariek bakarrik hautematen dute, gutxi baitira antzeko hitzak.

Hiru hizkuntza galeren arteko ahaidetasuna nabarmena da, baina elkar ulertzea ezinezkoa da. Sistema fonologikoak eta errealizazio fonetikoak arras ezberdinak dira, hiztegia berdin eta morfologia ere nabarmen aldatzen da. Esaldi labur batek ezberdintasun txiki ugari ditu eta ahozko elkar ulertzea ezinezko egiten dute. Hain zuzen ere, Manx Uharteko eta Eskoziako gaelerak ezin dira irakurri irlandera sakon ikasi gabe.

 

 

 

 

HIZKUNTZA. Ezaugarri nagusiak.

Fonetika.

Morfosintaxia.

Idazkera. Latindar alfabetoa.

 

 

HISTORIA. Existen 3 lenguas gaélicas: el gaélico irlandés (irlandés), el gaélico de la Isla de Manx y el gaélico de Escocia (escocés).

Las  lenguas celtas se dividen en dos ramas: las lenguas britónicas con el bretón, el córnico y el galés y las lenguas gaélicas. El parentesco entre las lenguas britónicas y las gaélicas solo lo perciben los linguistas, pues las voces que se asemejan son raras.

 

El parentesco entre las tres lenguas gaélicas es evidente, pero la comprensión entre ellas es imposible. Los sistemas fonológicos y las realizaciones fonéticas difieren enormemente, el vocabulario varía mucho y la morfología cambia de manera notable. Una mínima frase comprende demasiadas pequeñas diferencias que hacen imposible la intercomprensión oral. En efecto, la lectura del gaélico de la Isla de Manx y de Escocia no es posible sino para quien haya profundizado en el estudio del gaélico irlandés.

 

LENGUA. Principales características. 

Fonética.

Morfosintaxis.

Escritura. Alfabeto latino.

 

 

A GAELIC ALPHABET,  A guide to the pronunciation of gaelic letters an words,  George McLennan, 19,5x13,  74 or., Glasgow, 2009.

EVERYDAY GAELIC, New edition, Morag MacNeill, Includes audio CD, 21,5x14, 138 or.,  Edinburgh, 2006.

GRÀMAR NA GÀIDHLIG, Storlann-Acair, 23x17,5, 141 or., Clò-bhualite le Bevisprint, 2002.

 

GAELERAZKO ALFABETOAK

GAELIC ALPHABETS

 

Ikus eskoziera eta irlanderaren alfabetoak Europan.