a-saila Bengaleera | Gramateka

Bengaleera

BENGALI, BENGALÍ, BENGALI

 

Language family: Indo-European, Indo-Iranian, Indo-Aryan, Eastern zone, Bengali-Assamese.

Language codes:

        ISO  639-1   bn

        ISO  639-2   ben

        ISO  639-3   ben

 

Beste izen batuk (autoglotonimoa: bangla)

banga-basha alt bengali [BNG].

bangala alt bengali [BNG].

bangla alt bengali [BNG].

bengalli [BNG] hizk. Bangkadesh; baita AEB (Amerikako Estatu Batuak), AEB (Arabiar Emirerri Batuak), Erresuma Batua, India, Malawi, Nepal, Saudi Arabia, Singapur.

 

BANGLADESH

 

bengali (banga-basha, bangala, bangla) [BNG] 100.000.000 hiztun (1994, UBS), populazioaren  % 98 (1990, WA); herrialde guztietako populazio osoa 207.000.000 lehen hizkuntzadunak (1999, WA), 211.000.000 bigarren hizkuntza bezala dutenak barne (1999, WA); halaber mintzatua Amerikako Estatu Batuak, Arabiar Emirerri Batuak, Erresuma Batua, India, Malawi, Nepal, Saudi Arabia eta  Singapurren. Indo-European, Indo-Iranian, Indo-Aryan, Eastern zone, Bengali-Assamese. Hizkuntzak edo dialektoak bengaliar taldean Griersonen arabera: central (standard) bengali, western bengali (kharia thar, mal paharia, saraki), southwestern bengali, northern bengali (koch, siripuria), rajbangsi, bahe, eastern bengali (east central, sylhetti barne), haijong, southeastern  bengali (chakma), ganda, vanga, chittagonian (agian hego-ekialdeko  begalieraren dialektoa). Hizkuntza nazionala; bengaliar idazkera erabiltzen dute.

 

INDIA

 

bengali (bangala, bangla, bangla-basha) [BNG] 70.561.000 hiztun (1997, IMA). Wets Bengal eta auzoko estatuak. Indo-European, Indo-Iranian, Indo-Aryan, Eastern zone, Bengali-Assamese. Dialektoak: barik, bhatiari, chirmar, kachari-bengali, lohari-malpaharia, musselmani, rajshahi, samaria, saraki, siripuria (kishanganjia). Koda batzuek ama hizkuntza dute; hizkuntza nazionala, hizkuntza ofiziala; bengaliar idazkera. Ikus sarrera nagusia Bangladeshen.

 

NEPAL

 

bengali (bangala, bangla, bangla-basha) [BNG] 27.712 hiztun, populazioaren % 0,15 (1991eko errolda). Mechi Eskualdea, Jhapa Distritua; Koshi Eskualdea, Morang eta Sunsari distrituak; Sagarmatha Eskualdea, Saptari Distritua. Indo-European, Indo-Iranian, Indo-Aryan, Eastern zone, Bengali-Assamese. Dialektoak: barik, bhatiari, chirmar, kachari-bengali, lohari-malpaharia, musselmani, pajshahi, samaria, saraki, siripuria. Ikus sarrera nagusia Bangladeshen.

 

SINGAPUR

 

bengali [BNG] 600 hiztun (1985), Singapurko talde etnikoko 12.000tik (1993, Johnstone). Indo-European, Indo-Iranian, Indo-Aryan, Eastern zone, Bengali-Assamese.Hizkuntza nazionala, bengaliar idazkera. Ikus sarrera nagusia Bangladeshen.

 

Hizkuntza / lengua: bengalera / bengali / bengalí / bengali

Hiztunak / hablantes (2001): 206.500.000 (Rafael del Moral).

Herrialdea / país: Bangladesh (124.230.000), India (82.310.000), Malawi, Nepal, Saudi Arabia, Singapore, UAE, Erresuma Batua, AEB eta garrantzizko hainbat komunitate.

 

 

HISTORIA. Hizkuntza indoeuro-parra, denetan ekialdekoena, berez Berngala estatukoa, Indian. X. m.an jada literatur hinkuntza bezala guztiz kontsideratua, indiar gaietan tradiziozko literatura aberatsekoa. XVI. m.an, mongoliar erregeen mendean, beren hiztegia pertsieraz aberastu zen, hau 1836 arte hizkuntza ofiziala izan zelarik. Pertsiera bengalerak eta ingelesak ordezkatu zuten. Bengalar literatura mundu osoan izan da eta da mirestua Rabindranath Tagoreren poesiari esker, Nobel literatur saria berau (1913).

 

Nola bere gramatikak hala lexikoak oriyera eta asameeraren hurbileko egiten dute eta bere hiztunek hindieraren antzeko jotzen dute.Hizkuntza zaila da duen idazkera bihurriagatik eta dituen kontsonante hasparenduengatik. Mintzaeraz zatitua egon arren, idazkeraz oso batua aurkitzen da. Beste hizkuntza guztietan bezala, ingelesaren eragin handia du, baina musulmanak izaki, arabiar eta pertsiar maileguak erraz hartzen ditu.

 

 

 

HIZKUNTZA. Ezaugarri nagusiak.

Fonetika. A) Harmonia bokaliko moduko bat erabiltzen du bokal itxien tinbrea irekienarekin berdintzeko joerarekin. B) Baditu erretroflexuak, mihiaren puntta ahosabairantz itzuliz ahoskatzen direnak, euskal s bezala oraintsu arte.

Morfosintaxia. A) Plurala izen eta izenordainetan seinalatzen da, baina ez da beharrezkoa adjektibo eta aditzetan. Galderazko izenordainetan batzuek plurala  singularra errepikatuz egiten da: ki (nor), kiki (nortzuk). B) Izenek 4 kasu dituzte deklinabidean: nominatibo, akusatiboa, genitibo eta  lokatibo-instrumentala. C) Salbuespenez ez du generorik. D) Aditzei buruz, silaba 1 edo 2ko erroak dituzte eta izenei -a erantsiz eratzen dira maiz. Ez dute bereizten numeroa, baina bai zu-ren bi forma, hots, bigarren pertsonaren era kortesiazkoa. Badu oso denbora berezi bat: aginte-futuroa. E) Hona hemen bengaleraz lehenengo 10 zenbakiak: ek (1), dui (2), tin  (3), cār  (4), pānc (5), chay  (6), sāt  (7), āt  (8), nay  (9), das (10).

 

Idazkera. Devanagari alfabetoaz idazten da, moldaketa batzuk eginez. Idazkera ugariegia dauka bengalar fonetikagatik eta euskarak baino bi aldiz hots gehiago ditu, batez ere kontsonanteetan.

 

 

HISTORIA. Lengua indoeuropea, la más oriental de ellas, de la familia indo-aria, propia del estado de Bengala, en India. En el s. X queda ya claramente identificada como lengua literaria, rica en literatura tradicional de temas indios. En el s. XVI, durante la dominación de los reyes mongoles, su vocabulario se enriquece con el persa, lengua oficial de Bengala hasta 1836. El persa fue reemplezado por el bengalí y el inglés.La literatuta bengalí  ha sido y es mundialmente admirada gracias a la poesía de Rabindranath Tagore, premio Nobel de literatura (1913).

Tanto su gramática como su léxico  lo acerca al oriya, al asamés y es considerada por sus propios hablantes como muy parecido al hindi. Es lengua difícil por la complejidad de su escritura y las consonantes aspiradas. Mucho más fácil en su gramática. Frente a la fragmentación de la lengua hablada, el bengalí escrito guarda gran unidad. Como en todas otras lenguas, el vocabulario actual se inspira en inglés, pero la condición musulmana  de sus hablantes deja el camino abierto a los préstamos árabes o persas.

 

LENGUA.Principales características:

Fonética. A) Utiliza una especie de armonía vocálica que tiende a cambiar el timbre de las vocales cerradas para igualarlas con las abiertas. B) Posee retroflejos, que se pronuncian con la extremidad de la lengua vuelta hacia el paladar, igual que la s vasca hasta no hace mucho.  

Morfosintaxis. A) El plural se marca en los nombres y pronombres, pero no se considera necesario en los adjetivos y verbos. Algunos pronombres interro-gativos marcan el plural duplicando el singular: ki (quién), kiki (quiénes). B) Los nombres se declinan con cuatro casos: nominativo, acusativo, genitivo y locativo-instrumental. C) Excepcional-mente no distingue el género. D) En cuanto a los verbos, que sólo usa raíces de 1 o 2 sílabas, a menudo se forman  con un nombre al que se le añade -a. No distinguen el número, aunque sí 2 formas de “usted” o forma de cortesía en la segunda persona. Dispone de un tiempo especial: el imperativo futuro. E) Los 10 primeros números en bengalí  son: ek (1), dui (2), tin  (3), cār  (4), pānc (5), chay  (6), sāt  (7), āt  (8), nay  (9), das (10).

Escritura. Se escribe en alfabeto devanagari, al que se añaden algunos ajustes. Escritura excesivamente prolija debida a la fonética bengalí con más del doble de sonidos que el euskara, sobre todo en consonantes.

 

 

GRAMATIKAK, METODOAK, ESKULIBURUAK

 

LEARN BENGALI IN A MONTH, Readwell’s, Indian languages series, Concise, Precise, Simplified, N.K., Guha, 17,5x12, 200 or., New delhi, Urterik gabe.

 

HIZTEGIAK, LEXIKOAK

 

BENGALÍ-ESPAÑOL Y VICEVERSA, Primera edición, P. Nieto editor, Ed. Sísifo, 19x10, 302 or., Barcelona, 2005.

ESPAÑOL-BENGALÌ Y VICEVERSA, Primera edición, P. Nieto editor, Ed. Sísifo, 19x10, 314 or., Barcelona, 2002.

 

BENGALIAR ALFABETOA

BENGALI ALPHABET   

 

 

Bengaliar alfabetoa brahmi alfabetotik eratorria da. Devanagari alfabetoarekin ere oso dago erlazionatua, zeinarengandik K.o. XI. m.an hasi baitzen bereizten. Letra arkaiko gutxi batzuk XIX. m.an modernizatu ziren.

 

 

The Bengali alphabet is derived from the Brahmi alphabet. It is also closely related to the Devanagari alphabet, from which it started to diverge in the 11th Century AD. A few archaic letters were modernised during the 19th century.

 

 

Bokalak eta bokalen diakritikoak /Vowels and vowel diacritics

  

Kontsonante-bokalen konbinazio gehiago / More consonant-vowel combinations

Kontsonanteak / Consonants

 

 

 

Konjuntzio kontsonanteen sail bat / A selection of conjunct consonants

 

 

 

Konjuntzio-kontsonante denak. Sinbolo modifikatzaileak

All conjunct consonants. Modifier symbols

 

 

 

Numeralak / Numerals

 

 

Testu-lagin bat bengaleraz / Sample text in Bengali

 

 

Itzulpena / Translation

 

 

Gizon-emakume guztiak aske jaiotzen dira, duintasun eta eskubide berberak dituztela; eta ezaguera eta kontzientzia dutenez gero, elkarren artean senide legez jokatu behar dute.

(Giza Eskubideen Aldarrikapen Unibertsaleko 1. artikulua)

 

 

All human beings are born free and equal in dignity and rights. They are endowed with reason and conscience and should act towards one another in a spirit of brotherhood.
(Article 1 of the Universal Declaration of Human Rights)