a-saila Caboverdeera | Gramateka

Caboverdeera

KABUVERDIANU, CABOVERDIANO,

 

Language family:

Language codes:

        ISO  639-1   -

        ISO  639-2   kea (Wiktionary).

        ISO  639-3   -

 

Beste izen batzuk:

caboverdiano alt kabuverdianu [KEA].

kabuverdianu [KEA] hizk. Cabo Verde Uharteak; baita Frantzia, Alemania, Herbehereak, Italia, Luxenburgo, Portugal, Senegal, Espainia eta AEB ere.

 

CABO VERDE UHARTEAK

 

kabuverdianu (caboverdiano) [KEA] 393.943 hiztun, Sotaventoko 255.101 edo hiztunen % 65 eta Barlaventoko 138.842 edo % 35ak barne (1999, SIL, Steve and Trina Graham); herrialde guztietako populazio osoa 934.000. Sotaventoko dialektoa Santiago, Maio, Fogo, eta Brava Uharteetan; Barlaventoko dialektoa Santo Antão, São Vicente, São Nicolau, Sal, eta Boa Vista Uharteetan; orobat mintzatua Frantzia, Alemania, Italia, Luxenburgo, Herbehereak, Portugal, Senegal, Espainia eta AEBetan; kreolera, portugesean oinarritua. Dialektoak: sotavento, barlavento. % 59ko antza Ginea Golgoko kreolerekin; % 29 eroso portugesarekin, % 36 ez eroso eta % 34 blokeaturik; independentziaz gero kreolera portugesari nagusitzen; portugesa nagusiki TB eta irratian, kongresuetan, klaseetan, elizetan eta atzerritarrekin; badago kreolera continuum bat eta nolabaiteko deskreolizazio bat; hizkuntza nazionala, hiztegia, gramatika.

 

Hizkuntza / lengua: caboverdeera / kabuverdianu / caboverdiano

Hiztunak / hablantes (2001): 930.000 (Wikipedia).

Herrialdea / país: Cabo Verde Uharteak.

 

 

HISTORIA. Hizkuntza ezberdineko eta kulturalki ezberdinak diren komunitateen artean komunikatu beharrak eraginda sortutako hizkuntza mistoari deitzen zaio kreolera. Kreolera baten oinarriko egitura gramatikala hainbat hizkuntza amerikar, afrikar edota asiarrek osatzen dute eta lexikoa hurrengo europar hizkuntzaren bati dagokio: ingelesa, frantsesa, espainiera, portugesa, holandera, hots, normalean kolonizatzaileen hizkuntza.

Caboverdear kriolera Cabo Verde artxipelagoan mintzatzen denari esaten zaio. Errealitatean hainbat dialekto dira, bakoitza herrialdea osatzen duten uharte bakoitzea  erabiltzen direlarik. Beraz 9 aldaera ditu, uharte bakoitzeko bat. Portugesean oinarritzen da afrikar hizkuntzen baitatik jasotako konnotazioekin.

 

 

Nahiz eta  % 90 portugesetik hartua izan, kriolerak ez dira portugesarekin ulergarriak. Hitzak laburtzeak eta gramatikak (afrikar hizkuntzek oso influentziatua) egiten dute portugesez hitz egiten dutenek ezin ulertzea, esperimentatuak ez badira behintzat.

 

Gramatika hau Cabo Verdeko sotavento eta barlovento deitu kreolera aldakiei dagokie. Kreoleraren jatorrian afrikar hizkuntzaren bat edota portugesa dago. Oinarritzat portugesa duen pidgin bat da, bada, XV-XVI m.koa, zeina baitator Ekialde Mediterraneoko beste pidgin batetik.

 

HIZKUNTZA. Ezaugarri nagusiak.

Fonetika.

Morfosintaxia. Hona hemen caboverdeeraz lehenengo hamar zenbakiak: un (1), dôs (2), três (3), kuatu/kuate (4), sinku/sinke (5), sais/seis (6), séti/séte (7), oitu/oite (8), nóvi/nove (9), dés/des (10).

Idazkera. Latindar alfabetoa.

 

 

HISTORIA. Se denomina criollo a una lengua mixta formada por necesidades de comunicación entre comunidades de lenguas distintas y culturalmente distanciadas. La estructura gramatical de base de un criollo pertenece a una o varias lenguas americanas, africanas o asiáticas, mientras el léxico pertenece en gran medida una de las siguientes lenguas europeas: inglés, francés, español, portugués, holandés, es decir, en general lengua de colonizadores.

El criollo caboverdiano es un criollo hablado en el archipiélago de Cabo Verde. En realidad se trata de un conjunto de dialectos, hablado cada uno en cada una de las islas que forman el país. El criollo caboverdiano se queda dividido en 9 variedades, una por cada isla Está basado en el portugués poseyendo connotaciones de lenguas africanas.

Aunque el 90 % de las palabras deriven del portugués, los criollos no son inteligibles con el portugués. El acortamiento de las palabras y la gramática (muy influenciada por las lenguas africanas) hacen que sea muy difícil de comprender para hablantes de portugués no experimentados.

Esta gramática pertenece a las variantes de crioulo denominados sotavento y barlovento de Cabo Verde. En el origen del crioulo están algunas lenguas africanas y el portugués. Es, pues, un pidgin de base portuguesa que data del s. XV-XVI, el cual proviene de otro pidgin originario del Mediterráneo Oriental.

 

LENGUA. Principales características.

Fonética.

Morfosintaxis.  Los 10 primeros números en caboverdiano son: un (1), dôs (2), três (3), kuatu/kuate (4), sinku/sinke (5), sais/seis (6), séti/séte (7), oitu/oite (8), nóvi/nove (9), dés/des (10).

Escritura. Alfabeto latino.

 

 

GRAMATIKAK, METODOAK, ESKULIBURUAK

 

O CRIOULO DE CABO VERDE. INTRODUÇÃO À GRAMÁTICA,  2ª edição, Manuel Veiga, ICL, 21x14,5, 484 or., 1996.

LE CRÉOLE CAPVERDIEN de poche, Assimil évasion, FNocolas Quint, 14,5x10,5, 203 or., France, 2005.